
Giờ an toàn nhất để phun thuốc trong vườn có ong dú là chiều muộn, khi mặt trời đã xuống thấp và ong đã về tổ gần hết; sáng sớm trước khi ong ra bay là lựa chọn thứ hai. Tuyệt đối tránh phun vào lúc hoa đang nở rộ và ong đang làm việc trên hoa, vì đó là lúc ong dính thuốc trực tiếp và mang thuốc về tổ.
Nghe thì đơn giản, nhưng ngoài vườn mỗi ngày mỗi khác: trời âm ong về sớm, trời nắng gắt ong lại nghỉ trưa, có cây nở hoa buổi sáng, có cây nở buổi chiều. Bài này giúp chủ vườn tự canh giờ cho đúng vườn mình, thay vì học thuộc một con số.
Ong dú là loài ong nhỏ, không có ngòi đốt, bay quanh tổ trong một bán kính khá gần. Chính vì làm việc sát vườn, chúng gần như luôn có mặt ở chỗ bạn phun. Một con ong dính thuốc không chỉ chết ngoài vườn: nhiều khi nó còn kịp bay về, mang theo phấn hoa và mật đã nhiễm thuốc vào trong tổ. Thức ăn đó được cất lại, đàn con ăn dần, và tổ yếu đi trong vài tuần mà chủ vườn không hiểu vì sao.
Giờ phun quyết định phần lớn chuyện ong có tiếp xúc với thuốc hay không. Cùng một loại thuốc, cùng một liều, phun lúc ong đang trên hoa và phun lúc ong đã về tổ cho kết quả khác hẳn. Khi giọt thuốc đã khô trên lá, nguy cơ ong dính trực tiếp thường giảm đi, dù không phải loại nào cũng hết độc sau khi khô. Vì vậy chọn giờ là việc rẻ nhất, dễ nhất mà hiệu quả nhất người trồng có thể làm cho ong.
Muốn né ong thì phải biết ong ra vào lúc nào. Ở vườn Nam Bộ, nhịp chung thường như sau, nhưng mỗi vườn nên tự quan sát vài ngày:
Trời âm u, mưa phùn thì ong bay ít và về sớm. Ngày nóng hầm hập ong lại hay nghỉ trưa lâu. Cho nên không có giờ nào đúng cho mọi ngày; giờ đúng là giờ cửa tổ yên.
| Tình huống | Giờ nên phun | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|
| Vườn đang có hoa, có tổ ong trong vườn | Chiều muộn, sau khi cửa tổ vắng | Không xịt thẳng vào chùm hoa; cân nhắc che tổ |
| Vườn chưa ra hoa, chỉ có lá non | Chiều muộn hoặc sáng sớm | Vẫn để ý cỏ dại có hoa dưới gốc, ong hay ghé |
| Phải xử lý gấp giữa ngày | Hạn chế tối đa, chỉ phun cục bộ | Đóng hoặc che tổ trước, chọn thuốc ít độc với ong theo nhãn |
| Trời có gió mạnh | Hoãn lại | Thuốc bay sang hoa, sang tổ, sang vườn bên |
| Sắp mưa | Hoãn lại | Thuốc trôi, phải phun lại, ong chịu hai lần |
Đây là thói quen nên tập: trước khi pha thuốc, đi ra cửa tổ đứng nhìn chừng một hai phút.
Sau vài tuần, nhiều chủ vườn thấy giờ cửa tổ yên khá đều, chỉ lệch khi trời đổi. Lúc đó việc canh giờ thành phản xạ, không còn tốn công.
Hoa nở rộ là lúc vườn cần ong nhất, cũng là lúc ong dễ bị hại nhất. Có ba lý do:
Khi phun, giọt thuốc rơi lên cánh hoa, nhuỵ hoa đúng chỗ ong bò vào lấy phấn. Ong dính trực tiếp, nhiều con không bay về được.
Có loại thuốc đi vào trong cây, xuất hiện cả trong phấn và mật hoa nhiều ngày sau khi phun. Ong mang về tổ, đàn non ăn phải. Đây là kiểu hại âm thầm nhất, vì nhìn ngoài không thấy ong chết hàng loạt.
