
Thụ phấn tay chắc chắn từng bông nhưng tốn công mỗi sáng và dễ bỏ sót khi hoa nở dồn; dùng ong dú đỡ công đi từng luống nhưng kết quả phụ thuộc vào đàn ong, thời tiết và cách đặt tổ. Với nhà màng trồng dưa, bí, khổ qua, nhiều nhà vườn chọn cách kết hợp: có tổ ong làm việc hằng ngày, người chỉ thụ tay bổ sung những hàng ong ghé ít hoặc những ngày ong không bay. Cách chắc nhất để chọn là thử đối chứng một vụ ngay trong nhà màng của mình.
Ai từng làm dưa lưới nhà màng đều quen cảnh này: sáng sớm, khi hoa vừa bung, người làm đi dọc luống, hái bông đực, tước cánh, quẹt nhị vào đầu nhuỵ hoa cái, có khi đánh dấu bông đã thụ để hôm sau khỏi làm lại. Việc nhẹ nhưng đòi hỏi đều tay, đúng giờ và đủ người. Khi nhà màng lớn hoặc hoa nở dồn vài ngày liền, chỉ cần trễ một buổi là có bông đã qua giờ nhận phấn.
Đó là lý do nhiều chủ nhà màng tính chuyện đặt ong: không phải vì thụ tay không tốt, mà vì công lặp lại mỗi sáng và sức người có hạn.
| Tiêu chí | Thụ phấn tay | Dùng ong dú |
|---|---|---|
| Công sức hằng ngày | Phải có người mỗi sáng trong suốt đợt hoa | Chủ yếu là trông tổ, kiểm tra vài lần mỗi ngày |
| Độ chắc từng bông | Cao nếu làm kỹ, đúng giờ | Tuỳ đàn, tuỳ chỗ đặt tổ, có hàng ong ghé ít |
| Bỏ sót hoa | Dễ sót khi hoa dồn, người mệt | Ong ghé nhiều lần, có thể đỡ sót |
| Phụ thuộc thời tiết | Ít | Trời âm, mưa, quá nóng ong bay ít |
| Ràng buộc thuốc phun | Không | Phải chọn thuốc và giờ phun an toàn với ong |
| Việc cần học thêm | Nhận biết bông, giờ nhận phấn | Đặt tổ, giữ mát, cho ăn khi hết hoa |
Bảng không có cột nào thắng tuyệt đối. Mỗi nhà màng có người, có cây, có lịch phun khác nhau; điều cần là thấy rõ mình đang đổi cái gì lấy cái gì.
Cách làm này giữ được sự chắc chắn của thụ tay trong lúc đang thử ong, không đặt cược cả vụ vào một phương án mới.
Nhiều người kỳ vọng như vậy rồi thất vọng vì vài hàng đậu kém. Ong cần thời gian làm quen, và có những ngày ong không bay. Nên giảm dần dựa trên quan sát.
Quá nhiều tổ trong nhà nhỏ có thể làm hoa bị ghé dồn dập, ong thiếu thức ăn khi hết hoa. Bắt đầu vừa phải rồi tăng nếu cần.
Ong dú không rung hoa mạnh, nên với cà chua thường chỉ hỗ trợ một phần.
Nếu nhà màng của anh chị đang vất vả vì công thụ tay mỗi sáng, có thể thử vài tổ trong một vụ theo lịch kết hợp ở trên. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống đàn ổn định, thùng gọn đặt trên kệ giữa luống; ong không có ngòi đốt nên người vẫn vào làm bình thường. Khi đặt, báo trại diện tích, loại cây và ngày dự kiến hoa cái nở để được giao tổ đúng lúc. Kết quả mỗi nhà màng có thể khác nhau, nên cứ giữ hàng đối chứng và ghi chép rõ ràng.
Không có câu trả lời chung. Thụ tay chắc từng bông nhưng tốn công, ong dú đỡ công nhưng phụ thuộc đàn và thời tiết. Nhiều nhà vườn kết hợp và thử đối chứng một vụ để chọn.
Thường vẫn nên thụ tay bổ sung vào những ngày ong ít bay hoặc những hàng ong ghé ít. Chỉ giảm hẳn khi thấy hàng chỉ có ong đậu trái tương đương hàng thụ tay.
Thông thường không. Ong chỉ ghé lấy mật, phấn; hoa đã thụ tay có thêm phấn từ ong cũng không sao.
Ong dú bay ít khi trời mưa, âm u hoặc lạnh. Những ngày đó nên thụ tay bổ sung để không lỡ bông cái đang nở.
Ghi ngày đặt tổ, hàng nào chỉ có ong, hàng nào thụ tay, số trái đậu mỗi hàng, những ngày ong ít bay và ngày phun thuốc. Bấy nhiêu là đủ để vụ sau quyết định.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú có thể lọt ra nếu lưới mắt thưa hoặc có khe ở cửa, chân vách, đường nối mái; lưới chống côn trùng mắt nhỏ còn nguyên thường giữ được ong.
Ong dú đập vào mái màng vì ánh sáng qua màng tản đều, ong mất mốc nên bay về chỗ sáng nhất; hạ tổ, tạo mốc màu, che chỗ chói và thông gió mái sẽ đỡ.
Trước khi đưa ong dú vào nhà màng: gỡ bẫy dính màu, ngưng thuốc độc với ong, kiểm thông gió, chuẩn bị nước và kệ có mái che để tổ mới không hao ong.
Ong dú chưa thay được việc rung hoa cà chua vì phấn nằm trong ống bao phấn cần rung mới rơi; ong chỉ có thể hỗ trợ thêm, rung giàn vẫn là việc chính.
Ong dú chịu nóng có giới hạn: nhà màng hầm hập thì ong ngưng bay, tổ phơi nắng có thể chết ngộp. Cần che riêng thùng, thông gió và đặt tổ chỗ mát nhất
Nhà màng 1.000 m2 không có số tổ cố định; bắt đầu với hai ba tổ khoẻ đặt rải đều theo khu, đếm ong ghé hoa mỗi sáng rồi mới quyết thêm hay giữ.
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.