
Vườn cà phê tái canh chưa ra hoa thì đặt ong dú để thụ phấn là chưa cần; tổ chỉ đáng đưa vào khi cây sắp cho đợt hoa đầu, hoặc khi vườn đã có sẵn cây xen, bờ hoa đủ nuôi ong. Đặt sớm chỉ hợp lý nếu mục đích là tập nuôi, làm quen tổ trước khi cần thụ phấn thật.
Khi nhổ cà phê già trồng lại, vườn bước vào một giai đoạn rất khác. Đất được xử lý, có khi luân canh cây khác một thời gian, cây con trồng mới thấp, tán thưa, nắng xuống tận gốc. Nhà vườn bận trồng dặm, làm cỏ, che nắng cho cây non. Trong những năm đầu này:
Ba điểm sau cùng ảnh hưởng thẳng tới chuyện ong có sống nổi trong vườn hay không.
Ong dú không ăn lá, không cần cây cà phê lớn. Ong cần hoa có mật, hoa có phấn, nhựa cây và nước trong bán kính bay ngắn quanh tổ. Vườn tái canh có thể đáp ứng được nếu:
Ngược lại, vườn phát trắng, phun cỏ cháy cả rẫy, xung quanh cũng là rẫy trống, thì tổ ong đặt vào sẽ hao dần. Khi đó đặt tổ sớm chẳng giúp được gì mà còn mất tổ.
Có người hỏi: nếu chưa cần thụ phấn thì đặt sớm làm gì? Có ba lý do đáng cân nhắc.
Một tổ ong là một sinh vật, có khi khoẻ khi yếu. Có một hai năm làm quen, chủ vườn biết nhìn cửa tổ, biết lúc nào tổ đói, biết che mưa nắng, biết đóng tổ khi phun. Đến năm cây ra hoa đầu, mình đã quen việc, không lóng ngóng đúng lúc cần nhất.
Vườn tái canh là lúc dễ quy hoạch nhất: chừa dải bờ hoa, chọn cây che bóng ra hoa nối mùa, bố trí lối đi phun thuốc tránh khu tổ. Có tổ trong vườn sớm, mình tự nhiên tính tới những điều đó.
Tổ ổn định qua vài mùa có thể cho chút mật ong dú chua thanh, nhiều nước, cất ngăn mát dùng dần. Đây là phần thưởng phụ, không nên đặt nặng.
| Rủi ro | Vì sao | Cách giảm |
|---|---|---|
| Tổ đói, yếu dần | Vườn trống, ít hoa | Trồng xen cây có hoa, giữ bờ cỏ |
| Ong dính thuốc cỏ, thuốc gốc | Vườn mới phun xử lý nhiều | Đặt tổ xa khu phun, có chỗ nước sạch |
| Nắng gắt chiếu thẳng tổ | Chưa có tán che | Làm mái che, đặt dưới cây lớn đầu vườn |
| Bận việc quên chăm | Năm tái canh nhiều công | Bắt đầu một tổ, ghi lịch kiểm tra |
Không có con số chung cho mọi vườn, vì thời gian ra hoa phụ thuộc giống, cây ghép hay cây hạt, đất và cách chăm, từng vùng có thể lệch nhau. Nhưng có thể theo nguyên tắc:
Năm đầu cây ra hoa là dịp tốt để bắt đầu đối chứng: chừa vài hàng xa tổ, đếm hoa và trái non ở hàng gần và hàng xa. Ghi vào Ong Dú App để các năm sau còn so được. Hiệu quả ở từng vườn có thể khác nhau, chỉ số liệu của chính vườn mình mới nói thật.
Vườn tái canh nên bắt đầu bằng một hai tổ, chọn tổ đã ổn định, có ong ra vào đều. Có thể tham khảo tổ ong dú giống tại trại Ong Quý, kể với trại tuổi vườn, cây xen và lịch xử lý đất để trại khuyên nên nhận tổ lúc nào. Khi vườn vào kinh doanh, số tổ có thể tăng dần theo diện tích. Xem thêm các bài trong chuyên mục Cà phê, tiêu, điều về đặt tổ trước đợt tưới hoa và cách tính số tổ.
Tuỳ giống, cây ghép hay cây hạt, đất và cách chăm, thường phải vài năm mới có đợt hoa đáng kể. Nên hỏi đơn vị cung cấp cây giống và nhà vườn cùng vùng để có mốc sát với vườn mình.
Được nếu có cây xen ra hoa, bờ cỏ hoa, chỗ nước sạch và tổ được che nắng. Vườn phát trắng, phun cỏ nhiều thì tổ dễ đói và yếu dần.
Không. Ong chỉ góp phần thụ phấn khi đã có hoa, không ảnh hưởng tới thời điểm cây ra hoa. Ra hoa do giống, tuổi cây, nước và dinh dưỡng quyết định.
Nên bắt đầu một đến hai tổ để học cách chăm, rồi tăng dần khi cây vào kinh doanh và đã có kết quả đối chứng. Hỏi trại để được khuyên theo diện tích.
Có thể, nhất là khi nước thuốc đọng thành vũng hoặc phun cỏ lan tới chỗ ong kiếm ăn. Đặt tổ xa khu xử lý, có chỗ nước sạch gần tổ và đọc kỹ nhãn thuốc.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Bông chanh, hoa thui ở cà phê chủ yếu do nước tưới, thời tiết và sức cây, không do thiếu ong. Ong dú chỉ có thể giúp hoa đã nở trắng, có phấn tươi.
Ngoài mùa hoa cà phê, ong dú sống nhờ cây che bóng, cây xen, bờ cỏ có hoa và nhựa cây. Giữ được nguồn hoa nối tiếp thì tổ không đói, không bỏ vườn.
Trừ rệp sáp cà phê, tiêu mà giữ được ong dú: xử lý theo ổ, chặn kiến, phun chiều muộn ngoài tuần hoa rộ, đóng hoặc che tổ và mở lại khi thuốc khô.
Vườn hồ tiêu không cần ong dú để đậu hạt: hoa tiêu chủ yếu tự thụ nhờ gió, mưa và nước đọng trên gié. Ong chỉ có ích khi vườn có cây xen như cà phê.
Điều hoa nhiều trái ít thường do ít hoa lưỡng tính, bọ xít muỗi, thán thư, thời tiết và thiếu côn trùng. Ong dú chỉ có thể giúp ở nguyên nhân cuối.
Nên đặt tổ ong dú dưới tán sầu riêng ở mé lô, cửa tổ hướng ra khoảng trống giữa hàng cà phê, xa lối phun và vòi tưới. Cách chọn chỗ và giữ hoa quanh n
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.