
Hết hoa dưa, ong dú trong nhà màng gần như không còn gì để ăn ngoài mật và phấn đã dự trữ trong thùng. Có ba đường: mở lối cho ong bay ra ngoài kiếm ăn, rút tổ ra chỗ có hoa, hoặc cho ăn bổ sung ngắn ngày nếu phải giữ tổ lại. Đường nào hợp còn tuỳ quanh nhà màng có hoa hay không và bao lâu nữa mới vào vụ mới.
Ong dú sống nhờ hai thứ lấy từ hoa: mật hoa cho năng lượng và phấn hoa cho đạm để nuôi ấu trùng. Chúng cất mật và phấn trong những bình sáp nhỏ trong thùng, ăn dần vào những ngày mưa hay khi hoa ít. Trong vụ dưa, nhà màng là một bữa tiệc ngắn: hoa đực, hoa cái nở dày trong vài tuần. Tới khi trái đã đậu, cây dồn sức nuôi trái, hoa thưa dần rồi hết.
Ngoài đồng trống, ong chỉ việc bay xa hơn để tìm hoa khác. Trong nhà màng kín, đàn bị nhốt với một vườn không còn hoa. Vài ngày đầu chúng ăn kho dự trữ. Lâu hơn, đàn bắt đầu bay đâm vào lưới tìm lối ra, bớt nuôi nhộng, quân giảm dần. Đây là chuyện nhà màng hay gặp nhất sau mỗi vụ.
Thấy hai ba dấu hiệu cùng lúc là đã tới lúc quyết, đừng để kéo dài.
| Cách làm | Hợp khi | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Mở lối cho ong ra ngoài | Quanh nhà màng có vườn cây, hàng rào hoa, cỏ dại ra hoa | Ruộng bên cạnh có phun thuốc thì ong ra ngoài cũng gặp rủi ro |
| Rút tổ ra vườn có hoa | Quanh nhà trơ trọi, khoảng trống giữa hai vụ dài | Chuyển buổi tối, đặt chỗ bóng mát, chống kiến |
| Cho ăn bổ sung | Chỉ còn ít ngày là vào vụ mới, hoặc trời mưa dầm kéo dài | Chỉ là cầu tạm, cho ít, dọn sạch phần thừa |
Cách gọn nhất là đặt tổ sát vách nhà màng, khoét một khe nhỏ trên lưới đúng trước cửa tổ, hoặc kê tổ ra ngay ngoài cửa đầu hồi. Ong sẽ ra vào qua đó, vừa kiếm ăn bên ngoài, vừa sẵn sàng quay lại khi nhà màng có hoa vụ mới. Khe nên nhỏ, đủ cho ong đi lại, để không mở toang đường cho côn trùng hại cây vào nhà.
Nếu sân nhà, vườn tạp gần đó có cây ra hoa quanh năm, đó là chỗ nghỉ giữa vụ lý tưởng.
Khi buộc phải giữ tổ lại vài ngày, có thể cho ăn nước đường loãng pha từ đường trắng và nước sạch. Đổ ít vào một chén cạn có lót que hoặc sỏi cho ong đậu khỏi chết đuối, đặt ngay trong hoặc sát cửa tổ. Mỗi lần cho ít, hôm sau dọn phần thừa để không lên men chua, không dụ kiến và ruồi. Đừng dùng mật ong mật hay mật không rõ nguồn để cho ăn, vì dễ mang theo mầm bệnh và dụ ong lạ tới. Phấn thì khó thay, đó là lý do cho ăn chỉ nên là cầu tạm, không phải cách nuôi lâu dài.
Muốn đỡ cảnh ong đói giữa hai vụ, hãy chừa một dải đất quanh nhà màng hoặc ven mương cho hoa nền. Ở Nam Bộ, những cây dễ sống thường gặp như xuyến chi, mười giờ, cúc dại, một vài bụi hoa hàng rào, cộng thêm cây ăn trái trong vườn nhà đều là nguồn ong dú hay ghé. Giữ lại cỏ dại ra hoa ở bờ ruộng thay vì phát sạch cũng là một cách. Dải hoa này còn nuôi thiên địch có ích cho vườn. Đọc thêm cách giữ ong quanh ruộng trong mục rau màu và hoa.
