
Hoa tàn, trái đã đậu, câu hỏi tiếp theo là làm gì với mấy tổ ong dú đang nằm trong vườn. Câu trả lời ngắn: nhìn vào nguồn hoa còn lại và lịch phun thuốc sắp tới. Vườn còn hoa nền, cây xen nở nối tiếp, ít phun thì cứ để tổ lại. Vườn trống trơn hoặc sắp phun dọn sau thu hoạch thì nên chuyển tổ sang chỗ có hoa, hoặc đưa về nơi nuôi ổn định, trước khi đàn bị đói hay dính thuốc.
Trong mùa hoa, ong dú tích mật, phấn và tăng quân số. Khi hoa chính tàn, nhu cầu của đàn không dừng lại: ấu trùng vẫn cần phấn, ong thợ vẫn cần mật. Nếu quanh tổ không còn gì, đàn ăn vào dự trữ, rồi tới lúc dự trữ cạn thì đàn yếu dần, có khi bỏ tổ.
Thêm một rủi ro hay bị quên: nhiều vườn sau thu hoạch sẽ phun dọn, xử lý cỏ, cắt cành, bón lại. Đây là lúc vườn ồn ào và nhiều thuốc nhất, trong khi tổ ong đã «hết việc». Để tổ lại mà không tính trước khá dễ gặp chuyện.
Cũng đừng vội rút tổ ngay ngày bông cuối cùng rụng. Nhiều vườn còn một đợt hoa lai rai, hoa bói ở cây non hay cây ra muộn, ong vẫn có việc vài ngày. Đi một vòng buổi sáng, nhìn xem ong còn đậu ở đâu, khi thấy ong chủ yếu bay ra bờ rào xa hoặc cửa tổ thưa dần thì mới bắt đầu tính chuyện rút.
| Lựa chọn | Hợp khi | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Để lại tại vườn | Vườn có cây xen, hoa nền, hàng rào hoa; ít phun hoặc phun được theo lịch có báo trước | Kiểm độ nặng thùng định kỳ, che tổ khi phun |
| Chuyển sang vườn khác đang có hoa | Có vườn người quen sắp ra hoa, hoặc vườn mình có lô khác trổ muộn | Hỏi lịch phun ở chỗ mới, làm kệ trước |
| Đưa về chỗ nuôi ổn định hoặc gửi lại nơi giao tổ | Vườn trống hoa lâu, sắp phun dọn, mùa mưa ngập | Chỗ nuôi phải có nguồn hoa quanh năm |
Đây là cách ít công nhất và ong không phải làm quen chỗ mới. Nhưng chỉ nên chọn khi đi một vòng thấy thật sự còn hoa: cây ăn trái xen nở lệch mùa, cỏ hoa bờ ruộng, hàng rào bông trang, hoa dừa, hoa bắp. Ong dú bay không xa, nên «còn hoa» phải là còn quanh tổ, không phải còn ở xóm bên.
Nếu muốn giữ tổ quanh năm, có thể tính trồng thêm một dải hoa nền dọc bờ. Bài trong mục Rau màu và hoa có gợi ý loại hoa dễ trồng cho ong.
Nhiều nhà có hai ba lô trổ hoa lệch nhau, hoặc có vườn người thân sắp ra hoa. Chuyển tổ sang đó vừa giữ đàn no, vừa tận dụng ong cho vụ tiếp. Khoảng cách đủ xa để ong không bay về chỗ cũ, và chỗ mới cần chuẩn bị kệ, mái, chặn kiến như lần đầu.
Khi vườn trống lâu, mùa mưa ngập hay sắp phun dọn mạnh, đưa tổ về chỗ ổn định là an toàn nhất: sân nhà có cây trái, vườn tạp, hoặc nơi đã giao tổ nếu bên đó nhận nuôi giữ. Đàn được nghỉ, phục hồi, tới vụ sau lại mang ra.
Trước khi quyết, dành vài phút nhìn đàn. Ba việc nhỏ cho biết khá nhiều:
Không nên tranh thủ lấy mật ngay lúc này. Mật chua thanh của ong dú rất quý, nhưng sau vụ hoa đàn cần giữ dự trữ để qua thời kỳ ít hoa. Lấy mật nên để khi đàn đông, thùng nặng và nguồn hoa còn dồi dào.
