
Trong mùa hoa, khi vườn trái đã có tổ ong dú, những việc cần tránh hay dời giờ là: cắt cỏ sát chân tổ, đốt rác tạo khói, tưới phun mưa lên tán đúng giờ ong bay, phun thuốc lúc hoa nở và chạy máy rung sát kệ tổ. Không cần ngưng làm vườn, chỉ cần sắp lại giờ và chỗ làm để ong yên tâm ra hoa.
Trước khi sắp lịch việc vườn, nên biết đàn ong bận vào lúc nào. Sáng sớm, khi nắng vừa chạm cửa tổ, vài con ong trinh sát bay ra trước. Nắng lên ấm, cửa tổ bắt đầu nhộn nhịp, ong đi phấn, đi mật, đi nhựa. Khoảng trưa nắng gắt, nhiều đàn chậm lại. Đầu chiều có thể có thêm một đợt, rồi khi chiều tắt nắng thì đàn về đủ.
Giờ cụ thể lệch theo mùa, theo vùng và theo từng đàn. Nhìn cửa tổ vài hôm là chủ vườn tự biết đàn mình bận giờ nào nhất. Chuyên mục ong nhỏ thụ phấn ra sao có bài nói kỹ nhịp làm việc của ong dú.
| Việc vườn | Rủi ro với ong | Nên làm lúc nào, ra sao |
|---|---|---|
| Cắt cỏ bằng máy | Tiếng ồn, rung, bụi; mất hoa dại ong đang ăn | Chiều muộn, cắt theo băng, chừa xa tổ vài mét |
| Đốt rác, đốt cành | Khói làm ong rối, có thể bỏ bay cả buổi | Dời hẳn khỏi mùa hoa, hoặc đốt ở cuối gió xa tổ |
| Tưới phun mưa lên tán | Ướt hoa, trôi phấn, ong không ra được | Sáng thật sớm hoặc chiều muộn; tưới gốc thì ít ảnh hưởng |
| Phun thuốc | Ong trúng thuốc trực tiếp hoặc mang về tổ | Chiều muộn khi ong đã về, tránh lúc hoa nở rộ, đọc nhãn |
| Tỉa cành, bao trái | Người đi lại sát tổ, va kệ | Bình thường, chỉ tránh chạm vào kệ tổ |
| Bón phân hữu cơ | Mùi nặng, ruồi kéo tới | Bón xa tổ, lấp đất sau khi bón |
Nhiều vườn có thói quen cắt cỏ thật sạch trước mùa hoa cho dễ đi lại. Với vườn có tổ ong dú, cỏ dại trổ bông dưới gốc như cỏ hôi, xuyến chi, rau má, trinh nữ lại là nguồn ăn quan trọng, nhất là khi hoa chính chưa nở rộ hoặc vừa tàn.
Người nuôi ong mật dùng khói để làm ong dịu, nhưng ong dú không cần và cũng không thích khói. Đốt rác, đốt lá, hun khói đuổi muỗi gần tổ có thể khiến đàn đóng cửa, ít ra hoa cả ngày. Nếu bắt buộc phải đốt, chọn ngày không có hoa chính, đốt ở cuối hướng gió, cách tổ thật xa.
Xăng dầu khi đổ máy, thuốc pha trong thùng, phân tươi, dầu nhớt rò rỉ ở chỗ để máy. Nên dời chỗ pha thuốc và đổ xăng ra khỏi khu đặt tổ, coi đó như một góc làm việc riêng.
Tưới nhỏ giọt hay tưới gốc hầu như không phiền ong. Còn tưới phun mưa trên tán, tưới phun sương làm mát giữa trưa thì làm ướt hoa, trôi phấn, và giữ ong ở lại trong tổ. Nếu vườn cần phun mưa làm mát, dồn vào sáng thật sớm trước giờ ong ra, hoặc chiều muộn. Kiểm tra béc tưới gần kệ tổ, đừng để tia nước bắn thẳng vào cửa tổ.
Mặt khác, ong cũng cần nước uống. Một chậu nước nông có thả vài nhánh cây cho ong đậu, đặt cách tổ một quãng, giúp ong khỏi bay xa tìm nước ở mương có thể nhiễm thuốc.
Giờ giấc chỉ là gợi ý; mỗi vùng, mỗi mùa ong ra vào sớm muộn khác nhau, nên lấy cửa tổ nhà mình làm đồng hồ.
Khi việc vườn đã sắp gọn mà đàn vẫn khỏe, ra vào đều, chủ vườn có thể muốn thêm tổ ở khu khác của vườn để ong phủ đều hơn. Đó là lúc nên chọn tổ đàn đông, thùng chắc. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống đã ổn định, có thể hỏi trại cách đặt tổ mới sao cho không tranh hoa với tổ cũ.
Một lần cắt cỏ thường không làm cả đàn bỏ tổ, nhưng ồn, rung và bụi sát kệ có thể làm ong ngưng ra bay một lúc. Cắt vào chiều muộn và chừa khoảng cách quanh tổ là đủ.
Không. Ong dú không có ngòi đốt nên khi mở tổ cũng không cần khói. Khói còn làm đàn rối, nên tránh đốt rác gần tổ.
Có. Hoa bị ướt, phấn trôi, ong ít ra. Nếu cần làm mát, nên phun sáng sớm hoặc chiều muộn và tránh xịt trúng cửa tổ.
Không nên cắt trụi. Cỏ dại trổ bông là thức ăn phụ cho ong khi hoa chính chưa nở hoặc đã tàn. Cắt theo băng và chừa dải cỏ dọc bờ là cách vừa gọn vừa giữ ong.
Mùi phân tươi kéo ruồi và có thể làm ong khó chịu. Nên bón xa tổ, dùng phân đã ủ hoai và lấp đất lại sau khi bón.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú chỉ gặp hoa thanh long vào buổi sớm khi hoa còn mở từ đêm, nên có thể góp thêm lượt thụ phấn, nhưng nhiều vườn vẫn cần thụ tay là chính.
Ong dú có thể vào hoa chanh dây lấy phấn nhưng ít chạm đầu nhụy, nên chỉ góp phần nhỏ; côn trùng lớn và thụ tay mới là chính cho giàn chanh dây.
Ổi tự đậu trái được, ong dú chỉ có thể giúp trái đều hơn; đu đủ cái cần phấn chuyển tới nhiều hơn. Xem từng kiểu hoa trước khi mua tổ cho vườn tạp.
Vườn chôm chôm, nhãn đặt tổ ong dú có thể đậu trái tốt hơn vì hoa hai cây nhiều mật và cần côn trùng mang phấn, nhưng phải tự so hai hàng có và không
Vườn có múi có thể đặt tổ ong dú lúc hoa rộ: cam, quýt phần lớn tự thụ được nhưng vẫn có thể hưởng lợi, còn bưởi giống ít hạt cần cân nhắc vì phấn lạ
Ong dú chỉ có thể hỗ trợ thụ phấn mãng cầu và bơ, vì phần đực, phần cái của hoa chín lệch giờ; vườn mãng cầu vẫn cần thụ tay, vườn bơ nên xen nhóm A,
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.