Chỉ cần nhớ: dải hoa sát nhà màng thì đừng phun thuốc lên đó lúc hoa nở. Khi phải phun cho cây trong nhà, chọn chiều muộn, đọc kỹ cảnh báo về ong trên nhãn thuốc, và hỏi cán bộ khuyến nông khi chưa rõ nhóm thuốc nào an toàn hơn.
Lấy cuốn sổ hoặc mở mục lịch tổ trên app.ongdu.com, ghi lại: ngày hoa dưa bắt đầu thưa, ngày quyết rút hay mở lối, nơi đặt tổ nghỉ, ngày đưa tổ trở lại nhà màng. Sau một hai vụ, chủ vườn sẽ biết khoảng trống giữa hai vụ của nhà mình dài bao lâu và chuẩn bị chỗ nghỉ cho ong từ trước, thay vì chạy theo khi đàn đã đói.
Với hộ có nhiều nhà màng xuống giống so le, có thể chuyển tổ từ nhà vừa xong vụ sang nhà sắp ra hoa. Ong luôn có việc, chủ vườn đỡ phải mua thêm tổ cho từng nhà.
Có những vụ chủ vườn bận, phát hiện muộn, tổ đã thưa quân rõ. Đưa tổ ra chỗ có hoa, để yên dài ngày, không tách, không lấy mật. Nếu cần bổ sung tổ khoẻ cho vụ tới, có thể xem tổ ong dú giống của trại Ong Quý và hỏi trại cách đặt tổ nghỉ giữa vụ cho hợp với vườn nhà. Tổ được nghỉ đúng chỗ thường hồi lại, và vụ sau sẽ là tổ quen việc nhà màng.
Chúng ăn mật và phấn đã dự trữ trong thùng, nhưng kho này chỉ đủ một thời gian ngắn. Nên mở lối cho ong ra ngoài, rút tổ ra chỗ có hoa, hoặc cho ăn bổ sung tạm vài ngày.
Được, nhưng chỉ là cầu tạm. Pha loãng bằng đường trắng và nước sạch, cho ít trong chén cạn có chỗ đậu, dọn phần thừa hằng ngày để tránh chua và kiến.
Không nên. Mật không rõ nguồn có thể mang mầm bệnh và dụ ong lạ tới tổ. Nước đường sạch an toàn hơn khi cần cho ăn tạm.
Có thể, nên khe chỉ nhỏ vừa ong đi lại và đặt ngay trước cửa tổ. Cách khác là đặt tổ ngoài vách, chỉ thông một lối hẹp vào trong.
Ở chỗ có hoa quanh năm, bóng mát và xa ruộng phun thuốc, như vườn nhà, hàng rào hoa hay vườn cây ăn trái. Ghi lại nơi nghỉ để vụ sau làm nhanh hơn.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú có thể lọt ra nếu lưới mắt thưa hoặc có khe ở cửa, chân vách, đường nối mái; lưới chống côn trùng mắt nhỏ còn nguyên thường giữ được ong.
Ong dú đập vào mái màng vì ánh sáng qua màng tản đều, ong mất mốc nên bay về chỗ sáng nhất; hạ tổ, tạo mốc màu, che chỗ chói và thông gió mái sẽ đỡ.
Thụ phấn tay chắc từng bông nhưng tốn công mỗi sáng, ong dú đỡ công nhưng phụ thuộc đàn và thời tiết; nhiều nhà màng kết hợp và thử đối chứng một vụ.
Trước khi đưa ong dú vào nhà màng: gỡ bẫy dính màu, ngưng thuốc độc với ong, kiểm thông gió, chuẩn bị nước và kệ có mái che để tổ mới không hao ong.
Ong dú chưa thay được việc rung hoa cà chua vì phấn nằm trong ống bao phấn cần rung mới rơi; ong chỉ có thể hỗ trợ thêm, rung giàn vẫn là việc chính.
Ong dú chịu nóng có giới hạn: nhà màng hầm hập thì ong ngưng bay, tổ phơi nắng có thể chết ngộp. Cần che riêng thùng, thông gió và đặt tổ chỗ mát nhất
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.