
Hoa thanh long bung cánh từ chập tối và thường còn mở tới sáng sớm hôm sau, nên ong dú chỉ có một khung ngắn buổi sớm để ghé, trước khi cánh hoa khép lại. Vì vậy ong dú có thể góp thêm lượt thụ phấn cho vườn, nhưng với nhiều giống và nhiều vườn, việc thụ tay ban đêm vẫn là phần chính. Hiểu đúng khung giờ đó thì đặt tổ mới có ý nghĩa.
Thanh long là cây xương rồng leo, hoa to, trắng, thơm, nở về đêm. Ở quê gốc, loài cây này được các loài dơi và bướm đêm ghé thăm. Ong dú thì ngược lại: đàn chỉ bắt đầu ra bay khi trời đã sáng và ấm lên, nghỉ khi chiều tắt nắng. Hai nhịp đó chỉ chồng lên nhau một quãng ngắn vào buổi sớm.
Người làm vườn để ý sẽ thấy: tới khoảng giữa buổi sáng, khi nắng gắt, cánh hoa bắt đầu héo rũ. Từ lúc trời hửng tới lúc đó là quãng ong dú có thể vào nhụy, lấy phấn và tình cờ mang phấn sang hoa khác. Quãng này dài hay ngắn tùy mùa, tùy thời tiết ngày hôm đó, tùy giống.
Hoa thanh long có rất nhiều nhị chứa phấn vàng, nhụy cái nằm ở giữa, thò lên cao hơn đám nhị. Ong dú thân nhỏ, bò lẫn trong đám nhị để gom phấn. Có lúc ong chạm vào đầu nhụy, có lúc không. Vì vậy một lượt ong ghé chưa chắc là một lượt thụ phấn, mà là nhiều lượt cộng lại mới có thể tạo khác biệt.
Đây là điều quyết định ong dú có đáng đặt hay không. Thanh long ruột trắng phổ biến ở nhiều vùng thường tự thụ được khá tốt, vì phấn trên chính hoa đó có thể rơi lên nhụy. Một số giống ruột đỏ, ruột hồng thì hay cần phấn từ giống khác, hoặc cần thụ tay để trái to và đều.
| Tình huống vườn | Vai trò có thể có của ong dú | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Giống tự thụ tốt, trái lâu nay vẫn đều | Thêm chút lượt ghé, khác biệt có thể nhỏ | Không cần vội mua tổ chỉ vì thụ phấn |
| Giống cần phấn khác, đang thụ tay mỗi đêm | Có thể bổ sung cho những hoa bị sót | Giữ thụ tay, thử tổ trên vài hàng |
| Vườn trồng xen hai giống | Có thể giúp chuyển phấn giữa hai giống buổi sớm | Đặt tổ giữa hai khu, quan sát kỹ |
| Vườn chong đèn kích hoa trái vụ | Chưa rõ, ánh đèn và lịch phun ảnh hưởng nhiều | Hỏi kỹ lịch phun trước khi đặt |
Nếu không chắc giống trong vườn mình thuộc nhóm nào, cách đơn giản nhất là hỏi lại nơi bán cây giống hoặc khuyến nông địa phương. Mỗi vùng, mỗi dòng giống có thể khác nhau, nên đừng lấy kinh nghiệm vườn bên cạnh làm chắc chắn cho vườn mình.
Muốn ong ra hoa sớm, tổ cần được nắng sớm chiếu vào. Đàn ong dú ấm lên nhanh thì ra bay sớm, và chỉ những phút đầu ngày mới là lúc hoa thanh long còn tươi.
Ghi lại ngày đặt tổ, ngày hoa rộ, giờ thấy ong trong hoa vào sổ vườn. Nhiều nhà vườn dùng sổ vườn trên app Ong Dú để ghi luôn trên điện thoại, cuối vụ nhìn lại một lượt là thấy.
Nhiều người nghe «có ong là khỏi thụ tay» rồi bỏ hẳn, đến lúc trái lép mới hối. Với thanh long, cách an toàn là coi ong dú như một lớp bổ sung:
Sau một hai đợt hoa, chủ vườn sẽ có câu trả lời của riêng vườn mình: ong dú có thể giúp thật, giúp chút ít, hay gần như không đổi. Con số đó đáng tin hơn bất cứ lời quảng cáo nào.
