
Có nên đặt tổ ong dú ven vườn sầu riêng không? Câu trả lời ngắn: nên thử, nếu chủ vườn giữ được lịch phun thuốc và chịu theo dõi đối chứng, còn đừng kỳ vọng ong dú thay được việc thụ phấn chính của cây. Hoa sầu riêng nở chiều tối, phần việc lớn diễn ra ban đêm; ong dú làm việc ban ngày, nên vai trò của nó là phần phụ ở buổi sáng hôm sau và ở những cây trồng xen trong vườn.
Người làm sầu riêng lâu năm đều quen cảnh chiều xuống, chùm hoa trên cành to bắt đầu bung cánh, mùi hăng ngọt lan khắp vườn. Hoa mở dần từ chiều, nhụy sẵn sàng nhận phấn từ chập tối, bao phấn nứt về đêm. Vào giờ đó, khách ghé hoa chủ yếu là các loài bay đêm như dơi ăn mật hoa, bướm đêm và những côn trùng nhỏ hoạt động lúc tối. Nhiều vườn còn thụ phấn tay để chủ động hơn.
Sáng hôm sau, một phần hoa vẫn còn cánh, phấn còn bám trên bao phấn và đầu nhụy. Đây là khoảng thời gian ong dú có thể chen vào. Ong dú thân nhỏ, đi ngang các bao phấn để gom phấn mang về tổ, vô tình quệt phấn sang nhụy hoa khác. Đóng góp này nhiều hay ít tuỳ giống và thời tiết.
Nói thật thà để chủ vườn khỏi kỳ vọng sai: ong dú không phải lực lượng chính của hoa sầu riêng. Nhưng một vườn sầu riêng hiếm khi chỉ có sầu riêng. Ở Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, nhiều vườn xen cà phê, bơ, mít, chôm chôm, có bờ rau và hàng cây chắn gió. Những cây này ra hoa ban ngày, và đó là chỗ ong dú có việc làm thật sự.
Sầu riêng là cây được chăm thuốc dày. Từ lúc xổ nhụy, ra hoa tới nuôi trái non, vườn thường phải xử lý rầy, nhện, bọ trĩ, sâu đục trái và nấm bệnh. Nhiều nhóm thuốc trừ sâu độc với ong, một số nhóm có tính lưu dẫn nằm lại trong mô cây và phấn hoa một thời gian. Ong dú không có ngòi đốt, không tự vệ được trước thuốc; một lần phun sai giờ lúc ong đang ra hoa có thể làm tổ suy hẳn.
Vì vậy, trước khi đặt tổ, chủ vườn nên làm ba việc:
Nếu vườn bên cạnh phun theo lịch riêng và không nói chuyện được, phần rủi ro tăng lên rõ. Các chủ đề này có bài riêng trong chuyên mục Thuốc phun và ong.
Chữ «ven vườn» trong tựa bài là có lý do. Đặt tổ sâu giữa vườn sầu riêng tức là đặt nó ngay tuyến máy phun, dưới tán dày tối và ẩm. Bìa vườn cho phép ong vừa ra hoa sầu riêng, vừa với tới bờ rau, hàng cây chắn gió, và dễ dời đi khi tới đợt phun nặng.
| Yếu tố | Nên | Tránh |
|---|---|---|
| Vị trí | Bìa vườn, gần hàng cây xen hoặc bờ rau | Giữa lối đi của máy phun, cạnh bồn pha thuốc |
| Bóng mát | Dưới tán cây thưa, có nắng sớm chiếu cửa tổ | Nắng gắt cả trưa hoặc chỗ tối ẩm quanh năm |
| Chân kệ | Kệ thấp chắc chắn, chân có chén nước chống kiến | Đặt sát đất, chỗ nước tưới văng tới |
| Hướng cửa | Quay ra khoảng trống, đón nắng sáng | Quay vào vách, bụi rậm, đường người qua lại |
| Khả năng dời | Có lối xe tới, dời được trong một buổi tối | Chỗ phải vác bộ xa, khó di chuyển khi cần gấp |
Một vườn vài héc-ta nên bắt đầu với vài tổ ở một bìa, không nên rải khắp vườn ngay mùa đầu.
