
Vườn có múi nên đặt tổ ong dú hay không tuỳ vào cây gì và giống gì. Cam, quýt phần lớn tự thụ phấn được, ong chỉ có thể giúp thêm cho hoa đậu đều; một số giống bưởi đậu tốt hơn khi có phấn từ cây khác, nhưng với giống ít hạt thì phấn lạ do côn trùng mang tới có thể làm trái nhiều hạt hơn. Hiểu rõ chỗ này trước khi mua tổ sẽ tránh được thất vọng cả hai phía.
Hoa cam, quýt, bưởi, chanh đều là hoa lưỡng tính: trong một bông có cả nhị mang phấn và nhụy nhận phấn. Phấn có múi dính, gió mang đi không nhiều, nên khi cần chuyển phấn giữa các hoa, côn trùng làm phần lớn việc. Nhưng mức «cần» khác nhau theo cây.
Phần lớn giống cam, quýt trồng phổ biến tự thụ phấn trong cùng hoa hoặc cùng cây là đậu trái được. Có những giống còn đậu trái không cần thụ phấn. Ở những vườn này, ong có thể giúp hoa nhận phấn đều hơn khi trời âm, ít gió, nhưng đừng kỳ vọng thay đổi lớn. Một số giống quýt lai lại cần phấn từ giống khác mới đậu tốt; nếu vườn trồng giống lạ, nên hỏi nơi bán cây giống.
Bưởi phức tạp hơn. Có giống đậu trái tốt hơn khi nhận phấn từ cây bưởi khác giống, nên côn trùng mang phấn chéo là có ích. Ngược lại, có giống được chuộng vì ít hạt, và nếu trồng gần giống khác thì phấn lạ do ong mang tới có thể làm trái nhiều hạt hơn. Với vườn bưởi ít hạt trồng gần vườn bưởi giống khác, nên hỏi cán bộ khuyến nông địa phương trước khi đưa tổ vào.
Chanh ra hoa rải rác gần như quanh năm, tự thụ khá tốt. Ong dú hay ghé hoa chanh, nhưng vai trò chủ yếu là giữ đàn có nguồn thức ăn nối tiếp hơn là quyết định đậu trái.
| Kiểu vườn | Đặt tổ ong dú? | Lý do |
|---|---|---|
| Cam, quýt giống phổ biến, trồng thuần | Có thể thử, kỳ vọng vừa phải | Cây tự thụ tốt, ong là phần cộng thêm |
| Quýt lai cần phấn chéo | Nên cân nhắc đặt | Côn trùng mang phấn giữa các giống |
| Bưởi trồng xen nhiều giống, không cần ít hạt | Nên cân nhắc đặt | Phấn chéo có thể giúp đậu trái |
| Bưởi ít hạt gần giống khác | Hỏi khuyến nông trước | Phấn lạ có thể làm tăng hạt |
| Vườn xen có múi và cây ăn trái khác | Thường đáng thử | Ong có thức ăn nối tiếp, làm việc nhiều cây |
Cây có múi thường ra một đợt hoa chính sau mùa khô khi có mưa đầu mùa hoặc sau khi nhà vườn xiết nước rồi tưới lại để kích hoa, cộng thêm những đợt hoa phụ. Đợt hoa rộ thơm nức cả vườn chỉ kéo dài vài tuần. Tổ ong nên có mặt trước khi hoa nở rộ vài ngày để ong quen đường, rồi ở suốt đợt hoa.
Muốn xem thêm cách đặt tổ cho các cây trái khác, mời đọc chuyên mục Vườn cây ăn trái.
Vườn có múi phun khá nhiều: rầy chổng cánh, sâu vẽ bùa, nhện đỏ, bọ trĩ, thêm thuốc nấm. Đợt lộc non trùng đợt hoa là lúc nhà vườn hay phun dày nhất, cũng là lúc ong ra hoa nhiều nhất. Vài điều giữ ong:
Vườn có múi có lợi thế là hoa mọc thành chùm dễ bao. Thay vì so hai hàng cây, có thể so ngay trên cùng một cây:
Nếu chùm để trống và chùm từng bao gần như bằng nhau, vườn đó tự thụ tốt, ong chủ yếu là phần thêm. Nếu chênh rõ, côn trùng đang giúp nhiều, và giữ tổ khoẻ trong vườn là đáng.
