
Một chùm bông xoài có thể mang hàng trăm hoa nhỏ, vậy mà cuối cùng chỉ giữ được vài trái. Với xoài làm nghịch mùa, chuyện đó còn căng hơn: bông ra giữa mùa mưa, côn trùng thụ phấn thưa thớt, nhiều chùm tàn mà không đậu. Đặt tổ ong dú vào đúng lúc bông nhú có thể giúp bù phần côn trùng thiếu ấy, nhưng hiệu quả từng vườn phải tự đo, và phải tính chuyện thuốc trong giai đoạn bông.
Xoài chính vụ ra hoa vào mùa khô, khi trời nắng ráo và côn trùng bay nhiều. Khi nhà vườn xử lý cho xoài ra hoa nghịch mùa để bán được giá hơn, bông thường nhú lên vào những tháng mưa. Mưa dầm rửa trôi phấn, làm hoa ẩm, côn trùng ngại bay. Cùng lúc đó, quanh vườn có thể không còn mấy cây khác trổ hoa, nên những loài côn trùng vốn hay ghé xoài cũng thưa đi.
Thêm vào đó, giai đoạn bông là giai đoạn nhà vườn phun thuốc nhiều để giữ bông khỏi rầy, bọ trĩ và nấm thán thư. Mỗi đợt phun lại làm vơi đi một phần côn trùng tự nhiên. Kết quả là có vườn bông ra đẹp, trổ đều, nhưng tỷ lệ đậu lại thấp mà không rõ vì sao. Thiếu thụ phấn không phải nguyên nhân duy nhất, nhưng là một nguyên nhân đáng xem xét.
Trên một chùm bông xoài có hai loại hoa trộn lẫn: hoa đực chỉ có nhị, và hoa lưỡng tính có cả nhị lẫn nhụy. Hoa rất nhỏ, mở ra phẳng, có đĩa mật lộ thiên nên côn trùng nhỏ dễ tiếp cận. Phấn xoài hơi dính, gió mang đi không nhiều. Người trồng lâu năm hay thấy ruồi, nhặng bu bông xoài, đó chính là một nhóm thụ phấn quen thuộc.
Ong dú thân nhỏ, hợp với kiểu hoa nhỏ mở phẳng như xoài. Ong đi dọc chùm bông gom phấn, uống mật, chân và thân dính phấn chuyển từ hoa này sang hoa khác. Ong dú có thói quen ghé lặp lại cùng một loài hoa trong ngày, nên khi vườn đang trổ bông, phần lớn chuyến bay có thể dồn vào xoài.
Mấu chốt là thời điểm. Đưa tổ vào quá muộn khi hoa đã rộ thì ong chưa kịp quen đường; đưa quá sớm thì ong phải tìm thức ăn chỗ khác và có thể lạc hướng sang vườn bên cạnh.
| Giai đoạn | Việc với tổ ong | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bông vừa nhú, dài cỡ đốt ngón tay | Chuẩn bị chỗ đặt, kệ, mái che | Hỏi trại tổ giống, hẹn ngày nhận |
| Bông dài ra, vài hoa đầu tiên nở | Đưa tổ vào buổi tối, mở cửa sáng hôm sau | Tránh phun trong mấy ngày ong làm quen |
| Hoa nở rộ | Giữ tổ, theo dõi ong ra vào mỗi sáng | Phun chỉ khi thật cần, vào chiều muộn |
| Hoa tàn, trái non bằng hạt tiêu | Tính chuyện giữ hay dời tổ | Vườn còn hoa xen thì giữ, hết hoa thì dời |
Với vườn xử lý ra hoa cuốn chiếu từng lô, có thể dời tổ theo lô đang trổ, miễn là mỗi lần dời đều làm ban đêm và đóng cửa tổ trước khi chở.
Ong dú không bay khi mưa nặng hạt, chỉ ra hoa trong những khoảng tạnh. Vì thế mùa nghịch càng cần đặt tổ sát lô đang trổ, để mỗi khoảng nắng ngắn ong không mất công bay xa. Tổ cần mái che chắc, kệ cao khỏi chỗ nước đọng, chân kệ có chén nước chống kiến.
Giai đoạn bông xoài gần như không tránh được thuốc. Điều làm được là chọn cách phun ít hại ong hơn:
Các bài sâu hơn về chuyện này nằm trong chuyên mục Thuốc phun và ong.
