
Ong dú thường kiếm phấn trong vòng vài trăm mét quanh tổ, và làm việc dày nhất ở khoảng vài chục mét gần cửa tổ; khi quanh tổ hết hoa, ong có thể đi xa hơn. Đây chỉ là con số ước lượng, thay đổi theo loài ong, sức đàn, gió, cây che chắn và lượng hoa trong vườn, nên chủ vườn nên dùng nó để tính chỗ đặt tổ chứ đừng coi là thước đo chính xác.
Khi hỏi «ong dú bay xa bao nhiêu mét», nhiều người nghĩ tới quãng xa nhất con ong có thể đi. Nhưng với việc thụ phấn, điều cần biết lại là ong thường xuyên làm việc ở đâu. Một con ong có thể bay xa khi đói, nhưng hằng ngày nó vẫn ưu tiên hoa gần tổ, vì bay gần đỡ tốn sức và về tổ nhanh.
Thân ong dú nhỏ, cánh ngắn, mang được ít phấn mỗi chuyến. Với cơ thể như vậy, đi xa là thiệt. Vì thế, trong vườn có hoa đầy đủ, phần lớn ong của một tổ sẽ quẩn quanh khu gần tổ. Đây là điểm khác lớn với ong mật, loài có thể đi kiếm ăn ở những cánh đồng cách tổ khá xa.
Để dễ tính, có thể chia khoảng không gian quanh tổ thành ba vùng. Ranh giới giữa các vùng không cố định, mỗi vườn mỗi khác, nên bảng dưới đây chỉ để hình dung:
| Vùng | Ước lượng khoảng cách | Ong làm việc ra sao | Ý nghĩa với chủ vườn |
|---|---|---|---|
| Sát tổ | Vài chục mét quanh tổ | Ong ghé dày nhất, ra vào liên tục | Đặt luống cần thụ phấn quan trọng nhất ở đây |
| Trong vườn | Đến khoảng vài trăm mét | Ong vẫn ghé, nhưng thưa dần theo khoảng cách | Hữu ích, nhưng nên có thêm điểm đặt tổ nếu vườn rộng |
| Xa tổ | Xa hơn nữa | Ong ít khi tới, chủ yếu khi gần tổ hết hoa | Đừng trông vào tổ đặt ở đầu kia của khu đất |
Nhiều chủ vườn đặt một tổ ở góc nhà cho tiện trông coi rồi thắc mắc vì sao cuối vườn ít thấy ong. Nhìn bảng sẽ hiểu: tổ ở đâu, ong làm dày ở đó.
Quanh tổ càng nhiều hoa thì ong càng ít đi xa. Khi hoa gần tổ tàn, ong mới dò ra xa. Nghĩa là trong mùa hoa rộ, vùng làm việc thực tế còn hẹp hơn bình thường.
Tổ đông ong thợ thì có nhiều con đi kiếm ăn, rải ra được rộng hơn. Tổ yếu, ít ong, chủ yếu làm việc ngay sát tổ.
Hàng rào cây cao, bờ bao, vách nhà màng làm ong khó bay thẳng. Trong nhà màng kín, vùng bay bị giới hạn bởi chính vách lưới. Đất dốc, nương rẫy nhiều tầng tán cũng khiến ong đi lối vòng.
Ong dú nhỏ nên gió mạnh làm ong khó bay xa. Ngày gió lộng, ong thường làm sát tổ hoặc ở mặt khuất gió. Nắng gắt giữa trưa cũng làm ong giảm bay.
Thay vì tìm một con số chính xác, hãy tính theo nguyên tắc «mỗi điểm đặt tổ phục vụ tốt khu gần nó». Có thể làm theo các bước sau:
Lấy ví dụ một vườn hình chữ nhật dài, nhà ở một đầu. Nếu chỉ đặt tổ sát nhà, nửa vườn gần nhà sẽ có nhiều ong, nửa còn lại thưa thớt. Chuyển một phần tổ ra giữa vườn và một phần ra đầu kia, ong sẽ rải đều hơn. Cách chia này cũng giúp giảm rủi ro: lỡ một khu bị thuốc phun bay sang, các điểm khác vẫn còn.