Rút tổ cũng giống đưa tổ vào: làm khi trời chạng vạng, ong đã về đủ. Bịt cửa bằng lưới mịn hoặc mút, buộc nắp, khiêng giữ thùng thẳng, chở chậm. Tới chỗ mới đặt lên kệ, để yên tới sáng sớm rồi mở cửa, cắm cành lá trước cửa làm mốc. Dọn sạch chỗ cũ, gỡ kệ hoặc che kệ đi để những con ong lạc không tụ lại đó.
Nếu vườn sắp phun dọn, rút tổ ít nhất một hai hôm trước ngày phun, đừng để sát giờ mới làm.
Lúc rút tổ là thời điểm tốt nhất để ghi chép: ngày đặt, ngày rút, số tổ, chỗ đặt, hoa nở rộ khoảng nào, có phun thuốc lúc nào, đàn ra sao khi rút. Vụ sau mở sổ ra là biết nên đặt sớm hơn hay muộn hơn, thêm hay bớt tổ. Ghi ngay trên sổ tổ của app Ong Dú sẽ dễ tra lại hơn giấy.
Còn nếu vụ sau vườn cần nhiều tổ hơn, hoặc tổ cũ đã yếu sau vụ, nên đặt sớm tổ ong dú giống để có thời gian nhận tổ, cho ong làm quen trước ngày hoa nở. Tổ khoẻ từ đầu vụ thì đỡ lo hơn cả mùa.
Để vài ngày thì thường không sao, nhưng để lâu khi quanh tổ không còn hoa thì đàn phải ăn dự trữ và yếu dần. Nếu vườn trống hoa kéo dài, nên chuyển tổ tới chỗ có hoa.
Chỉ nên là cách tạm thời khi thùng nhẹ và chưa kịp chuyển. Cho ăn kéo dài không thay được nguồn hoa thật, và cần làm đúng cách để không thu hút kiến. Hỏi nơi giao tổ khi không chắc.
Tuỳ lịch phun và lịch người vào vườn. Nếu thu hoạch kéo theo phun dọn hoặc nhiều người, máy móc ra vào sát tổ, nên rút trước. Nếu thu hoạch nhẹ nhàng và còn hoa xen, có thể để sau.
Được. Tổ được giữ ở chỗ có hoa, không dính thuốc, qua thời gian nghỉ sẽ phục hồi và có thể mang ra vườn ở vụ kế tiếp.
Nên nói rõ chỗ đặt, ai trông kệ, và đặc biệt là lịch phun thuốc của vườn đó. Thống nhất cách báo trước khi phun để kịp che hoặc dời tổ.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Đặt nhiều tổ ong dú trong vườn nên giãn mỗi tổ vài mét, xoay cửa lệch hướng và làm dấu riêng cho từng tổ để ong không về nhầm, tổ yếu không bị lấn.
Tổ ong dú trong vườn mùa khô cần chỗ nước sạch, nông, có sỏi cho ong bám, đặt gần tổ và xa khu pha thuốc, để ong không uống phải nước nhiễm thuốc.
Bảo vệ tổ ong dú ngoài vườn: kê tổ trên chân có vòng chặn kiến, dọn chỗ trú của thằn lằn, gỡ tơ nhện trước cửa, và không xịt thuốc lên thùng tổ.
Dời tổ ong dú trong cùng vườn: dời từng chút mỗi lần nửa mét đến một mét, hoặc dời hẳn ban đêm rồi đặt cành lá chắn cửa để ong định vị lại chỗ mới.
Ong dú mới đặt vào vườn thường ra ít trong vài ngày đầu để làm quen chỗ mới. Quá một tuần vẫn im, có kiến hay ong chết trước cửa thì mới cần mở kiểm.
Tổ ong dú đặt ngoài ruộng cần mái che nhô trước cửa, lớp cách nhiệt dưới mái, kệ cao hơn mức ngập và chân kệ chặn kiến. Cách làm bằng vật liệu sẵn có
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.