
Ong dú chịu nóng có giới hạn: nhà màng hầm hập giữa trưa thì ong ngưng bay, đứng dồn ra cửa tổ quạt gió, và nếu thùng bị nắng chiếu thẳng lâu, đàn có thể chết ngộp. Cứu được bằng ba việc: che riêng cho thùng, làm nhà màng thoáng hơn, và đặt tổ ở chỗ mát nhất. Phần dưới chỉ cách nhận ra tổ đang quá nóng, cách che, và việc cần làm ngay khi tổ có dấu hiệu nguy.
Buổi sáng mát, cửa tổ ra vào nhộn nhịp. Tới gần trưa, nắng xuyên qua mái màng, không khí trong nhà nóng dần lên, mặt đất và luống cây hấp hơi. Lúc đó ong dú gần như thôi ra hoa. Phần lớn đàn ở trong thùng, một số con đứng ở cửa tổ quay đầu vào, đập cánh để đẩy khí nóng ra. Nếu thùng nằm trong bóng mát, nhiệt chỉ lên vừa phải, đàn qua được buổi trưa và chiều mát lại ra làm việc.
Nguy hiểm thật sự là khi thùng gỗ bị nắng chiếu thẳng hoặc đặt sát mái màng. Bên trong thùng nóng hơn ngoài trời. Sáp mềm ra, các bình mật bằng sáp có thể xẹp, mật rỉ xuống đáy thùng, ấu trùng bị hấp. Một tổ mạnh có thể suy rõ chỉ sau vài trưa như vậy.
Không có con số nhiệt độ cố định cho mọi tổ, vì còn tuỳ thùng dày hay mỏng, tổ đông hay thưa, có gió lùa hay không. Người nuôi lâu thường dựa vào cảm nhận: đứng cạnh tổ mà thấy ngột, đặt tay lên nóc thùng thấy nóng rát, là đã quá ngưỡng an toàn.
| Mức độ | Dấu hiệu ở tổ | Nên làm |
|---|---|---|
| Bình thường | Trưa ít ong ra, vài con quạt ở cửa, chiều mát bay lại | Không cần can thiệp, giữ thông gió |
| Cần chú ý | Ong bu thành đám ngoài cửa tổ, nóc thùng nóng tay | Che thêm, mở thông gió, kiểm tra hướng nắng |
| Nguy | Mật rỉ ra đáy hoặc khe thùng, có mùi chua nồng, kiến kéo tới | Chuyển tổ vào bóng mát ngay chiều đó |
| Rất nguy | Ong chết rải trước cửa, trong thùng im lặng bất thường | Mở nắp kiểm tra chiều mát, hỏi lại trại cung cấp tổ |
Nhiều chủ vườn còn quấn thêm bao bố quanh thùng và tưới ẩm bao vào trưa nắng. Cách này giúp mát, nhưng phải giữ cửa tổ khô ráo và không để nước chảy vào trong thùng.
Những việc này đồng thời giúp hoa đỡ héo, phấn đỡ chết vì nóng. Một nhà màng mát hơn là lợi cho cả vụ chứ không riêng ong.
Đi một vòng nhà màng vào khoảng trưa và chiều, đặt tay lên các cột, cảm nhận chỗ nào mát nhất. Thường đó là gần cửa thông gió đầu hồi, nơi có gió lùa vào, hoặc dưới tán dàn cây leo dày. Đặt tổ ở đó, kê cao khỏi mặt đất hấp hơi, nhưng thấp hơn hẳn mái màng.
Với nhà màng đặc biệt nóng, có thể đặt tổ ngay bên ngoài vách, trong bóng cây hay mái hiên, và mở một khe cho ong bay vào bay ra. Ong vẫn vào làm việc buổi sáng, trưa nóng thì có chỗ mát để về. Cách đặt này hợp với nhà màng gần vườn nhà có cây che. Xem thêm các cách che tổ ngoài trời trong mục đặt tổ để thụ phấn.
Ghi ngày tổ gặp nóng, tình trạng sau đó vào sổ hoặc trên app.ongdu.com để mùa nóng năm sau biết chuẩn bị che sớm hơn.
Mùa khô là mùa nhà màng nóng nhất, nhưng cũng là lúc nhiều vụ dưa, rau ra hoa. Không cần bỏ ong, chỉ cần chuẩn bị chỗ đặt trước và chọn tổ đủ khoẻ. Tổ đông quân tự điều hoà nhiệt tốt hơn tổ thưa. Khi cần thêm tổ cho vụ nóng, có thể tham khảo tổ ong dú giống của trại Ong Quý ở Trảng Bàng, vùng nắng nóng quen thuộc với ong dú, và hỏi trại kiểu thùng hợp với nhà màng của mình.
Không có ngưỡng cố định vì còn tuỳ thùng, sức tổ và gió. Khi đứng cạnh tổ thấy ngột và nóc thùng nóng rát tay là đã quá mức an toàn, cần che và thông gió ngay.
Thường là không. Ong dú tự nghỉ vào giờ nóng gắt và bay lại khi chiều mát. Chỉ lo khi thấy mật rỉ ra thùng, ong bu dày ngoài cửa hoặc chết rải rác.
Không nên phun trúng cửa tổ hay để nước vào thùng. Phun sương ở lối đi, tưới ẩm bao bố quấn quanh thùng là đủ làm dịu mà vẫn giữ tổ khô.
Có, nếu chừa khe cho ong ra vào và tổ đặt sát vách. Ong làm việc trong nhà buổi sáng, trưa nóng có chỗ mát để về, rất hợp nhà màng nóng.
Thường cứu được nếu chuyển tổ vào bóng mát sớm. Lau mật rỉ, chống kiến, để đàn yên vài ngày rồi kiểm tra; tổ yếu nhiều thì hỏi lại trại cung cấp tổ.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú có thể lọt ra nếu lưới mắt thưa hoặc có khe ở cửa, chân vách, đường nối mái; lưới chống côn trùng mắt nhỏ còn nguyên thường giữ được ong.
Ong dú đập vào mái màng vì ánh sáng qua màng tản đều, ong mất mốc nên bay về chỗ sáng nhất; hạ tổ, tạo mốc màu, che chỗ chói và thông gió mái sẽ đỡ.
Thụ phấn tay chắc từng bông nhưng tốn công mỗi sáng, ong dú đỡ công nhưng phụ thuộc đàn và thời tiết; nhiều nhà màng kết hợp và thử đối chứng một vụ.
Trước khi đưa ong dú vào nhà màng: gỡ bẫy dính màu, ngưng thuốc độc với ong, kiểm thông gió, chuẩn bị nước và kệ có mái che để tổ mới không hao ong.
Ong dú chưa thay được việc rung hoa cà chua vì phấn nằm trong ống bao phấn cần rung mới rơi; ong chỉ có thể hỗ trợ thêm, rung giàn vẫn là việc chính.
Nhà màng 1.000 m2 không có số tổ cố định; bắt đầu với hai ba tổ khoẻ đặt rải đều theo khu, đếm ong ghé hoa mỗi sáng rồi mới quyết thêm hay giữ.
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.