
Ong dú bị ngộ độc thuốc thường lộ ra rất nhanh: chỉ vài giờ sau đợt phun, trước cửa tổ có ong bò lết, cánh xoè, run rẩy, rồi chết rải thành vệt dưới kệ. Việc cần làm ngay là đóng tổ hoặc dời tổ ra khỏi vùng có thuốc, cho uống nước sạch, ghi lại giờ phun và loại thuốc, rồi theo dõi sát ba ngày kế tiếp. Phần đàn còn ở trong tổ nhiều khi vẫn giữ được nếu xử lý kịp.
Người giữ tổ thụ phấn nên tập thói quen nhìn cửa tổ mỗi sáng. Một tổ ong dú khoẻ có nhịp ra vào đều, ong thợ bay thẳng ra, về mang phấn vàng hay cam ở chân sau. Khi dính thuốc, cảnh trước cửa đổi hẳn trong một buổi.
Điểm mấu chốt là thời điểm. Ong chết dồn trong khoảng ngay sau ngày vườn mình hoặc vườn bên cạnh phun thuốc thì khả năng cao là thuốc, nhất là khi lúc phun cây đang có hoa.
Không phải cứ thấy ong chết là thuốc. Đổ lỗi sai thì lần sau vẫn mất ong vì đúng nguyên nhân không được sửa. Bảng dưới giúp so nhanh.
| Kiểu chết | Hay thấy | Khác ngộ độc ở chỗ |
|---|---|---|
| Ong già chết tự nhiên | Vài con mỗi ngày, rải rác | Số ít, đều đặn, tổ vẫn bay mạnh |
| Chết nóng | Tổ đặt nắng gắt, nhà màng bí giữa trưa | Ong chết trong tổ, gần cửa, thùng nóng ran khi sờ |
| Kiến, thằn lằn tấn công | Kệ không chống kiến | Thấy đường kiến, xác ong bị cắn rời |
| Đói kéo dài | Hết hoa, mưa dầm nhiều ngày | Ong yếu dần cả tuần, không chết dồn một buổi |
| Ngộ độc thuốc | Ngay sau ngày phun | Chết nhiều, co giật, cả ong mang phấn về cũng gục |
Nếu còn phân vân, nhìn sang tổ ở chỗ khác. Hai tổ cùng trại, cùng ngày chuyển về, một tổ ở rìa vườn vừa phun chết nhiều còn tổ kia yên thì gần như chắc là thuốc.
Lúc này bình tĩnh quan trọng hơn làm nhiều. Ong dú không có ngòi đốt, nên đến gần tổ để xử lý không đáng ngại; cái cần tránh là làm tổ xáo trộn thêm.
Thuốc có loại tác động nhanh, có loại ngấm dần qua phấn và mật ong mang về. Vì vậy sau ngày đầu, việc chính là đếm và so.
Nếu sang ngày thứ ba ong vẫn chết đều, cửa tổ vắng hẳn, hoặc có mùi chua lạ từ tổ, nên chụp ảnh cửa tổ, xác ong và gửi kèm thông tin thuốc cho nơi đã bán tổ. Người có nghề nhìn ảnh thường đoán được đàn còn gượng nổi hay cần ghép, cần nghỉ dài ngày.
Nhiều vườn mất ong hai ba lần mới chịu ghi chép. Chỉ cần vài dòng là đủ dùng lâu dài:
Những dòng này có thể ghi ngay trên điện thoại ở app sổ vườn Ong Dú, đặt cạnh lịch tổ để mùa sau nhìn lại biết đợt nào nguy hiểm. Muốn đọc thêm cách chọn giờ phun và đóng tổ trước khi phun, xem các bài trong mục Thuốc phun và ong.
Một tổ vừa mất nhiều ong thợ giống như người vừa ốm dậy. Đàn phải dồn sức nuôi nhộng để bù lại lực lượng, chưa còn dư ong để đi khắp vườn. Đưa ngay vào nhà màng hay vườn đang rộ hoa cần thụ phấn thì hiệu quả thấp, tổ lại dễ kiệt.