Ong bị hại đúng đợt hoa thì vườn mất người thụ phấn đúng lúc cần. Tiền thuốc bỏ ra để giữ trái, nhưng lại có thể làm hụt phần đậu trái mà ong có thể giúp.
Nếu sâu bệnh buộc phải xử lý trong mùa hoa, hãy hỏi cán bộ khuyến nông địa phương về loại thuốc và cách phun ít ảnh hưởng tới côn trùng thụ phấn, và đọc kỹ nhãn: nhiều nhãn ghi rõ không phun khi cây đang ra hoa.
Nếu vườn bên cạnh cũng phun, nên trao đổi trước để họ biết giờ ong ra, chuyện này có bài riêng trong chuyên mục Thuốc phun và ong.
Canh giờ phun tốt giúp tổ ít bị hao, nhưng một vườn muốn có ong làm việc đều thì cần tổ khoẻ ngay từ đầu. Tổ mạnh có nhiều ong thợ, chịu được những ngày phải phun xen kẽ tốt hơn tổ yếu. Nếu vườn bạn chưa có tổ, hoặc tổ cũ đã suy sau một mùa thuốc nặng, có thể tham khảo tổ ong dú giống đã ổn định để đặt lại, rồi áp dụng ngay cách canh giờ trên từ ngày đầu. Hiệu quả thụ phấn ở từng loại cây có thể khác nhau, nên chủ vườn nên để vài hàng đối chứng và tự ghi chép.
Không nên coi giờ trưa là giờ an toàn. Giữa trưa ong giảm bay nhưng vẫn có con ra vào, và thuốc phun lúc nắng gắt dễ bốc hơi, dễ bay theo gió. Chiều muộn vẫn là lựa chọn tốt hơn.
Không có giờ cố định cho mọi vườn. Mốc đúng là trước khi cửa tổ bắt đầu đông ong, thường là lúc sương còn trên lá. Hãy quan sát cửa tổ vài buổi để biết vườn mình ong ra lúc nào.
Vẫn nên phun lúc ong đã về tổ. Ít độc không có nghĩa là vô hại, nhất là khi phun thẳng lên ong hoặc lên hoa. Đọc kỹ nhãn và hỏi thêm cán bộ khuyến nông nếu chưa rõ.
Ngày âm u ong bay ít và về sớm, nên thường có thể phun sớm hơn buổi chiều bình thường. Tuy vậy, nếu trời sắp mưa thì nên hoãn để thuốc không bị rửa trôi rồi phải phun lại.
Không phải lần nào cũng cần. Phun chiều muộn, xa tổ, không phun lên hoa thì thường chỉ cần canh giờ. Khi phải phun gần tổ hoặc dùng thuốc có cảnh báo độc với ong, hãy cân nhắc che hoặc đóng tổ một thời gian ngắn và chú ý thông khí.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú ngộ độc thuốc thường chết dồn trước cửa tổ ngay sau đợt phun, có con co giật. Việc đầu tiên: chặn nguồn thuốc, dời tổ, cho nước sạch.
Drone phun thuốc phủ nhanh, hạt mịn dễ trôi nên tổ ong dú dễ dính. Cách giữ đàn: xin giờ bay trước, đóng hoặc dời tổ từ chiều hôm trước, chừa vùng đệm
Phun thuốc nhà màng đang có ong dú thì nên dời tổ ra ngoài từ tối hôm trước, đặt chỗ râm có nước, phun xong thông gió cho khô rồi mới đưa tổ về.
Ong dú cần nước mỗi ngày và hay đậu vũng đọng cạnh chỗ pha thuốc. Hãy tách chỗ pha thuốc xa tổ, đổ nước rửa bình vào hố riêng, đặt máng nước sạch.
Thuốc trừ sâu nhóm neonicotinoid rất độc với ong dú vì thấm vào cây, có trong phấn và mật hoa. Đọc dòng hoạt chất, cảnh báo ong trên nhãn để nhận biết
Thuốc trừ cỏ, thuốc nấm có thể hại ong dú theo đường gián tiếp: mất hoa nền, nước nhiễm thuốc, pha chung với thuốc sâu. Cách phun để giảm rủi ro.
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.