
Thuốc trừ cỏ và thuốc trừ nấm có thể hại ong dú, chỉ là thường theo đường gián tiếp hơn thuốc trừ sâu: làm mất nguồn hoa, làm bẩn nguồn nước ong uống, hoặc khi pha chung với thuốc sâu thì hỗn hợp có thể độc hơn từng loại riêng. Phun đúng lúc, đúng chỗ và đọc kỹ nhãn từng sản phẩm sẽ giảm phần lớn rủi ro này.
Nhiều nhà vườn đã quen né giờ ong khi phun thuốc sâu, nhưng lại thoải mái xịt cỏ giữa trưa hay phun thuốc nấm lên chùm hoa. Đó là chỗ hổng hay gặp nhất ở vườn có đặt tổ.
Dưới tán vườn, ven bờ ruộng luôn có những loại cỏ nở hoa nhỏ quanh năm. Với ong dú, đây là bữa ăn giữa những đợt cây chính chưa ra hoa. Một lần xịt cỏ trắng vườn có thể làm ong mất nguồn thức ăn gần tổ nhiều tuần. Đàn không chết vì thuốc, nhưng yếu vì đói, tới mùa hoa chính thì không đủ ong thợ đi làm.
Thuốc nấm hay được phun đúng mùa hoa để phòng bệnh hoa, bệnh trái non. Ong đang trên hoa có thể dính giọt thuốc. Phần lớn nhãn thuốc nấm không cảnh báo mạnh như thuốc sâu, nhưng có sản phẩm vẫn ghi lưu ý với côn trùng thụ phấn. Ngoài hoạt chất, chất bám dính, chất loang trong chai cũng có thể làm ong ướt cánh, khó bay.
Để đỡ công, nhiều người pha thuốc sâu, thuốc nấm, phân bón lá chung một bình. Có những tổ hợp mà độc tính với ong có thể tăng lên so với từng loại phun riêng. Người làm vườn không tự biết được tổ hợp nào an toàn; chỉ nhãn thuốc và cán bộ khuyến nông mới trả lời được.
| Loại thuốc | Ảnh hưởng thường gặp | Cách giảm rủi ro |
|---|---|---|
| Thuốc trừ cỏ | Mất nguồn hoa nền, nước đọng nhiễm thuốc | Xịt khi cỏ chưa ra hoa, chừa dải cỏ hoa xa khu xịt |
| Thuốc trừ nấm phun lá, phun hoa | Ong dính thuốc trên hoa, chất bám dính làm ướt cánh | Phun chiều muộn, tránh xịt thẳng chùm hoa đang có ong |
| Hỗn hợp nhiều thuốc pha chung | Có thể độc hơn từng loại riêng | Chỉ pha theo hướng dẫn trên nhãn, hỏi khuyến nông |
| Thuốc trừ sâu | Độc trực tiếp, có loại lưu dẫn vào hoa | Đọc kỹ cảnh báo ong, né mùa hoa, cân nhắc dời tổ |
Cách canh giờ cụ thể, cách che và đóng cửa tổ có trong các bài khác của chuyên mục Thuốc phun và ong.
Thuốc cỏ, thuốc nấm ít khi làm ong chết hàng loạt trước cửa tổ, nên dấu hiệu thường kín đáo hơn:
Khi thấy các dấu hiệu này, hãy rà lại lịch phun mấy tuần trước, xem lần nào trùng với lúc ong yếu đi. Thường đó là cách nhanh nhất để tìm ra nguyên nhân.
Vườn giữ được ong là vườn có hoa nền quanh năm, có nước sạch và có lịch phun biết nghĩ tới ong. Khi đã sắp xếp lại được những điều đó, việc đặt thêm tổ mới hợp lý hơn nhiều. Nếu vườn đang cần tổ cho mùa hoa tới, có thể tham khảo các tổ ong dú giống đã ổn định đàn và đặt vào vườn sớm để ong làm quen. Hiệu quả thụ phấn ở từng loại cây có thể khác nhau; để vài hàng không có tổ làm đối chứng là cách tự biết chắc nhất.
Thường không phải nguyên nhân chính làm ong chết ngay, nhưng có thể làm đàn yếu vì mất nguồn hoa nền và vì ong uống nước nhiễm thuốc. Một số sản phẩm có lưu ý riêng trên nhãn, nên vẫn cần đọc kỹ.
Có thể ảnh hưởng nếu phun thẳng lên hoa đang có ong, nhất là khi pha chung với thuốc sâu. Nên phun chiều muộn, nhắm đúng chỗ bệnh và làm theo lưu ý trên nhãn.
Chỉ nên pha khi nhãn có hướng dẫn pha chung. Một số tổ hợp có thể độc với ong hơn từng loại riêng; hỏi cán bộ khuyến nông trước khi tự pha.
Nên giữ gọn quanh chân kệ để chống kiến và dễ quan sát, nhưng bằng cách phát, không xịt thuốc. Ở xa hơn, chừa một dải cỏ có hoa để ong có thức ăn giữa các đợt hoa chính.
Hai nguyên nhân hay đi cùng nhau. Đối chiếu lịch xịt cỏ với thời điểm ong yếu, xem ong có bò quanh nước đọng sau ngày phun không. Ghi chép đều tay sẽ giúp tách được nguyên nhân.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú ngộ độc thuốc thường chết dồn trước cửa tổ ngay sau đợt phun, có con co giật. Việc đầu tiên: chặn nguồn thuốc, dời tổ, cho nước sạch.
Drone phun thuốc phủ nhanh, hạt mịn dễ trôi nên tổ ong dú dễ dính. Cách giữ đàn: xin giờ bay trước, đóng hoặc dời tổ từ chiều hôm trước, chừa vùng đệm
Phun thuốc nhà màng đang có ong dú thì nên dời tổ ra ngoài từ tối hôm trước, đặt chỗ râm có nước, phun xong thông gió cho khô rồi mới đưa tổ về.
Ong dú cần nước mỗi ngày và hay đậu vũng đọng cạnh chỗ pha thuốc. Hãy tách chỗ pha thuốc xa tổ, đổ nước rửa bình vào hố riêng, đặt máng nước sạch.
Thuốc trừ sâu nhóm neonicotinoid rất độc với ong dú vì thấm vào cây, có trong phấn và mật hoa. Đọc dòng hoạt chất, cảnh báo ong trên nhãn để nhận biết
Sang nói chuyện trước mùa hoa: báo chỗ đặt tổ, lịch hoa, đề nghị vườn bên phun chiều muộn và nhắn trước để kịp che tổ ong dú. Cách nói dễ được nhận lờ
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.