Với vườn cam, quýt, bưởi xen nhiều giống hay vườn trồng xen cây trái khác, có vài tổ ong dú khoẻ trong mùa hoa là một khoản đầu tư nhỏ, dễ chăm, dễ tự đo. Ong dú không có ngòi đốt, nên người làm cỏ, tỉa cành, bao trái gần tổ vẫn thoải mái. Tổ giống nên nhân bằng cách tách từ đàn mạnh, đông ong, thùng chắc chắn. Bà con xem các tổ đang có ở danh mục mua tổ ong dú giống, nói rõ vườn trồng giống gì để trại tư vấn có nên đặt hay không. Hết mùa hoa, tổ còn cho một ít mật chua thanh thơm mùi hoa có múi, nhớ cất ngăn mát.
Đa số giống cam, quýt phổ biến tự thụ phấn được, có giống còn đậu trái không cần thụ phấn. Ong có thể giúp hoa nhận phấn đều hơn khi trời âm, ít gió. Một số giống quýt lai cần phấn chéo, khi đó côn trùng có vai trò lớn hơn.
Có thể, nếu vườn trồng giống bưởi ít hạt gần cây bưởi giống khác. Ong mang phấn lạ tới làm tăng khả năng hình thành hạt. Vườn muốn giữ trái ít hạt nên hỏi cán bộ khuyến nông trước khi đặt tổ.
Ngay trước đợt hoa rộ vài ngày, khi những bông đầu tiên bắt đầu nở. Đưa tổ vào buổi tối, sáng hôm sau mở cửa, giữ tổ suốt đợt hoa rồi tính giữ hay dời tuỳ nguồn hoa còn lại.
Nhiều thuốc trừ rầy thuộc nhóm độc với ong. Hãy đọc kỹ nhãn, phun chiều muộn, đóng cửa tổ hoặc dời tổ trong những đợt dùng thuốc độc với ong, và hỏi cán bộ khuyến nông khi chưa rõ.
Bao túi lưới mỏng vài chùm hoa trước khi nở để côn trùng không vào, so với chùm để trống bên cạnh. Đếm trái sau đợt rụng trái non; với bưởi đếm thêm hạt khi thu hoạch. Chênh lệch đó là câu trả lời của chính vườn bạn.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú chỉ gặp hoa thanh long vào buổi sớm khi hoa còn mở từ đêm, nên có thể góp thêm lượt thụ phấn, nhưng nhiều vườn vẫn cần thụ tay là chính.
Ong dú có thể vào hoa chanh dây lấy phấn nhưng ít chạm đầu nhụy, nên chỉ góp phần nhỏ; côn trùng lớn và thụ tay mới là chính cho giàn chanh dây.
Ổi tự đậu trái được, ong dú chỉ có thể giúp trái đều hơn; đu đủ cái cần phấn chuyển tới nhiều hơn. Xem từng kiểu hoa trước khi mua tổ cho vườn tạp.
Mùa hoa có tổ ong dú, nên dời cắt cỏ, đốt rác, tưới phun mưa và phun thuốc ra sáng sớm hoặc chiều muộn, giữ quanh tổ yên để ong ra hoa đều.
Vườn chôm chôm, nhãn đặt tổ ong dú có thể đậu trái tốt hơn vì hoa hai cây nhiều mật và cần côn trùng mang phấn, nhưng phải tự so hai hàng có và không
Ong dú chỉ có thể hỗ trợ thụ phấn mãng cầu và bơ, vì phần đực, phần cái của hoa chín lệch giờ; vườn mãng cầu vẫn cần thụ tay, vườn bơ nên xen nhóm A,
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.