
Ong dú vừa đặt vào vườn mà cửa tổ im lìm là chuyện nhiều người gặp, và phần lớn trường hợp không có gì đáng lo. Đàn ong cần vài ngày để hoàn hồn sau chuyến đi, sửa lại chỗ hư trong tổ, bay định hướng rồi mới ra làm đều. Chỉ khi quá chừng một tuần vẫn im hẳn, hoặc thấy kiến bu, ong chết rải trước cửa, mùi lạ, thì mới cần kiểm.
Hãy hình dung một gia đình vừa dọn nhà. Ngày đầu chưa ai đi làm, cả nhà lo sắp đồ, xem chỗ nào bể, chỗ nào hở. Đàn ong dú sau chuyến chở cũng vậy. Thùng bị rung, một vài bầu mật, bầu phấn bên trong có thể nứt, ong thợ phải dọn và trám lại bằng sáp, nhựa. Tầng trứng cần được ủ ấm. Ong canh cửa đứng chặn, cảnh giác với chỗ lạ.
Khi ra ngoài lần đầu, ong không đi kiếm ăn ngay. Chúng bay vòng trước cửa, lượn rộng dần để ghi nhớ cây cối, kệ, đường viền mái nhà. Đây gọi là bay định hướng, thường diễn ra vào giờ nắng ấm. Người đứng xa có khi không thấy vì ong dú nhỏ, bay nhanh, màu sẫm.
Không có con số cố định cho mọi tổ. Thời gian làm quen phụ thuộc sức đàn, đường chở dài hay ngắn, thời tiết và lượng hoa xung quanh. Bảng dưới là cách đọc tình hình theo từng giai đoạn:
| Thời điểm | Thường thấy | Nên làm |
|---|---|---|
| Ngày đầu sau khi mở cửa | Ít ong ra, có lúc bay vòng trước cửa | Để yên, không gõ thùng, không dời kệ |
| Hai ba ngày tiếp | Ong ra nhiều hơn khi nắng lên, vài con mang phấn về | Quan sát giờ nắng ấm, ghi lại |
| Cuối tuần đầu | Ong ra vào đều, cửa có nhịp | Bỏ vật mốc trước cửa nếu có |
| Quá một tuần vẫn im hẳn | Không thấy ong ra cả lúc nắng đẹp | Kiểm theo danh sách bên dưới |
Trước khi nghĩ tới chuyện đàn yếu hay mất chúa, rà lại những lỗi rất đời thường này. Không ít lần cửa im chỉ vì một chi tiết nhỏ.
Chọn giờ nắng ấm, ong đi làm nhiều nhất, để trong tổ ít ong nhất. Mở nắp từ từ, nhìn nhanh: có bầu mật, bầu phấn còn nguyên không, có mảng ấu trùng, có ong thợ bò trên tầng trứng không. Không cạy tách các tầng, không bóc sáp. Nếu thấy bầu mật vỡ chảy nhiều, lau nhẹ phần mật tràn ra đáy để tránh thu hút kiến và ruồi, rồi đóng nắp lại.
Gặp kiến thì xử lý chân kệ trước: chén nước, vòng dầu, dọn cỏ chạm kệ. Gặp ong chết nhiều kèm vườn mới phun thuốc thì dời tổ tạm ra chỗ sạch, sau đó hỏi cán bộ khuyến nông về loại thuốc đã dùng. Không tự ý cho ong uống thứ gì lạ để «giải độc». Mọi bất thường lớn, chụp ảnh cửa tổ và trong thùng rồi hỏi lại nơi đã giao tổ.
Mục Đặt tổ để thụ phấn có thêm các bài về cách chuyển tổ ban đêm và che mưa nắng, giúp giảm hẳn những lần cửa tổ im kéo dài.
Tổ càng đông, ổn định lâu trong thùng thì càng nhanh lấy lại nhịp sau chuyến đi. Tổ vừa tách, ít ong, thường mất nhiều ngày hơn và dễ chùn khi gặp thời tiết xấu. Khi chọn tổ cho vườn, hỏi rõ tổ đã ở trong thùng bao lâu, cửa có ong ra vào đều chưa. Có thể tham khảo tổ ong dú giống đã ổn định và nhận tổ trước mùa hoa ít ngày, để ong kịp làm quen khi hoa bắt đầu nở. Ghi ngày đặt và ngày ong ra đều vào sổ tổ trên app Ong Dú để lần sau biết đàn mình cần bao lâu.
Chưa chắc. Ong bỏ tổ thì thùng nhẹ hẳn, không có tiếng động, không có ong canh cửa. Nếu vẫn nghe tiếng rì rì và thấy ong đứng ở cửa thì đàn còn, chỉ đang làm quen.
Thường không cần nếu tổ còn mật và quanh vườn có hoa. Chỉ cân nhắc cho ăn bổ sung khi tổ nhẹ, thiếu mật và vườn không có hoa kéo dài; hỏi người giao tổ về cách cho ăn phù hợp.
Ong dú chịu được vài ngày ở yên trong tổ nhờ mật và phấn dự trữ. Việc cần làm là giữ thùng khô, không để nước mưa chảy vào cửa và đáy thùng.
Không nên. Mỗi lần mở là đàn bị lạnh và xáo trộn, càng lâu ổn định. Quan sát từ cửa tổ là đủ cho những ngày đầu.
Chỉ nên đổi khi chỗ cũ rõ ràng có vấn đề như nắng gắt, ngập nước hay kiến. Dời liên tục làm ong phải định hướng lại từ đầu, càng chậm ra làm.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Đặt nhiều tổ ong dú trong vườn nên giãn mỗi tổ vài mét, xoay cửa lệch hướng và làm dấu riêng cho từng tổ để ong không về nhầm, tổ yếu không bị lấn.
Tổ ong dú trong vườn mùa khô cần chỗ nước sạch, nông, có sỏi cho ong bám, đặt gần tổ và xa khu pha thuốc, để ong không uống phải nước nhiễm thuốc.
Bảo vệ tổ ong dú ngoài vườn: kê tổ trên chân có vòng chặn kiến, dọn chỗ trú của thằn lằn, gỡ tơ nhện trước cửa, và không xịt thuốc lên thùng tổ.
Dời tổ ong dú trong cùng vườn: dời từng chút mỗi lần nửa mét đến một mét, hoặc dời hẳn ban đêm rồi đặt cành lá chắn cửa để ong định vị lại chỗ mới.
Tổ ong dú đặt ngoài ruộng cần mái che nhô trước cửa, lớp cách nhiệt dưới mái, kệ cao hơn mức ngập và chân kệ chặn kiến. Cách làm bằng vật liệu sẵn có
Sau mùa hoa, giữ tổ ong dú lại nếu vườn còn hoa nền và ít phun thuốc; vườn trống hoặc sắp phun dọn thì chuyển sang chỗ có hoa hay đưa về nơi nuôi ổn đ
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.