
Tổ ong dú đặt ngoài vườn hay bị ba kẻ rình quen mặt: kiến tràn vào tổ, thằn lằn nằm canh cửa bắt ong, nhện giăng tơ ngay trước lỗ bay. Cách bảo vệ là kê tổ trên chân có vòng chặn kiến, dọn sạch chỗ ẩn nấp quanh tổ, kiểm tra cửa tổ đều đặn và không dùng thuốc xịt trực tiếp lên thùng.
Không phải lúc nào cũng bắt gặp tận mặt kẻ rình. Nhưng mỗi kẻ để lại dấu riêng, ra xem tổ vào sáng sớm và chiều muộn sẽ đọc được.
Thấy đường kiến bò dọc chân kệ, kiến lảng vảng quanh ống cửa, có khi tha xác ong ra ngoài. Tổ khoẻ có lính gác trám nhựa chặn kiến; tổ yếu thì kiến có thể vào lấy mật, ấu trùng, đến mức cả đàn bỏ tổ.
Ban ngày thằn lằn nằm im trên thân cây cạnh tổ, trên mái che hoặc ngay dưới đáy thùng, chộp ong bay ra vào. Dấu hiệu là phân thằn lằn có đầu trắng dưới chỗ đặt tổ, và thấy lượt ong ra vào thưa dù trời đẹp.
Tơ nhện giăng chéo ngang trước ống cửa hoặc giữa thùng và cành cây, có xác ong vướng trên tơ. Nhện thường xuất hiện ở chỗ thùng sát bụi rậm, sát vách nhà màng.
Thỉnh thoảng có chim bắt ong, ong bắp cày lượn quanh cửa, cóc ngồi dưới chân kệ buổi tối. Với ong dú thân nhỏ, những kẻ này ít khi phá cả tổ nhưng làm hao ong mỗi ngày.
Kiến là việc cần làm đầu tiên, vì kiến có thể phá một tổ yếu chỉ trong vài ngày.
| Kẻ rình | Dấu hiệu | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Kiến | Đường kiến dọc chân kệ, kiến quanh ống cửa | Bát nước, vòng mỡ ở chân kệ, cắt cành chạm thùng |
| Thằn lằn, tắc kè | Phân đầu trắng dưới tổ, ong bay thưa | Dọn chỗ trú, đặt tổ thoáng, mái che phẳng |
| Nhện | Tơ trước cửa, xác ong trên tơ | Gỡ tơ khi kiểm tra, dọn bụi rậm sát thùng |
| Cóc, ếch nhái | Ngồi dưới chân kệ buổi tối | Kê tổ cao hơn mặt đất |
Thấy kiến hay nhện, nhiều người tiện tay xịt bình thuốc côn trùng gia dụng quanh tổ. Đây là cách nhanh nhất để làm hại chính đàn ong: hơi thuốc bay vào ống cửa, ong gác hít phải, ong đi về đáp lên mặt thùng dính thuốc. Rắc thuốc kiến dạng bột sát chân kệ cũng nguy hiểm vì gió thổi và ong có thể dính bột. Những việc cần tránh:
Tổ đông ong có lính gác dày, ống cửa được trám nhựa chắc, kiến và nhện khó làm gì. Tổ yếu, tổ mới tách, tổ vừa chở tới là những tổ dễ bị tấn công nhất, cần chăm kỹ hơn trong vài tuần đầu. Giữ nguồn hoa, nguồn nước, mái che tốt cũng là cách bảo vệ tổ. Các bài khác trong chuyên mục Đặt tổ để thụ phấn nói thêm về kệ, mái che và khoảng cách đặt tổ.
Lập thói quen kiểm tra mỗi tuần, ghi lại tổ nào có kiến, tổ nào bị thằn lằn rình vào Ong Dú App để biết chỗ đặt nào hay gặp chuyện. Nếu một tổ đã yếu đến mức không giữ nổi, có thể hỏi trại về cách gộp hoặc thay. Khi cần bổ sung, tổ ong dú giống của trại Ong Quý là tổ đã ổn định, đông ong, đủ sức tự giữ nhà ngay khi về vườn mới nếu được kê và che đúng cách.
Chặn ngay từ chân kệ bằng bát nước hoặc vòng mỡ, cắt cành cỏ chạm thùng, dọn mật sáp rơi vãi. Không xịt thuốc lên tổ. Tổ yếu bị kiến nên được chăm kỹ hoặc hỏi trại cách xử lý.
Có. Thằn lằn, tắc kè hay nằm canh cửa tổ bắt ong ra vào. Dọn chỗ trú quanh tổ, đặt tổ ở chỗ thoáng và làm mái che phẳng để chúng khó nằm rình.
Không nên. Hơi thuốc và bụi thuốc có thể hại chính đàn ong. Chỉ cần gỡ tơ nhện khi kiểm tra và dọn bụi rậm sát thùng.
Kê cao khỏi mặt đất một khoảng vừa tầm mắt hoặc thấp hơn chút là dễ chăm, đủ tránh cóc và nước bắn. Chống kiến thì quan trọng là vòng chặn ở chân kệ chứ không phải độ cao.
Tổ mạnh có nhiều lính gác và trám nhựa chặn lối vào, kiến khó lọt. Tổ yếu ít ong canh nên kiến dễ vào lấy mật và ấu trùng, cần được bảo vệ kỹ hơn.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Đặt nhiều tổ ong dú trong vườn nên giãn mỗi tổ vài mét, xoay cửa lệch hướng và làm dấu riêng cho từng tổ để ong không về nhầm, tổ yếu không bị lấn.
Tổ ong dú trong vườn mùa khô cần chỗ nước sạch, nông, có sỏi cho ong bám, đặt gần tổ và xa khu pha thuốc, để ong không uống phải nước nhiễm thuốc.
Dời tổ ong dú trong cùng vườn: dời từng chút mỗi lần nửa mét đến một mét, hoặc dời hẳn ban đêm rồi đặt cành lá chắn cửa để ong định vị lại chỗ mới.
Ong dú mới đặt vào vườn thường ra ít trong vài ngày đầu để làm quen chỗ mới. Quá một tuần vẫn im, có kiến hay ong chết trước cửa thì mới cần mở kiểm.
Tổ ong dú đặt ngoài ruộng cần mái che nhô trước cửa, lớp cách nhiệt dưới mái, kệ cao hơn mức ngập và chân kệ chặn kiến. Cách làm bằng vật liệu sẵn có
Sau mùa hoa, giữ tổ ong dú lại nếu vườn còn hoa nền và ít phun thuốc; vườn trống hoặc sắp phun dọn thì chuyển sang chỗ có hoa hay đưa về nơi nuôi ổn đ
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.