
Ong dú làm việc mạnh nhất vào buổi sáng, từ lúc nắng lên làm ấm cửa tổ đến gần trưa, rồi giảm dần khi nắng gắt và nghỉ hẳn lúc chiều muộn. Trời âm u nhưng còn ấm, ong vẫn bay, chỉ thưa hơn; trời mưa, lạnh hay gió mạnh thì ong gần như ở trong tổ. Khung giờ cụ thể xê dịch theo mùa và vùng, nên chủ vườn cứ lấy nó làm khung rồi quan sát thêm ở vườn mình.
Ong dú không có giờ giấc cố định như người. Thứ quyết định ong ra hay không là hơi ấm. Thân ong nhỏ nên mất nhiệt nhanh; sáng sớm còn lạnh, sương đọng, ong chỉ lấp ló ở miệng ống sáp. Khi nắng chiếu tới thùng, không khí ấm lên, những con ong đi kiếm ăn mới lần lượt rời tổ.
Vì vậy cùng một vườn, mùa khô nắng sớm thì ong ra sớm; mùa mưa, sáng nhiều mây thì ong ra muộn hơn. Tổ đặt hướng đón nắng sớm cũng thường «thức dậy» trước tổ đặt chỗ khuất.
Bảng dưới đây mô tả một ngày nắng ráo bình thường ở miền Nam. Giờ ghi trong bảng chỉ là ước lượng để dễ hình dung, mỗi vườn mỗi khác:
| Khung giờ | Ong dú làm gì | Việc vườn nên làm |
|---|---|---|
| Sáng sớm, còn sương | Ong ở trong tổ, vài con ra cửa | Tưới gốc, kiểm tra cây, rút nước đọng quanh tổ |
| Nắng lên đến giữa buổi sáng | Ong ra nhiều nhất, đi lấy phấn và mật | Để yên cho ong làm, hạn chế đi lại sát luống hoa |
| Gần trưa đến đầu giờ chiều | Ong giảm dần, ngày nắng gắt có thể nghỉ | Che nắng cho tổ, nhất là trong nhà màng |
| Chiều mát | Một số ong ra lại, lấy mật, nhựa cây | Hái trái, làm cỏ ở khu xa tổ |
| Chiều muộn, chạng vạng | Ong về tổ gần hết | Giờ hợp để phun thuốc khi bắt buộc, chuyển tổ |
Ong làm việc buổi sáng không phải ngẫu nhiên. Nhiều loại hoa cây trồng cũng nở và nhả phấn vào buổi sáng, rồi khép hoặc héo dần khi trời nóng. Hai nhịp này khớp nhau là thuận lợi lớn.
Hoa họ bầu bí như dưa leo, bí, dưa lưới thường mở vào buổi sáng và chỉ thu nhận phấn tốt trong vài giờ. Nếu trong mấy giờ đó ong không ghé được, bông hoa có thể bỏ lỡ cơ hội của ngày hôm ấy. Đây là lý do mọi việc gây xáo trộn nên dời khỏi buổi sáng ở những luống này.
Một số cây ăn trái, hoa rau cho hoa mở lâu hơn, ong có thể ghé cả sáng lẫn chiều mát. Với nhóm này, áp lực canh giờ nhẹ hơn, nhưng buổi sáng vẫn là lúc ong đông nhất.
Có những cây cho hoa nở chủ yếu ban đêm. Ong dú không bay đêm, nên chỉ có thể ghé phần hoa còn mở vào sáng sớm hôm sau. Với cây kiểu này, nên hiểu ong dú chỉ có thể hỗ trợ một phần.
Muốn biết hoa vườn mình nở giờ nào, cách đơn giản là ra xem vài buổi liền, ghi lại giờ bông mở, giờ bông khép, giờ thấy ong nhiều nhất.
Gặp đợt mưa dầm đúng mùa hoa rộ, chủ vườn nên theo dõi trái non kỹ hơn bình thường và ghi lại để so với vụ nắng ráo.
Sau một vụ, vườn nào cũng có «giờ riêng» của nó: luống nào hoa mở sớm, tổ nào ong ra trước, ngày nào mưa làm ong nghỉ. Ghi chép vài dòng mỗi ngày giúp vụ sau xếp lịch tưới, phun, hái khéo hơn mà không cần đoán.
Nếu vườn đang tính đưa ong dú vào thụ phấn, nên chọn tổ khoẻ, ong ra vào đều ngay buổi sáng, và đặt hướng đón nắng sớm. Bà con có thể tham khảo các loại tổ ong dú giống rồi hỏi trại cách đặt tổ cho hợp nhịp nở hoa của cây mình.
Không có giờ cố định; ong ra khi nắng làm ấm cửa tổ và sương đã khô. Ngày nắng sớm thì ong ra sớm, sáng nhiều mây thì muộn hơn. Quan sát cửa tổ vài buổi sáng sẽ biết giờ quen của tổ mình.
Có, nhưng thường ít hơn buổi sáng. Chiều mát một số ong ra lấy mật, nhựa cây, rồi về tổ trước khi trời tối. Hoa nào chỉ mở buổi sáng thì gần như chỉ được ghé buổi sáng.
Không. Ong dú về tổ khi trời tối và nằm yên cả đêm. Đó cũng là lý do chuyển tổ, phun thuốc khi bắt buộc nên làm vào chiều muộn hoặc tối, khi ong đã về đủ.
Rất ít, vì ong ở trong tổ. Khi trời tạnh và ấm lại, ong sẽ ra làm bù. Nếu mưa dài trùng mùa hoa, trái đậu có thể ít hơn vụ nắng, nên ghi lại để so sánh.
Nhà màng ấm nhanh nên ong có thể ra sớm hơn, nhưng cũng nóng nhanh nên ong nghỉ trưa sớm hơn. Cần thông gió, che tổ và tránh tưới phun lên hoa giữa buổi sáng.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Thụ phấn chéo cần phấn từ cây hay giống khác, tự thụ thì phấn trong cùng hoa đã đủ. Cây càng cần thụ chéo càng có thể hưởng lợi từ ong dú.
Cả chuyến lấy phấn lẫn lấy mật của ong dú đều có thể thụ phấn: ong đi phấn mang nhiều hạt phấn hơn, ong đi mật ghé nhiều bông và cả hoa cái không có p
Ong dú tìm hoa nhờ màu sắc từ xa, mùi hương ở gần và trí nhớ về nơi có thức ăn; hoa nổi màu, thơm rõ, đủ mật thì đông ong, hoa bị che hay cạn mật thì
Ngoài ong dú, vườn còn có ong mật, ong bầu, ruồi hoa, bướm, bọ cánh cứng, dơi và gió cùng thụ phấn; ong dú có lợi rõ nhất ở nhà màng và vườn thiếu côn
Ong dú thường kiếm phấn trong vòng vài trăm mét quanh tổ, dày nhất ở vài chục mét sát tổ; đây là ước lượng, tuỳ sức đàn, gió, vật cản và lượng hoa tro
Ong dú không đốt, bay gần tổ, quen nhà màng và ít công chăm; ong mật bay xa, phủ vườn rộng nhưng có ngòi đốt và cần người có nghề. Chọn theo vườn của
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.