Không cần thiết bị, chỉ cần vài buổi sáng nắng ráo và một sợi dây hoặc bước chân để ước khoảng cách:
Kết quả tự đo có giá trị hơn bất kỳ con số nào trên mạng, vì nó phản ánh đúng địa hình, cây che, gió và hoa của chính vườn đó.
Vì vùng làm việc của ong dú hẹp, vườn rộng cần tính số điểm đặt tổ ngay từ đầu. Nên bắt đầu với số tổ vừa phải, đặt ở khu quan trọng nhất, quan sát một vụ, rồi mới thêm điểm. Bà con có thể xem các tổ ong dú giống đã ổn định đàn và nói rõ diện tích, kiểu vườn để trại gợi ý cách chia điểm. Ghi lại vị trí từng tổ, ngày đặt, ngày hoa nở trong ứng dụng ghi lịch tổ để vụ sau tính lại cho sát hơn.
Gần hơn. Ong dú nhỏ, chủ yếu làm việc quanh tổ, trong khi ong mật có thể bay đi những khu xa. Vì vậy với ong dú, vị trí đặt tổ ảnh hưởng rất rõ tới việc khu nào được ghé nhiều.
Có thể, nếu vườn mình ở gần và có hoa hấp dẫn. Nhưng càng xa thì ong càng thưa, và ong sẽ ưu tiên hoa ngay quanh tổ. Muốn chắc ong làm việc cho cây của mình thì nên đặt tổ ngay trong vườn.
Thường một điểm đặt sát khu cần thụ là đủ để bắt đầu. Quan sát xem ong có ghé đều các luống không; nếu góc xa vẫn thưa ong thì mới tính thêm điểm hoặc dời tổ.
Ong bị giới hạn trong nhà nên thường đi khắp các luống, nhưng vẫn dày hơn ở gần tổ. Nhà màng dài nên đặt tổ ở khoảng giữa hoặc chia làm hai đầu, và chú ý che nắng cho tổ.
Không nên dời liên tục. Ong cần thời gian quen vị trí mới, dời nhiều dễ làm ong lạc tổ. Nếu cần dời, nên làm vào chiều tối khi ong đã về hết và hỏi trại cách dời cho an toàn.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Thụ phấn chéo cần phấn từ cây hay giống khác, tự thụ thì phấn trong cùng hoa đã đủ. Cây càng cần thụ chéo càng có thể hưởng lợi từ ong dú.
Cả chuyến lấy phấn lẫn lấy mật của ong dú đều có thể thụ phấn: ong đi phấn mang nhiều hạt phấn hơn, ong đi mật ghé nhiều bông và cả hoa cái không có p
Ong dú tìm hoa nhờ màu sắc từ xa, mùi hương ở gần và trí nhớ về nơi có thức ăn; hoa nổi màu, thơm rõ, đủ mật thì đông ong, hoa bị che hay cạn mật thì
Ngoài ong dú, vườn còn có ong mật, ong bầu, ruồi hoa, bướm, bọ cánh cứng, dơi và gió cùng thụ phấn; ong dú có lợi rõ nhất ở nhà màng và vườn thiếu côn
Ong dú làm việc mạnh nhất buổi sáng khi nắng ấm cửa tổ, giảm lúc trưa gắt và nghỉ khi chiều tối; trời âm còn ấm vẫn bay, mưa lạnh gió lớn thì ở trong
Ong dú không đốt, bay gần tổ, quen nhà màng và ít công chăm; ong mật bay xa, phủ vườn rộng nhưng có ngòi đốt và cần người có nghề. Chọn theo vườn của
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.