
Một cơn giông chiều giữa đồng có thể làm tổ ong dú ướt sũng, còn một buổi trưa nắng gắt có thể hầm thùng nóng như lò. Tổ đặt ngoài vườn, ngoài ruộng cần bốn thứ: mái che nhô ra trước cửa, một lớp cách nhiệt dưới mái, kệ cao hơn mức nước ngập và chân kệ chặn được kiến. Làm đủ bốn thứ đó bằng vật liệu sẵn có ở quê là tổ yên ổn qua cả vụ.
Tổ ong nuôi ở sân nhà thường có mái hiên, tường, cây cao che bớt. Ra giữa ruộng rau, vườn dưa hay hàng cây mới trồng, tổ phơi trọn dưới trời: nắng từ sáng tới chiều, gió lộng, mưa tạt ngang. Ruộng còn có những thứ sân nhà không có: rãnh tưới đầy nước, đất mềm dễ lún, máy xới chạy qua, trâu bò đi ngang, người đi phun thuốc. Vì thế chuyện che chắn ở đây không chỉ để đẹp mà quyết định tổ có trụ được hết vụ hoa hay không.
Ong dú chịu nóng có giới hạn. Khi thùng nóng lên, ong phải đứng quạt cánh, chở nước về làm mát thay vì đi kiếm phấn. Nóng kéo dài thì sáp mềm, bầu mật có thể chảy, tầng trứng bị ảnh hưởng. Mấy cách che nắng làm được ngay:
Mái rộng hơn mặt thùng mỗi bên chừng một gang tay, phía trước nhô dài hơn để che cửa tổ khỏi nắng chiều. Đặt mái nghiêng nhẹ về phía sau, nước mưa chảy ra sau lưng thùng chứ không đổ trước cửa.
Tôn trần hút nhiệt rất nhanh. Nếu dùng tôn, kê mái cao hơn nắp thùng một khoảng để gió lùa qua, hoặc lót bên dưới một lớp lá dừa khô, rơm, tấm xốp. Sờ nắp thùng lúc trưa: còn mát hay chỉ hơi ấm là được, nóng tay là phải che thêm.
Ở vườn trái, đặt tổ dưới tán thưa, nhận nắng sáng và có bóng từ trưa tới chiều là đẹp nhất. Ở ruộng rau trống, có thể trồng một khóm chuối, giàn mướp hay cắm vài tàu lá dừa phía tây tổ để chắn nắng chiều.
| Vật liệu | Điểm được | Điểm cần để ý |
|---|---|---|
| Tôn lạnh, tôn có lớp cách nhiệt | Bền, che mưa tốt, dễ kiếm | Vẫn cần khe hở với nắp thùng |
| Tôn trần mỏng | Rẻ, nhẹ | Hấp nhiệt mạnh, phải lót lá hoặc xốp |
| Lá dừa, lá cọ đan | Mát, sẵn ở quê | Mau mục, phải thay sau vài tháng mưa |
| Tấm nhựa, fibro | Nhẹ, chịu mưa | Nhựa trong suốt cho nắng xuyên, chọn loại đục |
| Ván gỗ cũ phủ bạt | Tận dụng đồ thừa | Bạt rách thì gỗ hút nước, nặng và mục |
Nước là kẻ thù thầm lặng của tổ ong. Thùng gỗ ngấm nước lâu ngày sẽ mục đáy, ẩm bên trong làm phấn mốc. Mấy việc cần làm trước mùa mưa:
Kiến tìm tới tổ ong vì mùi mật, mùi phấn. Ngoài đồng kiến nhiều hơn trong sân, nên cần chặn từ chân kệ.
Mái che còn giúp một việc nữa: khi vườn cần phun thuốc, có sẵn mái thì chỉ cần phủ thêm tấm vải ướt hoặc bao bố lên tổ, chừa khe cho thoáng. Tuy vậy che chắn không thay được việc chọn giờ phun và chọn thuốc. Đọc kỹ nhãn, ưu tiên thuốc ghi ít độc với ong, phun lúc chiều muộn khi ong đã về và hỏi cán bộ khuyến nông khi chưa rõ. Mục Thuốc phun và ong có bài riêng về chuyện này.
Mái che và kệ chỉ là phần nhà. Phần quyết định vẫn là đàn ong bên trong: tổ đông ong, có đủ mật và phấn dự trữ thì chịu được vài ngày mưa dầm hay nắng gắt. Nếu tính đặt tổ ra đồng cho vụ hoa sắp tới, nên chuẩn bị kệ và mái trước, rồi chọn tổ ong dú giống trong thùng gỗ chắc, hỏi thêm về cách đặt cho đúng kiểu ruộng của mình. Mỗi lần trời đổi lớn, ra nhìn tổ một lượt là đủ.
Không cần. Che kín bốn phía làm tổ bí, nóng và ong khó ra vào. Chỉ cần mái trên đầu, chắn phía nắng chiều và phía gió mạnh, phía trước cửa để thoáng.
Không nên bọc kín vì hơi nước đọng bên trong làm thùng ẩm hơn. Nếu cần chống mưa tạt, phủ bạt lên mái và để hở hai bên cho hơi thoát.
Có thể phủ bao bố ướt lên mái che để làm mát, nhưng tránh xịt nước thẳng vào thùng và cửa tổ. Lâu dài vẫn nên dời tổ vào chỗ có bóng hoặc làm mái tốt hơn.
Nếu vườn hết hoa và tổ thường xuyên bị ngập, đưa về chỗ khô ráo là hợp lý. Còn vườn vẫn có hoa và kệ đủ cao, tổ có mái tốt thì có thể để lại.
Chặn ngay đường kiến ở chân kệ, dọn cỏ chạm kệ, lau phần mật tràn quanh cửa. Đàn ong khoẻ thường tự đẩy lui được kiến khi nguồn kiến mới bị cắt.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Đặt nhiều tổ ong dú trong vườn nên giãn mỗi tổ vài mét, xoay cửa lệch hướng và làm dấu riêng cho từng tổ để ong không về nhầm, tổ yếu không bị lấn.
Tổ ong dú trong vườn mùa khô cần chỗ nước sạch, nông, có sỏi cho ong bám, đặt gần tổ và xa khu pha thuốc, để ong không uống phải nước nhiễm thuốc.
Bảo vệ tổ ong dú ngoài vườn: kê tổ trên chân có vòng chặn kiến, dọn chỗ trú của thằn lằn, gỡ tơ nhện trước cửa, và không xịt thuốc lên thùng tổ.
Dời tổ ong dú trong cùng vườn: dời từng chút mỗi lần nửa mét đến một mét, hoặc dời hẳn ban đêm rồi đặt cành lá chắn cửa để ong định vị lại chỗ mới.
Ong dú mới đặt vào vườn thường ra ít trong vài ngày đầu để làm quen chỗ mới. Quá một tuần vẫn im, có kiến hay ong chết trước cửa thì mới cần mở kiểm.
Sau mùa hoa, giữ tổ ong dú lại nếu vườn còn hoa nền và ít phun thuốc; vườn trống hoặc sắp phun dọn thì chuyển sang chỗ có hoa hay đưa về nơi nuôi ổn đ
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.