
Vườn ổi phần lớn vẫn tự đậu trái, còn đu đủ thì tùy cây là đực, cái hay lưỡng tính, nên hai loại cây này cần ong dú ở mức rất khác nhau. Ổi có thể hưởng lợi thêm chút ít từ côn trùng, cây đu đủ cái thì phụ thuộc phấn mang tới nhiều hơn. Trước khi mua tổ cho vườn tạp, hãy xem từng kiểu hoa trong vườn mình.
Đứng cạnh cây ổi đang trổ bông buổi sáng sẽ nghe tiếng ong vo ve khá rõ. Hoa ổi trắng, giữa có cả chùm nhị dài mang phấn, là món ăn khoái khẩu của ong dú. Ong bám vào chùm nhị, lăn qua lăn lại, dính phấn khắp người rồi bay sang hoa khác.
Ổi là cây có khả năng tự thụ phấn, nghĩa là phấn của chính hoa đó vẫn có thể làm hoa đậu trái. Tuy vậy, nhiều nhà vườn nhận thấy những cây có côn trùng ghé đều thường cho trái tròn, cân hơn. Đó là quan sát có thể đúng ở nơi này nơi khác, chưa phải quy luật cho mọi giống ổi. Ổi nữ hoàng, ổi lê, ổi ruột đỏ mỗi loại có thể phản ứng khác.
Với vườn ổi, lợi rõ nhất nhiều khi lại thuộc về đàn ong: ổi ra hoa gối vụ gần như liên tục nếu được cắt tỉa và bón đúng, nên đàn có nguồn phấn khá đều. Đàn mạnh thì có thể tách thêm tổ, đem đặt cho cây khác trong vườn cần thụ phấn hơn.
Đu đủ khác hẳn. Cây có thể là cây đực, cây cái hoặc cây lưỡng tính, và mỗi kiểu cần côn trùng ở mức khác nhau.
| Kiểu cây | Hoa trông thế nào | Cần côn trùng tới đâu |
|---|---|---|
| Cây đực | Hoa nhỏ, mọc thành chùm dài thòng xuống | Không cho trái, chỉ là nguồn phấn |
| Cây cái | Hoa to, mập, có bầu nhụy tròn ngay dưới cánh | Cần phấn mang tới từ cây khác mới đậu trái có hạt |
| Cây lưỡng tính | Hoa thuôn dài, có cả nhị và nhụy | Phần lớn tự thụ, côn trùng có thể giúp thêm |
Hầu hết vườn đu đủ thương phẩm chọn trồng cây lưỡng tính vì trái thuôn dài, dễ bán. Với vườn đó, ong dú không phải yếu tố quyết định. Nhưng vườn nhà, vườn trồng từ hạt tự để, thường có lẫn cây cái và cây đực. Lúc đó, nếu cây cái ra hoa mà cứ rụng, có thể do không ai chuyển phấn tới.
Hoa đu đủ thơm, nở chiều tối và có thể còn mở sang sáng hôm sau. Một số bướm đêm và côn trùng khác ghé hoa này. Ong dú có thể vào hoa đực lấy phấn ban ngày, nhưng hoa cái ít phấn nên ong ghé ít hơn, chủ yếu tìm mật. Vì thế vai trò của ong dú với đu đủ cái là có thể có, khó nói chắc. Nhiều nhà vườn vẫn chủ động thụ tay bằng cách lấy hoa đực quệt vào nhụy hoa cái.
Làm như vậy hai vụ là đủ biết ong có giúp gì cho vườn mình, thay vì nghe đồn rồi mua nhiều tổ.
Một điều ít người để ý: vườn tạp có ổi, đu đủ, chuối, mít, chanh, xen thêm rau thơm và hoa dại thường là nơi ong dú sống rất ổn. Hoa nối nhau gần quanh năm, có bóng mát, ít phun thuốc tập trung. Ở những vườn như vậy, tổ ong dú vừa có thể giúp thêm vài loại cây, vừa giữ được đàn qua nhiều năm.
Xem thêm các bài trong chuyên mục vườn cây ăn trái để biết thêm về bưởi, nhãn, xoài và các cây khác.
Vườn ổi thường thấp, tán rậm, có túi bao trái; vườn đu đủ thân thẳng, ít bóng. Chọn chỗ đặt tổ cao ngang hông, cửa hướng nắng sáng, có bóng che trưa. Kê chân kệ trong chén nước để chặn kiến. Tránh đặt cạnh chỗ pha thuốc và lối xe chở phân.
Ổi hay bị ruồi vàng đục trái nên nhiều vườn dùng bẫy và phun định kỳ. Nếu vườn dùng bả protein phun điểm, hỏi kỹ nơi bán về độ an toàn với ong và đặt bả xa tổ. Thuốc phun lên tán khi hoa nở thì tránh hẳn giờ ong làm việc.
Khi đã muốn thử, nên bắt đầu với một hai tổ khỏe. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống đàn ổn định, có thể hỏi thêm cách chở về và đặt trong vườn tạp.
Không bắt buộc. Ổi tự thụ phấn được, nhưng côn trùng ghé thường xuyên có thể giúp trái đậu đều hơn ở một số vườn. Nên tự đối chứng trên vườn của mình.
Có thể đó là cây đực, chỉ cho hoa không cho trái. Nếu là cây cái, có thể thiếu phấn từ cây đực hoặc cây lưỡng tính. Cũng cần xem nước, phân và thời tiết.
Cây đực có chùm hoa dài thòng xuống. Cây cái có hoa to, bầu nhụy tròn ngay dưới cánh. Cây lưỡng tính có hoa thuôn dài, đủ nhị và nhụy.
Không. Ong dú chỉ ghé hoa lấy phấn và mật, không đục trái. Trái ổi bị hỏng thường do ruồi vàng hoặc sâu, cần xử lý riêng.
Thường một tổ là đủ để bắt đầu. Theo dõi một hai vụ, thấy đàn khỏe và ghi chép có lợi thì mới tính thêm hoặc tách tổ.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú chỉ gặp hoa thanh long vào buổi sớm khi hoa còn mở từ đêm, nên có thể góp thêm lượt thụ phấn, nhưng nhiều vườn vẫn cần thụ tay là chính.
Ong dú có thể vào hoa chanh dây lấy phấn nhưng ít chạm đầu nhụy, nên chỉ góp phần nhỏ; côn trùng lớn và thụ tay mới là chính cho giàn chanh dây.
Mùa hoa có tổ ong dú, nên dời cắt cỏ, đốt rác, tưới phun mưa và phun thuốc ra sáng sớm hoặc chiều muộn, giữ quanh tổ yên để ong ra hoa đều.
Vườn chôm chôm, nhãn đặt tổ ong dú có thể đậu trái tốt hơn vì hoa hai cây nhiều mật và cần côn trùng mang phấn, nhưng phải tự so hai hàng có và không
Vườn có múi có thể đặt tổ ong dú lúc hoa rộ: cam, quýt phần lớn tự thụ được nhưng vẫn có thể hưởng lợi, còn bưởi giống ít hạt cần cân nhắc vì phấn lạ
Ong dú chỉ có thể hỗ trợ thụ phấn mãng cầu và bơ, vì phần đực, phần cái của hoa chín lệch giờ; vườn mãng cầu vẫn cần thụ tay, vườn bơ nên xen nhóm A,
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.