Cách hợp lý là để tổ nghỉ ở chỗ râm, có hoa sạch quanh đó như hoa dại ven bờ, hàng rào, cây chưa phun thuốc. Theo dõi khi nào nhịp bay trở lại đều, có ong mang phấn về đông, lúc đó mới tính cho tổ làm việc tiếp. Thời gian hồi sức mỗi tổ mỗi khác, tuỳ đàn mất bao nhiêu và mùa hoa ngoài kia ra sao.
Vấn đề thực tế là hoa dưa, hoa cà phê hay hoa xoài không đợi ai. Nếu tổ chính bị ngộ độc đúng lúc hoa sắp rộ, nhiều chủ vườn chọn bổ sung thêm tổ khoẻ để kịp vụ, còn tổ yếu đem nghỉ chỗ khác. Lời khuyên là chọn tổ giống ở nơi có nghề, hỏi rõ tổ đã quen chở đi xa chưa, và sắp lại lịch phun trước khi tổ mới về để không mất lần hai.
Tổ ong dú giống của trại Ong Quý có thể xem tại trang tổ ong dú giống; trước khi đặt, nên nói rõ vườn đang trồng gì, hoa nở khi nào và vườn quanh đó có thói quen phun ra sao để được tư vấn số tổ và cách đặt cho an toàn. Còn hiệu quả thụ phấn ở vườn mình tới đâu thì vẫn nên đối chứng hai hàng có tổ và không tổ để tự thấy.
Không chắc. Ong già chết rải rác mỗi ngày là bình thường. Nghi thuốc khi ong chết nhiều, chết dồn ngay sau ngày phun, có con co giật, và tổ ở xa vùng phun thì không bị.
Hạn chế. Mở nắp lúc đàn đang yếu làm ong hoảng thêm. Nhìn cửa tổ, đếm xác mới mỗi sáng là đủ để biết tình hình; chỉ mở khi người có nghề hướng dẫn.
Nước sạch là việc trước tiên. Nếu quanh chỗ nghỉ ít hoa, có thể cho ăn bổ sung theo cách trại hướng dẫn, đặt sao cho kiến không bò vào. Đừng đổ nước đường lênh láng quanh tổ vì dễ kéo kiến.
Không có mốc cố định. Khi nhịp bay đều trở lại, ong mang phấn về đông, cửa tổ có ong canh như cũ thì có thể cho làm việc tiếp. Tổ mất nhiều thì cần nghỉ lâu hơn.
Báo trước lịch hoa và vị trí tổ, xin được biết giờ phun để đóng hoặc dời tổ, đặt tổ ở phía đầu gió so với vườn bên. Ghi lại các lần phun để thấy đợt nào hay gây hại và bàn lại cho mùa sau.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Drone phun thuốc phủ nhanh, hạt mịn dễ trôi nên tổ ong dú dễ dính. Cách giữ đàn: xin giờ bay trước, đóng hoặc dời tổ từ chiều hôm trước, chừa vùng đệm
Phun thuốc nhà màng đang có ong dú thì nên dời tổ ra ngoài từ tối hôm trước, đặt chỗ râm có nước, phun xong thông gió cho khô rồi mới đưa tổ về.
Ong dú cần nước mỗi ngày và hay đậu vũng đọng cạnh chỗ pha thuốc. Hãy tách chỗ pha thuốc xa tổ, đổ nước rửa bình vào hố riêng, đặt máng nước sạch.
Thuốc trừ sâu nhóm neonicotinoid rất độc với ong dú vì thấm vào cây, có trong phấn và mật hoa. Đọc dòng hoạt chất, cảnh báo ong trên nhãn để nhận biết
Thuốc trừ cỏ, thuốc nấm có thể hại ong dú theo đường gián tiếp: mất hoa nền, nước nhiễm thuốc, pha chung với thuốc sâu. Cách phun để giảm rủi ro.
Sang nói chuyện trước mùa hoa: báo chỗ đặt tổ, lịch hoa, đề nghị vườn bên phun chiều muộn và nhắn trước để kịp che tổ ong dú. Cách nói dễ được nhận lờ
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.