
Muốn trừ rệp sáp cà phê, tiêu mà vẫn giữ tổ ong dú, hãy xử lý theo ổ thay vì phun tràn cả vườn, phun vào chiều muộn khi ong đã về tổ, che hoặc đóng tổ đúng cách và tuyệt đối tránh phun lên hoa đang nở. Rệp sáp thường bám gốc, kẽ chùm và rễ, nên đánh trúng chỗ thì vừa đỡ tốn thuốc vừa đỡ hại ong.
Rệp sáp là những con nhỏ phủ lớp bột trắng như sáp, bám thành đám ở kẽ chùm quả non, cuống hoa, mặt dưới lá và dưới gốc sát mặt đất. Ở tiêu, rệp hay chui vào gốc và rễ, khi phát hiện thì dây đã vàng. Dấu hiệu dễ thấy trước khi thấy con rệp:
Đi thăm vườn mỗi tuần vào mùa khô, đánh dấu những cây có rệp bằng dây màu. Bản đồ ổ rệp này là chìa khoá để xử lý trúng mà ít hại ong.
Mùa khô là lúc rệp sinh sôi mạnh, cũng là lúc nhà vườn tưới kích hoa cà phê. Ong dú đặt trong vườn lúc này đang đi hoa dày đặc nhất. Phun tràn một lượt thuốc lưu dẫn lên cả lô đúng tuần hoa nở có thể làm tổ hao ong rõ rệt, có khi tổ không gượng lại được. Còn để rệp lan thì mất trái. Cách giải là tách hai việc ra về thời gian và không gian.
Đọc kỹ nhãn: phần cảnh báo về ong, thời gian cách ly, hoạt chất. Một số nhóm thuốc lưu dẫn rất độc với ong và còn tồn trong hoa, mật cây một thời gian. Khi không chắc, hỏi cán bộ bảo vệ thực vật hoặc cửa hàng có chuyên môn, và nói rõ trong vườn có tổ ong. Đừng tin lời quảng cáo «an toàn tuyệt đối».
Chiều trước khi phun, chờ ong về hết rồi bịt nhẹ cửa tổ bằng lưới thưa hoặc nút có lỗ thông khí, phủ thêm bao ướt hoặc tấm che để tổ mát. Sáng hôm sau, khi thuốc đã khô và trời còn mát, mở cửa lại. Đóng tổ quá lâu giữa trời nóng có thể làm ong ngộp, nên đừng đóng nguyên ngày nắng gắt. Nếu khu phun ngay sát tổ, có thể dời tổ ra đầu vườn trước đó một thời gian theo cách dời từng chút.
| Việc | Khi nào | Lưu ý cho ong |
|---|---|---|
| Đi thăm, đánh dấu cây có rệp | Mỗi tuần mùa khô | Không ảnh hưởng ong |
| Chặn kiến quanh gốc | Trước và sau hoa | Không phun thuốc kiến lên tổ |
| Cắt chùm nặng, xịt nước | Bất cứ lúc nào | An toàn, nên làm sáng sớm |
| Phun thuốc theo ổ | Ngoài tuần hoa rộ, chiều muộn | Đóng hoặc che tổ, mở sáng hôm sau |
Ở vườn tiêu, rệp gốc thường được xử lý bằng cách tưới thuốc vào gốc. Thuốc tưới gốc ít bay hơi hơn phun lá, nhưng nước dư chảy thành vũng có thể thành chỗ ong khát ghé uống. Sau khi tưới gốc, nên lấp đất hoặc không để đọng nước gần khu đặt tổ, đồng thời đặt sẵn một chỗ nước sạch gần tổ để ong không tìm chỗ khác. Đặt tổ cách trụ tiêu đang xử lý một khoảng, cao hơn mặt đất, tránh nước bắn.
Hai ba ngày sau khi phun, quan sát cửa tổ vào giữa buổi sáng: lượt bay có trở lại như trước không, có ong chết rải trước cửa không. Ghi ngày phun, loại thuốc, khu phun và quan sát tổ vào sổ vườn trên Ong Dú App. Sau một mùa, nhìn lại sổ sẽ thấy kiểu phun nào tổ chịu được, kiểu nào làm hao. Các bài khác về cà phê, tiêu trong chuyên mục Cà phê, tiêu, điều giúp canh lịch hoa để xếp lịch phun.
Nếu năm rồi phải phun nhiều, tổ yếu đi, đừng vội trách ong. Kiểm lại cách phun, rồi tính bổ sung tổ trước mùa hoa sau. Có thể xem tổ ong dú giống của trại Ong Quý, kể với trại tình hình rệp và lịch phun của vườn để được khuyên số tổ và thời điểm nhận cho hợp. Vườn kiểm soát rệp tốt, ít phun, là nơi tổ ong sống lâu nhất.
Nên tránh. Lúc hoa rộ ong đi hoa dày nhất, phun lúc này rủi ro cho tổ rất cao. Hãy xử lý ổ rệp trước đợt tưới hoa hoặc đợi hoa tàn, và chỉ phun trên cây đã đánh dấu.
Thường đóng từ chiều trước khi phun đến sáng hôm sau, khi thuốc khô và trời còn mát. Không đóng kín suốt ngày nắng vì ong có thể ngộp; tuỳ loại thuốc mà thời gian có thể khác, xem nhãn và hỏi trại.
Có. Kiến chăn và tha rệp đi, che chở rệp khỏi thiên địch. Chặn kiến lên cây và xử lý tổ kiến ở gốc thường làm rệp lây chậm hơn, giảm số lần phải phun.
Ít bay hơn phun lá nhưng vẫn có rủi ro nếu nước thuốc đọng thành vũng ong ghé uống. Lấp đất sau khi tưới và đặt sẵn chỗ nước sạch gần tổ.
Không có cách nào nên tin là tuyệt đối. Cắt chùm nặng, chặn kiến, xịt nước là nhẹ nhất; chế phẩm sinh học cũng cần đọc nhãn và thử trước. Luôn tránh phun lên hoa đang nở.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Bông chanh, hoa thui ở cà phê chủ yếu do nước tưới, thời tiết và sức cây, không do thiếu ong. Ong dú chỉ có thể giúp hoa đã nở trắng, có phấn tươi.
Ngoài mùa hoa cà phê, ong dú sống nhờ cây che bóng, cây xen, bờ cỏ có hoa và nhựa cây. Giữ được nguồn hoa nối tiếp thì tổ không đói, không bỏ vườn.
Cà phê tái canh chưa ra hoa thì chưa cần ong dú thụ phấn; chỉ đặt sớm nếu muốn tập nuôi và vườn có cây xen, bờ hoa đủ nuôi tổ qua những năm đầu.
Vườn hồ tiêu không cần ong dú để đậu hạt: hoa tiêu chủ yếu tự thụ nhờ gió, mưa và nước đọng trên gié. Ong chỉ có ích khi vườn có cây xen như cà phê.
Điều hoa nhiều trái ít thường do ít hoa lưỡng tính, bọ xít muỗi, thán thư, thời tiết và thiếu côn trùng. Ong dú chỉ có thể giúp ở nguyên nhân cuối.
Nên đặt tổ ong dú dưới tán sầu riêng ở mé lô, cửa tổ hướng ra khoảng trống giữa hàng cà phê, xa lối phun và vòi tưới. Cách chọn chỗ và giữ hoa quanh n
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.