
Đặt nhiều tổ ong dú trong một vườn, nên giãn mỗi tổ ra vài mét, xoay cửa tổ lệch hướng nhau và làm dấu khác nhau quanh cửa để ong nhận đúng nhà. Xếp tổ sát nhau thành hàng thẳng, cửa cùng một hướng là cách dễ làm ong về nhầm, tổ mạnh đông thêm còn tổ yếu teo dần.
Ong thợ khi mới ra bay sẽ lượn vài vòng trước cửa tổ để ghi nhớ khung cảnh: thân cây bên cạnh, cái cọc, mái che, hướng nắng. Lần sau đi kiếm ăn về, ong bay theo những mốc ấy. Nếu năm sáu thùng giống hệt nhau xếp sát thành hàng, cửa cùng một hướng, thì với ong, mốc của tổ này cũng là mốc của tổ bên cạnh. Ong về sai cửa, nhất là những ngày gió mạnh hoặc khi tổ vừa được chở tới.
Ong dú có lính gác ở ống cửa, thường xua ong lạ, nên ong về nhầm có khi bị đánh chết, có khi được nhận vào tổ khác. Dù kiểu nào, tổ mất ong vẫn là tổ thiệt. Lâu dần, tổ ở đầu hàng hoặc tổ có cửa nổi bật thường hút thêm ong, tổ ở giữa hàng thì hụt.
Không có con số chuẩn cho mọi vườn, vì còn tuỳ vườn có nhiều mốc tự nhiên không. Kinh nghiệm chung:
Cũng nên nhớ chuyện thụ phấn: rải tổ ra nhiều điểm trong vườn giúp ong phủ đều luống hơn là dồn hết vào một góc. Bán kính làm việc của mỗi tổ có giới hạn, nên phân bố tổ cũng là phân bố vùng hoa được ghé.
Tổ mạnh đông ong, có khi đi «thăm» tổ yếu gần bên để lấy mật, nhất là khi vườn hết hoa. Tổ yếu ít lính gác, dễ bị quấy, ong càng ít ra bay, có khi bỏ tổ. Để tránh chuyện này:
| Tình huống | Dấu hiệu | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Ong về nhầm tổ | Tổ đầu hàng ngày càng đông, tổ giữa thưa | Giãn khoảng, xoay cửa, thêm mốc |
| Tổ yếu bị quấy | Ong vật lộn ở cửa, xác ong rải rác | Dời tổ yếu ra xa, thu hẹp cửa |
| Ong dồn một góc vườn | Luống xa tổ vắng ong | Rải tổ ra nhiều điểm |
Những ngày đầu là lúc ong dễ lạc nhất, vì chưa ghi nhớ được khung cảnh mới. Nên bố trí xong chỗ cho từng tổ trước khi tổ về: kệ, mái che, mốc, hướng cửa. Đặt tổ vào vị trí rồi mới mở cửa, mỗi tổ một lúc nếu được, để ong của từng tổ lượn định vị mà không lẫn với tổ bên cạnh. Sau đó đừng xê dịch tổ, dù chỉ một chút. Muốn biết thêm cách đặt tổ theo luống, xem chuyên mục Đặt tổ để thụ phấn.
Nên vẽ sơ đồ vị trí từng tổ, đánh số và ghi lại trong Ong Dú App. Mỗi lần kiểm tra ghi tình trạng từng tổ: đông, vừa, thưa. Sau vài tuần sẽ thấy ngay tổ nào đang bị hút ong, tổ nào hụt, để chỉnh kịp.
Không phải cứ nhiều tổ là tốt. Mật độ tổ phải hợp với lượng hoa; tổ quá dày trong vườn ít hoa thì các tổ phải tranh nhau ăn, cùng yếu. Hãy bắt đầu với số tổ vừa đủ, đối chứng hàng gần tổ và hàng xa tổ, rồi tăng dần nếu thấy có lợi. Khi cần thêm tổ, có thể chọn tổ ong dú giống của trại Ong Quý và hỏi trại cách xếp vị trí cho khớp với số tổ đang có, để tổ mới về không bị tổ cũ lấn.
Thường giãn vài mét, mỗi tổ có mốc riêng là ổn. Vườn trống, ít cây thì nên giãn xa hơn hoặc tạo mốc, xoay cửa lệch hướng nhau để ong không lẫn.
Ong lạ thường bị lính gác xua đuổi, có khi chết ở cửa; nếu được nhận thì tổ cũ vẫn mất ong. Lâu dần tổ ở vị trí dễ thấy đông lên, tổ khác yếu đi.
Được nếu chỗ hẹp, nhưng nên xoay cửa khác hướng, tô màu khác nhau và cách nhau một khoảng. Tránh xếp sát nhau thẳng hàng, cửa cùng một hướng.
Có thể, nhất là lúc hết hoa. Nên đặt tổ yếu xa tổ mạnh, thu hẹp cửa và giữ khu tổ sạch, không rơi vãi mật hay sáp.
Màu xanh dương, vàng, trắng thường dễ phân biệt với ong. Màu đỏ ong khó thấy nên ít tác dụng. Quan trọng là mỗi tổ một màu khác nhau và giữ cố định.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Tổ ong dú trong vườn mùa khô cần chỗ nước sạch, nông, có sỏi cho ong bám, đặt gần tổ và xa khu pha thuốc, để ong không uống phải nước nhiễm thuốc.
Bảo vệ tổ ong dú ngoài vườn: kê tổ trên chân có vòng chặn kiến, dọn chỗ trú của thằn lằn, gỡ tơ nhện trước cửa, và không xịt thuốc lên thùng tổ.
Dời tổ ong dú trong cùng vườn: dời từng chút mỗi lần nửa mét đến một mét, hoặc dời hẳn ban đêm rồi đặt cành lá chắn cửa để ong định vị lại chỗ mới.
Ong dú mới đặt vào vườn thường ra ít trong vài ngày đầu để làm quen chỗ mới. Quá một tuần vẫn im, có kiến hay ong chết trước cửa thì mới cần mở kiểm.
Tổ ong dú đặt ngoài ruộng cần mái che nhô trước cửa, lớp cách nhiệt dưới mái, kệ cao hơn mức ngập và chân kệ chặn kiến. Cách làm bằng vật liệu sẵn có
Sau mùa hoa, giữ tổ ong dú lại nếu vườn còn hoa nền và ít phun thuốc; vườn trống hoặc sắp phun dọn thì chuyển sang chỗ có hoa hay đưa về nơi nuôi ổn đ
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.