
Thuốc trừ sâu nhóm neonicotinoid được xếp vào loại rất độc với ong, kể cả ong dú, vì thuốc đi vào trong cây và có thể có mặt trong phấn, mật hoa. Cách duy nhất để biết chai thuốc trong tay có thuộc nhóm này hay không là đọc nhãn: tìm dòng hoạt chất, dòng nhóm thuốc và mục cảnh báo đối với ong, rồi hỏi cán bộ khuyến nông khi còn phân vân.
Ngoài tiệm vật tư, chai thuốc nào cũng có tên thương mại riêng, bao bì bắt mắt, ít ai lật mặt sau. Bài này hướng dẫn đọc mặt sau ấy, theo thứ tự một người làm vườn có thể làm ngay trước quầy hàng.
Đây là một nhóm hoạt chất trừ sâu tác động lên hệ thần kinh côn trùng. Điểm làm nhóm này được nhắc nhiều trong nghề ong là tính lưu dẫn: thuốc không chỉ nằm trên bề mặt lá mà được cây hút vào, đi theo nhựa tới các bộ phận khác, có cả hoa. Nhờ vậy thuốc giữ hiệu lực lâu với sâu chích hút, nhưng cũng vì vậy mà ong ghé hoa có thể tiếp xúc với thuốc nhiều ngày sau lần phun.
Với ong dú, chuyện này đáng lo theo cách riêng. Ong dú bay gần tổ, làm việc lặp lại trên cùng một khu vườn, nên nếu vườn được xử lý bằng thuốc lưu dẫn, ong có thể mang phấn, mật nhiễm thuốc về tổ đều đặn. Đàn không chết ngay mà yếu dần, ong thợ ra ít, tổ chậm phát triển. Người trồng thường chỉ nhận ra khi tổ đã suy.
Nhóm thuốc này không chỉ dùng để phun lá. Có sản phẩm dùng tưới gốc, có loại dùng xử lý hạt giống. Vì vậy dù vườn không phun lên hoa, vẫn nên biết mình đã dùng gì.
Nếu không chắc hoạt chất ghi trên nhãn thuộc nhóm nào, chụp lại nhãn và hỏi cán bộ khuyến nông, trạm bảo vệ thực vật địa phương. Đó là nơi có danh mục đầy đủ và cập nhật, đáng tin hơn lời quảng cáo ở quầy.
| Mục trên nhãn | Tìm gì | Ý nghĩa với vườn có ong dú |
|---|---|---|
| Hoạt chất và hàm lượng | Tên hoạt chất thật, không phải tên thương mại | Xác định thuốc thuộc nhóm nào |
| Nhóm thuốc hoặc mã cơ chế | Chữ neonicotinoid hoặc mã nhóm tương ứng | Nhận ra ngay thuốc lưu dẫn rất độc với ong |
| Cảnh báo môi trường | Câu độc với ong, côn trùng thụ phấn | Cân nhắc đổi thuốc hoặc dời tổ |
| Hướng dẫn sử dụng | Phun lá, tưới gốc, xử lý hạt | Biết thuốc có thể đi vào hoa theo đường nào |
| Thời gian cách ly | Số ngày từ lúc dùng tới thu hoạch | Gợi ý thuốc tồn lưu lâu hay ngắn |
Với thuốc lưu dẫn, phun lên lá vẫn có thể làm thuốc đi tới hoa ra sau đó. Phun xa hoa giảm tiếp xúc trực tiếp, nhưng không cắt được đường thuốc đi trong cây.
Liều thấp có thể không làm ong chết ngay, nhưng vẫn ảnh hưởng tới khả năng bay, tìm đường về tổ. Ong dú bay quanh quẩn một vườn, phơi nhiễm lặp lại mỗi ngày.
Mới hay cũ không nói lên độc tính với ong. Chỉ có nhãn và cán bộ chuyên môn mới cho câu trả lời đúng cho từng sản phẩm.
Ong dú yếu đi từ từ. Không thấy xác ong trước cửa không có nghĩa là đàn không bị ảnh hưởng. Theo dõi số ong ra vào và ong mang phấn về qua nhiều ngày mới thấy được.
Chuyên mục Thuốc phun và ong có thêm bài về giờ phun và cách che tổ khi phun.
Không ít vườn từng đặt ong rồi thấy tổ suy dần mà không rõ lý do. Sau khi đã rà lại danh sách thuốc và bỏ bớt những loại có cảnh báo nặng với ong, đó là lúc hợp lý để đặt tổ lại. Một tổ ong dú giống đã ổn định đàn đặt trước mùa hoa sẽ có thời gian làm quen vườn. Mức giúp đậu trái ở mỗi loại cây có thể khác nhau, nên để vài hàng không đặt tổ làm đối chứng và tự ghi chép.
Đọc dòng hoạt chất trên nhãn, không dựa vào tên thương mại. Nếu nhãn không ghi nhóm thuốc, chụp nhãn và hỏi cán bộ khuyến nông hoặc trạm bảo vệ thực vật để được xác định.
Có thể có. Thuốc lưu dẫn tưới gốc được rễ hút lên và đi khắp cây, trong đó có hoa. Nhãn thuốc thường có cảnh báo riêng; hãy đọc kỹ và hỏi khuyến nông nếu vườn có tổ ong.
Không nên dùng khi cây đang ra hoa và ong đang làm việc. Nếu bắt buộc phải dùng, hỏi khuyến nông về thời điểm, liều, cách dùng và cân nhắc dời tổ ra xa trong thời gian đó.
Không đủ. Đóng tổ chỉ tránh được lúc giọt thuốc còn ướt. Thuốc lưu dẫn có thể có mặt trong hoa nhiều ngày sau, nên cách chắc hơn là chọn thuốc khác hoặc dời tổ.
Không có mốc chung cho mọi vườn, tuỳ sản phẩm, cách dùng và loại cây. Hãy hỏi cán bộ khuyến nông dựa trên nhãn thuốc đã dùng, và khi đặt tổ lại thì theo dõi sát vài tuần đầu.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú ngộ độc thuốc thường chết dồn trước cửa tổ ngay sau đợt phun, có con co giật. Việc đầu tiên: chặn nguồn thuốc, dời tổ, cho nước sạch.
Drone phun thuốc phủ nhanh, hạt mịn dễ trôi nên tổ ong dú dễ dính. Cách giữ đàn: xin giờ bay trước, đóng hoặc dời tổ từ chiều hôm trước, chừa vùng đệm
Phun thuốc nhà màng đang có ong dú thì nên dời tổ ra ngoài từ tối hôm trước, đặt chỗ râm có nước, phun xong thông gió cho khô rồi mới đưa tổ về.
Ong dú cần nước mỗi ngày và hay đậu vũng đọng cạnh chỗ pha thuốc. Hãy tách chỗ pha thuốc xa tổ, đổ nước rửa bình vào hố riêng, đặt máng nước sạch.
Thuốc trừ cỏ, thuốc nấm có thể hại ong dú theo đường gián tiếp: mất hoa nền, nước nhiễm thuốc, pha chung với thuốc sâu. Cách phun để giảm rủi ro.
Sang nói chuyện trước mùa hoa: báo chỗ đặt tổ, lịch hoa, đề nghị vườn bên phun chiều muộn và nhắn trước để kịp che tổ ong dú. Cách nói dễ được nhận lờ
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.