
Một nhà màng chừng 1.000 m2 không có con số tổ đúng cho mọi vườn, vì còn tuỳ cây gì, hoa dày hay thưa và tổ mạnh hay yếu. Cách an toàn là bắt đầu ít, khoảng hai ba tổ khoẻ làm điểm khởi đầu, rồi đếm ong trên hoa mỗi sáng để quyết thêm hay giữ. Bài này đưa ra cách tự tính, cách đếm, và những trường hợp nên tăng hay giảm.
Người hỏi «bao nhiêu tổ cho 1.000 m2» thường mong một con số để mua cho xong. Nhưng hai nhà màng cùng diện tích có thể cần số tổ rất khác. Một nhà trồng dưa lưới dày, hoa cái nở dồn trong vài ngày cần nhiều ong làm việc cùng lúc. Một nhà trồng dưa leo, hoa nở rải rác nhiều tuần thì ít tổ hơn cũng có thể theo kịp. Nhà màng kín hoàn toàn khác nhà lưới hở hai đầu, nơi côn trùng bên ngoài vẫn vào phụ một tay.
Thêm nữa, «một tổ» cũng không giống nhau. Tổ đông quân, cửa ra vào nhộn nhịp làm việc bằng mấy tổ thưa. Vì vậy, thay vì tin một con số, hãy học cách nhìn vào hoa và cửa tổ của chính nhà mình.
| Yếu tố | Hướng cần nhiều tổ hơn | Hướng cần ít tổ hơn |
|---|---|---|
| Kiểu nở hoa | Hoa cái nở dồn trong ít ngày, như dưa lưới để trái cùng đốt | Hoa nở rải rác nhiều tuần, như dưa leo, ớt |
| Mật độ hoa | Trồng dày, mỗi cây nhiều hoa cùng lúc | Trồng thưa, hoa ít |
| Kiểu nhà | Nhà màng kín, không côn trùng ngoài vào | Nhà lưới hở, gần vườn có côn trùng tự nhiên |
| Thời tiết | Mùa mưa âm u, ong bay ít giờ | Mùa nắng ráo, buổi sáng dài |
| Sức tổ | Tổ mới tách, quân thưa | Tổ đã ổn định, đông quân |
| Hình dạng nhà | Nhà dài và hẹp, quãng bay tới cuối nhà xa | Nhà vuông vức, tổ đặt giữa là tới đủ |
Nhà nào rơi vào nhiều ô cột giữa thì nên chuẩn bị chỗ cho thêm tổ. Nhà nào nghiêng về cột phải thì bắt đầu ít là vừa.
Đây là cách đi từ vị trí đặt, không phải từ một tỷ lệ cứng. Nó có lợi là ong phủ đều khắp nhà, tránh cảnh đầu nhà gần tổ thì đậu tốt, cuối nhà thì hoa rụng.
Chọn ba đoạn luống cố định: một gần tổ, một ở giữa, một ở xa nhất. Mỗi sáng vào giờ hoa mở rộ, đứng ở mỗi đoạn vài phút, đếm số hoa đang có ong đậu, và số hoa cái không thấy ong ghé.
Ghi số đếm theo ngày vào sổ hoặc ứng dụng ghi lịch tổ để đến vụ sau, chỉ cần mở lại là biết lần trước đặt mấy tổ, ở đâu, kết quả ra sao.
Hiệu quả thụ phấn thay đổi theo từng cây, từng vụ, nên hãy luôn để vài luống đối chứng. Không ai nên hứa trước rằng thêm bao nhiêu tổ sẽ tăng bao nhiêu trái.
Khi đã có sơ đồ và số tổ khởi đầu, việc tiếp theo là đặt tổ sớm để kịp trước mốc ra hoa. Có thể xem tổ ong dú giống của trại Ong Quý ở Trảng Bàng, gửi kèm diện tích, kiểu nhà, loại cây và ngày dự kiến ra hoa để trại góp ý số tổ cho sát. Muốn đọc thêm cách chọn tổ khoẻ, cách nhận tổ về vườn, xem mục mua tổ để thụ phấn.
Không có con số chung, nhưng chia nhà thành khu và đặt mỗi khu một tổ thường cho ra hai đến ba tổ làm điểm khởi đầu. Sau đó đếm ong trên hoa để quyết thêm hay giữ.
Không hẳn. Nhiều tổ mà hoa ít thì ong đói, tổ yếu đi. Bắt đầu vừa phải, theo dõi, thấy thiếu mới thêm sẽ tiết kiệm và giữ đàn khoẻ hơn.
Đếm ong ghé hoa ở ba đoạn luống gần, giữa và xa tổ mỗi sáng. Nếu cả ba nơi đều có ong ghé đều đặn và hoa đậu đều, số tổ đang ổn.
Thường là có thể ít hơn, vì côn trùng bên ngoài vẫn vào phụ. Nhưng nhà gần ruộng phun thuốc thì côn trùng ngoài ít, vẫn phải tự đếm để biết.
Tổ thưa quân làm việc kém hơn nhiều so với tổ đông. Khi mua nên chọn tổ đã ổn định, cửa tổ ra vào nhộn nhịp, và tính tổ yếu như nửa phần khi lên kế hoạch.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú có thể lọt ra nếu lưới mắt thưa hoặc có khe ở cửa, chân vách, đường nối mái; lưới chống côn trùng mắt nhỏ còn nguyên thường giữ được ong.
Ong dú đập vào mái màng vì ánh sáng qua màng tản đều, ong mất mốc nên bay về chỗ sáng nhất; hạ tổ, tạo mốc màu, che chỗ chói và thông gió mái sẽ đỡ.
Thụ phấn tay chắc từng bông nhưng tốn công mỗi sáng, ong dú đỡ công nhưng phụ thuộc đàn và thời tiết; nhiều nhà màng kết hợp và thử đối chứng một vụ.
Trước khi đưa ong dú vào nhà màng: gỡ bẫy dính màu, ngưng thuốc độc với ong, kiểm thông gió, chuẩn bị nước và kệ có mái che để tổ mới không hao ong.
Ong dú chưa thay được việc rung hoa cà chua vì phấn nằm trong ống bao phấn cần rung mới rơi; ong chỉ có thể hỗ trợ thêm, rung giàn vẫn là việc chính.
Ong dú chịu nóng có giới hạn: nhà màng hầm hập thì ong ngưng bay, tổ phơi nắng có thể chết ngộp. Cần che riêng thùng, thông gió và đặt tổ chỗ mát nhất
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.