Chỉ cần một quyển sổ và vài sợi dây màu:
Một mùa chưa đủ để kết luận; hai mùa có số liệu của chính vườn mình mới đáng tin. Nếu vườn đang thụ phấn tay, đừng bỏ thụ tay ngay; cứ làm song song và so sánh.
Với chủ vườn sầu riêng muốn thử, cách gọn nhất là bắt đầu bằng vài tổ ong dú giống khoẻ, đặt ở một bìa vườn có cây xen ra hoa, chăm qua một mùa rồi mới tính thêm. Tổ giống từ trại nhân đàn bằng cách tách, đã quen sống trong thùng, dễ ổn định hơn nhiều so với tổ bắt ngoài tự nhiên. Có thể xem các tổ đang có tại trang tổ ong dú giống, hỏi trại về cách chở và đặt tổ cho vườn sầu riêng trước khi nhận. Khi đã có tổ, ghi lịch hoa, lịch phun và ngày đóng mở cửa tổ trên app Ong Dú để cuối mùa có dữ liệu mà so.
Nếu vườn đang phun gần như mỗi tuần, hoặc vườn bên cạnh phun không báo trước, nên đợi qua đợt đó rồi hãy đưa tổ vào. Muốn xem thêm cách bố trí tổ cho các loại cây khác, tham khảo chuyên mục Vườn cây ăn trái.
Ong dú có thể ghé hoa sầu riêng vào sáng sớm, khi hoa còn mở và còn phấn từ đêm trước. Phần thụ phấn chính của sầu riêng diễn ra ban đêm nhờ các loài bay đêm và thụ phấn tay. Vì vậy ong dú chỉ nên xem là phần hỗ trợ, cần tự theo dõi để biết vườn mình được lợi tới đâu.
Không ai hứa được con số cho vườn của bạn. Kết quả tuỳ giống, thời tiết, cây trồng xen và lịch phun thuốc. Cách đáng tin nhất là chừa một khu không có tổ, đánh dấu chùm hoa và đếm trái non ở cả hai khu qua ít nhất hai mùa.
Phun chiều muộn khi ong đã về tổ, đóng cửa tổ trong đợt dùng thuốc độc với ong, hoặc dời tổ ra xa vài hôm. Luôn đọc nhãn thuốc để biết cảnh báo với ong và thời gian cách ly, chỗ chưa rõ thì hỏi cán bộ khuyến nông.
Mùa đầu nên bắt đầu ít, vài tổ ở một bìa vườn, để dễ chăm và dễ đóng cửa khi phun. Sau một mùa có ghi chép, nếu thấy tổ khoẻ và cây xen quanh tổ có dấu hiệu tốt hơn thì mới tăng dần.
Ong dú không có ngòi đốt, nên người làm vườn đi lại, tỉa cành, hái trái gần tổ vẫn an toàn. Khi tổ bị động mạnh, ong có thể bay ra bám tóc, cắn nhẹ cho khó chịu, nhưng không gây nguy hiểm như ong mật hay ong vò vẽ.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú chỉ gặp hoa thanh long vào buổi sớm khi hoa còn mở từ đêm, nên có thể góp thêm lượt thụ phấn, nhưng nhiều vườn vẫn cần thụ tay là chính.
Ong dú có thể vào hoa chanh dây lấy phấn nhưng ít chạm đầu nhụy, nên chỉ góp phần nhỏ; côn trùng lớn và thụ tay mới là chính cho giàn chanh dây.
Ổi tự đậu trái được, ong dú chỉ có thể giúp trái đều hơn; đu đủ cái cần phấn chuyển tới nhiều hơn. Xem từng kiểu hoa trước khi mua tổ cho vườn tạp.
Mùa hoa có tổ ong dú, nên dời cắt cỏ, đốt rác, tưới phun mưa và phun thuốc ra sáng sớm hoặc chiều muộn, giữ quanh tổ yên để ong ra hoa đều.
Vườn chôm chôm, nhãn đặt tổ ong dú có thể đậu trái tốt hơn vì hoa hai cây nhiều mật và cần côn trùng mang phấn, nhưng phải tự so hai hàng có và không
Vườn có múi có thể đặt tổ ong dú lúc hoa rộ: cam, quýt phần lớn tự thụ được nhưng vẫn có thể hưởng lợi, còn bưởi giống ít hạt cần cân nhắc vì phấn lạ
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.