Vườn kích hoa trái vụ bằng đèn thường có nhịp chăm khác hẳn, phun nhiều hơn và có lúc làm việc đêm. Ong dú không bay đêm nên ánh đèn ít làm ong ra khỏi tổ, nhưng người đi lại, máy chạy quanh tổ ban đêm có thể làm đàn bất an. Đặt tổ ở góc yên tĩnh của vườn.
Vườn thanh long hay phải phun thuốc trị nấm trên cành. Trước khi đặt tổ, thống nhất với người phun: phun lúc chiều muộn khi ong đã về, tránh phun trực tiếp vào hoa đang mở, đọc nhãn để biết thuốc nào ghi độc với ong. Những ngày phun thuốc sâu mạnh, đóng cửa tổ từ tối hôm trước và che tổ lại. Chuyên mục thuốc phun và ong có hướng dẫn kỹ cách che, đóng và mở lại.
Nếu vườn đang trồng giống cần phấn khác, hoặc trồng xen hai giống, và chủ vườn muốn giảm bớt rủi ro sót hoa vào những đêm mưa không ra vườn được, thì thử một hai tổ là hợp lý. Ngoài thanh long, vườn thường có hoa dại ven bờ, cỏ trổ bông, cây trồng xen, đủ cho đàn sống qua những tuần không có đợt hoa.
Nếu vườn chỉ trồng giống tự thụ tốt, trái lâu nay vẫn đẹp, thì không cần vội. Ong dú lúc đó là chuyện thêm đa dạng côn trùng cho vườn, có thể có lợi cho cây trồng xen, chứ đừng mong một khác biệt rõ trên trái thanh long.
Khi đã quyết thử, chọn tổ khỏe, đàn đông, ong ra vào đều ở cửa. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có sẵn tổ ong dú giống đã ổn định đàn, có thể hỏi trại về cách chở tổ về vườn và thời điểm đặt cho kịp đợt hoa.
Không. Ong dú chỉ ra bay khi trời sáng và đủ ấm. Ong gặp hoa thanh long vào buổi sớm, lúc hoa còn mở từ đêm trước, trước khi nắng lên làm cánh héo.
Không nên bỏ ngay. Hãy giữ thụ tay ở phần lớn vườn và chỉ thử bớt trên vài hàng gần tổ, so với hàng xa tổ. Sau một hai đợt hoa mới biết ong có giúp vườn mình tới đâu.
Vụ đầu nên bắt đầu ít, một hai tổ đặt ở khu muốn theo dõi. Thấy đàn khỏe và ghi chép có khác biệt thì mới tính thêm, tránh mua nhiều rồi không biết hiệu quả.
Có thể, nhất là với giống cần phấn khác. Nhưng trái nhỏ còn do phân bón, nước, số trái để trên cành và sâu bệnh. Nên xem cả các yếu tố đó trước khi kết luận.
Tùy hoạt chất, có loại ít hại, có loại cần cẩn thận. Đọc nhãn, phun chiều muộn khi ong đã về, tránh phun thẳng vào hoa đang mở và che tổ những ngày phun mạnh.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú có thể vào hoa chanh dây lấy phấn nhưng ít chạm đầu nhụy, nên chỉ góp phần nhỏ; côn trùng lớn và thụ tay mới là chính cho giàn chanh dây.
Ổi tự đậu trái được, ong dú chỉ có thể giúp trái đều hơn; đu đủ cái cần phấn chuyển tới nhiều hơn. Xem từng kiểu hoa trước khi mua tổ cho vườn tạp.
Mùa hoa có tổ ong dú, nên dời cắt cỏ, đốt rác, tưới phun mưa và phun thuốc ra sáng sớm hoặc chiều muộn, giữ quanh tổ yên để ong ra hoa đều.
Vườn chôm chôm, nhãn đặt tổ ong dú có thể đậu trái tốt hơn vì hoa hai cây nhiều mật và cần côn trùng mang phấn, nhưng phải tự so hai hàng có và không
Vườn có múi có thể đặt tổ ong dú lúc hoa rộ: cam, quýt phần lớn tự thụ được nhưng vẫn có thể hưởng lợi, còn bưởi giống ít hạt cần cân nhắc vì phấn lạ
Ong dú chỉ có thể hỗ trợ thụ phấn mãng cầu và bơ, vì phần đực, phần cái của hoa chín lệch giờ; vườn mãng cầu vẫn cần thụ tay, vườn bơ nên xen nhóm A,
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.