Đừng tin vào cảm giác «năm nay trái đậu nhiều hơn». Mùa nghịch mỗi năm mưa nắng khác nhau, phân thuốc khác nhau, nên cần một phép so trong cùng mùa:
Nếu hai nhóm chênh nhau không đáng kể qua hai mùa, cũng là thông tin quý: vườn mình đã đủ côn trùng tự nhiên, tiền và công nên dồn vào việc khác.
Mùa mưa là lúc tổ yếu dễ suy, nên với xoài nghịch vụ càng cần tổ giống khoẻ, đông ong, thùng chắc, đã ổn định trước khi chở đi. Tổ ong dú giống của trại được nhân đàn bằng cách tách từ đàn mạnh, không bắt tổ rừng, nên quen sống trong thùng và chịu dời chỗ tốt hơn. Bà con có thể xem tổ tại trang tổ ong dú giống và báo trại ngày dự kiến bông nhú để hẹn giao cho kịp. Vụ đầu nên đặt ít tổ ở một lô, xem ong làm việc ra sao rồi mới mở rộng ra cả vườn. Nhiều chủ vườn còn quen ghi lịch xử lý ra hoa, lịch phun và ngày đóng cửa tổ vào sổ hoặc app Ong Dú để mùa sau canh cho chuẩn.
Muốn đọc thêm về các loại cây trái khác như chôm chôm, nhãn, bưởi, xem chuyên mục Vườn cây ăn trái.
Có. Hoa xoài nhỏ, mở phẳng, có mật lộ ra ngoài nên ong dú tiếp cận dễ. Ong gom phấn và uống mật trên chùm bông, qua đó chuyển phấn giữa các hoa. Mức giúp được bao nhiêu thì tuỳ vườn, nên tự đối chứng.
Thời điểm hợp lý là khi bông đã dài ra và vài hoa đầu tiên bắt đầu nở. Đưa tổ vào buổi tối, sáng hôm sau mới mở cửa. Mấy ngày đầu nên tránh phun để ong làm quen với vườn.
Ong dú không bay khi mưa nặng hạt nhưng tranh thủ ra hoa trong những khoảng tạnh và có nắng. Đặt tổ sát lô đang trổ bông, có mái che và kệ cao, sẽ giúp ong tận dụng được những khoảng trời đẹp ngắn ngủi.
Có thể, nếu phun thuốc độc với ong lúc ong đang ra hoa. Hãy đọc nhãn, phun chiều muộn, đóng cửa tổ trước khi phun và hỏi cán bộ khuyến nông về loại thuốc phù hợp hơn cho vườn có ong.
Không ai chắc được điều đó. Đậu trái còn phụ thuộc giống, dinh dưỡng, thời tiết và sâu bệnh. Ong dú có thể giúp phần thụ phấn khi vườn thiếu côn trùng; cách biết chắc là đánh dấu chùm bông và đếm trái ở hai nhóm cây.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú chỉ gặp hoa thanh long vào buổi sớm khi hoa còn mở từ đêm, nên có thể góp thêm lượt thụ phấn, nhưng nhiều vườn vẫn cần thụ tay là chính.
Ong dú có thể vào hoa chanh dây lấy phấn nhưng ít chạm đầu nhụy, nên chỉ góp phần nhỏ; côn trùng lớn và thụ tay mới là chính cho giàn chanh dây.
Ổi tự đậu trái được, ong dú chỉ có thể giúp trái đều hơn; đu đủ cái cần phấn chuyển tới nhiều hơn. Xem từng kiểu hoa trước khi mua tổ cho vườn tạp.
Mùa hoa có tổ ong dú, nên dời cắt cỏ, đốt rác, tưới phun mưa và phun thuốc ra sáng sớm hoặc chiều muộn, giữ quanh tổ yên để ong ra hoa đều.
Vườn chôm chôm, nhãn đặt tổ ong dú có thể đậu trái tốt hơn vì hoa hai cây nhiều mật và cần côn trùng mang phấn, nhưng phải tự so hai hàng có và không
Vườn có múi có thể đặt tổ ong dú lúc hoa rộ: cam, quýt phần lớn tự thụ được nhưng vẫn có thể hưởng lợi, còn bưởi giống ít hạt cần cân nhắc vì phấn lạ
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.