
Ong dú đập vào mái màng, bám vách rồi kiệt sức chủ yếu vì ánh sáng trong nhà màng bị tản đều từ mọi phía, ong mất mốc định hướng và cứ bay về chỗ sáng nhất là mái hoặc vách. Thêm vào đó là nóng ở sát mái và tổ đặt sai chỗ. Cách xử gồm đặt tổ ở vị trí dễ nhận ra, quay cửa tổ đúng hướng, tạo mốc nhìn quanh tổ, che bớt chỗ chói và giữ mát phần trên nhà.
Đứng giữa nhà màng vào khoảng mười giờ sáng, nhìn lên. Vài con ong bay sát mái rồi quay xuống là chuyện thường: ong đang học không gian mới. Nhưng nếu thấy ong bám thành từng đám trên màng mái, bò mãi theo đường nẹp, hoặc sáng hôm sau thấy xác ong rải rác dọc chân vách phía nắng, thì đàn đang hao vì lạc hướng.
Ánh sáng tản. Ngoài trời, ong dựa nhiều vào vị trí mặt trời và vùng sáng trên bầu trời để định hướng. Màng nông nghiệp, nhất là loại tán xạ, rải ánh sáng đều khắp mái. Ong nhìn lên thấy cả mái sáng như nhau, khó biết hướng nào về tổ, nên bay về chỗ sáng nhất là lên mái.
Nóng tích ở trên cao. Không khí nóng dồn lên sát mái. Ong bay lên đó lâu sẽ mất sức, rơi xuống không bay lại được.
Thiếu mốc nhìn. Nhà màng thường đồng đều: hàng cây giống nhau, trụ giống nhau. Ong không có vật nổi bật nào để nhớ chỗ tổ.
Tổ đặt quá cao hoặc sát vách. Ra khỏi cửa tổ là gặp ngay vách sáng, ong lao về phía đó trước khi kịp nhận ra hàng hoa.
Ba đến năm ngày đầu sau khi đưa tổ vào là giai đoạn ong học không gian. Lúc này số ong lạc thường nhiều nhất. Có vài mẹo giúp qua giai đoạn này nhẹ hơn:
Bài về đặt tổ trong mục Đặt tổ để thụ phấn có các bước chuyển tổ ban đêm chi tiết.
| Thấy gì | Có thể do | Làm gì |
|---|---|---|
| Ong bám đông trên mái giữa trưa | Nóng và ánh sáng tản | Mở thông gió, che phần mái trên tổ |
| Xác ong dồn ở một góc | Góc chói, ong lạc kiệt sức | Che vách góc đó, dời tổ xa góc |
| Ong ra cửa bay thẳng vào vách | Tổ đặt sát vách, cửa quay sai | Dời tổ vào giữa, quay cửa dọc hàng cây |
| Ong về tổ chậm, quẩn quanh nhiều tổ | Các tổ giống nhau, thiếu mốc | Sơn hoặc treo mốc màu khác nhau |
| Vài ngày đầu ong lạc nhiều rồi giảm | Đang làm quen | Bình thường, giữ nguyên tổ |
Nếu đàn hao nhiều trong tuần đầu, cửa tổ thưa hẳn, thì dù đã xử lý xong vẫn nên tính bổ sung để kịp đợt hoa. Một tổ yếu trong nhà màng vừa khó làm việc vừa dễ suy thêm. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống đàn đông, thùng chắc, hợp để thay hoặc thêm. Khi hỏi, kể rõ loại màng, cách đặt tổ đang dùng để trại góp ý trước khi giao tổ mới. Ghi lại ngày đặt, số ong chết, thời tiết vào sổ vườn trên app Ong Dú để vụ sau tránh lặp lại. Các bài khác về nhà màng có trong mục Nhà màng và nhà lưới.
Ánh sáng qua màng tản đều nên mái là chỗ sáng nhất, ong bay về đó khi mất hướng. Nóng dồn sát mái lại làm ong mất sức, rơi xuống không bay lại được.
Thường là ong lạc kiệt sức chứ không phải bệnh, nhất là khi xác dồn ở góc chói nắng. Nếu ong chết đều quanh cửa tổ hoặc sau khi phun thuốc thì mới cần tìm nguyên nhân khác.
Không nên đặt quá cao. Gần mái nóng và chói, ong dễ lạc. Kệ ngang tầm tán hoa, đặt cách vách vài mét thường ổn hơn.
Thường vài ngày đầu ong lạc nhiều rồi giảm dần khi đàn học được mốc. Nếu sau một tuần vẫn hao nhiều, cần xem lại chỗ đặt tổ và độ nóng.
Ong nhớ màu và vật nổi bật để tìm về tổ, nên mốc màu có thể giúp, nhất là khi đặt nhiều tổ giống nhau. Chọn màu ong thấy rõ như xanh lam, vàng, trắng.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú có thể lọt ra nếu lưới mắt thưa hoặc có khe ở cửa, chân vách, đường nối mái; lưới chống côn trùng mắt nhỏ còn nguyên thường giữ được ong.
Thụ phấn tay chắc từng bông nhưng tốn công mỗi sáng, ong dú đỡ công nhưng phụ thuộc đàn và thời tiết; nhiều nhà màng kết hợp và thử đối chứng một vụ.
Trước khi đưa ong dú vào nhà màng: gỡ bẫy dính màu, ngưng thuốc độc với ong, kiểm thông gió, chuẩn bị nước và kệ có mái che để tổ mới không hao ong.
Ong dú chưa thay được việc rung hoa cà chua vì phấn nằm trong ống bao phấn cần rung mới rơi; ong chỉ có thể hỗ trợ thêm, rung giàn vẫn là việc chính.
Ong dú chịu nóng có giới hạn: nhà màng hầm hập thì ong ngưng bay, tổ phơi nắng có thể chết ngộp. Cần che riêng thùng, thông gió và đặt tổ chỗ mát nhất
Nhà màng 1.000 m2 không có số tổ cố định; bắt đầu với hai ba tổ khoẻ đặt rải đều theo khu, đếm ong ghé hoa mỗi sáng rồi mới quyết thêm hay giữ.
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.