
Nên giữ ong dú quanh năm trong vườn trái khi vườn có hoa nối tiếp nhau gần như cả năm, có người ghé tổ thường xuyên và lịch phun thuốc nằm trong tay mình. Ngược lại, vườn chỉ có một vụ hoa ngắn, phun dày và không ai trông, thì đặt tổ theo vụ rồi đưa đi sẽ đỡ hao đàn hơn. Phần còn lại của bài giúp chủ vườn tự trả lời vườn mình thuộc kiểu nào.
Giữ tổ thường trực nghĩa là vài tổ ong dú sống luôn trong vườn, có chỗ đặt cố định, mái che, kệ chống kiến, chủ vườn chăm như một phần của vườn. Mỗi đợt hoa tới, ong đã có mặt sẵn.
Đặt tổ theo vụ nghĩa là chỉ đưa tổ vào trước đợt hoa chính vài ngày, giữ qua mùa hoa rồi đưa tổ đi: chuyển sang vườn khác có hoa, mang về chỗ nuôi riêng có nguồn thức ăn, hoặc gửi lại nơi nuôi. Cách này gọn với vườn chỉ một cây, một vụ.
Không cách nào đúng cho mọi vườn. Điều quyết định là vườn có thức ăn cho ong bao nhiêu tháng trong năm, và thuốc phun bao nhiêu đợt.
| Tiêu chí | Giữ quanh năm | Đặt theo vụ |
|---|---|---|
| Có mặt khi hoa nở | Luôn sẵn, kể cả đợt hoa phụ, hoa trái mùa | Phụ thuộc canh ngày đưa tổ vào |
| Ong quen vườn | Rất quen, bay thẳng ra hoa | Cần vài ngày làm quen mỗi lần |
| Thức ăn mùa không hoa | Phải lo: cây hoa nền, cho ăn bổ sung | Không phải lo trong vườn |
| Rủi ro thuốc | Kéo dài cả năm, phải né từng đợt | Chỉ trong mùa hoa |
| Công chở tổ | Gần như không | Mỗi vụ hai lần, làm ban đêm |
| Hợp với | Vườn trồng xen nhiều cây, hoa nối tiếp | Vườn thuần một cây, một vụ hoa |
Lấy một tờ giấy, kẻ mười hai cột tháng, mỗi hàng là một loại cây trong vườn và quanh vườn: cây chính, cây xen, hàng rào, bờ rau, cỏ dại ven mương. Tô những tháng mỗi cây có hoa. Xong, nhìn tổng thể và tự trả lời năm câu:
Nếu tháng trống hoa chỉ một hai tháng, có người trông và lịch phun tự quyết được, giữ quanh năm là hợp lý. Nếu trống hoa nhiều tháng liền, phun dày và không ai trông, theo vụ an toàn hơn cho đàn ong.
Nhiều vườn muốn giữ ong quanh năm nhưng vướng đúng mấy tháng hết hoa. Có thể lấp dần bằng cách trồng thêm cây hoa nền ở bờ, mương, hàng rào: những loại cây bụi, dây leo, rau ăn lá để ra hoa, cây che bóng có hoa. Không cần nhiều, chỉ cần có hoa ở những tháng vườn trống. Ở những tuần thật sự cạn, có thể cho ăn bổ sung theo hướng dẫn của nơi nuôi, đặt sát cửa tổ để kiến không tới.
Cách tính số tổ, khoảng cách giữa tổ và luống cây, hướng cửa, có trong chuyên mục Đặt tổ để thụ phấn; còn từng loại cây trái cụ thể nằm ở chuyên mục Vườn cây ăn trái.
Dù chọn giữ quanh năm hay theo vụ, bước đầu tiên vẫn giống nhau: vài tổ ong dú giống khoẻ, thùng kín chắc, đàn đã ổn định, đặt ở chỗ đã chọn kỹ. Tổ nhân bằng cách tách từ đàn mạnh, không bắt tổ rừng, nên quen sống trong thùng và chịu dời chỗ. Bà con có thể xem tổ ở trang tổ ong dú giống, kể cho trại nghe lịch hoa của vườn để cùng tính nên giữ quanh năm hay theo vụ. Lịch hoa, lịch phun, ngày cho ăn bổ sung có thể ghi trên app Ong Dú để năm sau nhìn lại biết tháng nào đàn mạnh, tháng nào đàn yếu. Giữ tổ lâu năm, thỉnh thoảng còn có một ít mật chua thanh, nhiều nước, cất ngăn mát dùng dần. Ong dú không có ngòi đốt, nên giữ tổ quanh năm trong vườn có người qua lại vẫn yên ổn.
Được, nếu vườn có hoa nối tiếp, có người ghé tổ thường xuyên và kiểm soát được lịch phun thuốc. Những tháng trống hoa cần lấp bằng cây hoa nền hoặc cho ăn bổ sung để đàn không suy.
Đặt tổ theo vụ thường hợp hơn: đưa tổ vào trước đợt hoa vài ngày, giữ qua mùa hoa rồi đưa đi chỗ có nguồn thức ăn. Cách này tránh được những tháng ong đói và những đợt phun ngoài mùa hoa.
Ong tìm hoa ở bờ mương, hàng rào, cỏ dại trong tầm bay. Nếu vườn và xung quanh gần như không còn hoa, nên trồng thêm cây hoa nền hoặc cho ăn bổ sung theo hướng dẫn của nơi nuôi, hoặc đưa tổ sang chỗ có hoa.
Có thể, vì ong có mặt sẵn cả ở những đợt hoa phụ, hoa trái mùa. Nhưng không có con số chung; hãy so hàng cây gần tổ và xa tổ qua vài mùa để biết vườn mình được lợi tới đâu.
Nên bắt đầu ít, vài tổ ở một khu, chăm thử một năm qua đủ mùa khô, mùa mưa, mùa phun. Đàn nào khoẻ thì nhân thêm bằng cách tách, hoặc mua thêm tổ giống khi đã quen việc.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú chỉ gặp hoa thanh long vào buổi sớm khi hoa còn mở từ đêm, nên có thể góp thêm lượt thụ phấn, nhưng nhiều vườn vẫn cần thụ tay là chính.
Ong dú có thể vào hoa chanh dây lấy phấn nhưng ít chạm đầu nhụy, nên chỉ góp phần nhỏ; côn trùng lớn và thụ tay mới là chính cho giàn chanh dây.
Ổi tự đậu trái được, ong dú chỉ có thể giúp trái đều hơn; đu đủ cái cần phấn chuyển tới nhiều hơn. Xem từng kiểu hoa trước khi mua tổ cho vườn tạp.
Mùa hoa có tổ ong dú, nên dời cắt cỏ, đốt rác, tưới phun mưa và phun thuốc ra sáng sớm hoặc chiều muộn, giữ quanh tổ yên để ong ra hoa đều.
Vườn chôm chôm, nhãn đặt tổ ong dú có thể đậu trái tốt hơn vì hoa hai cây nhiều mật và cần côn trùng mang phấn, nhưng phải tự so hai hàng có và không
Vườn có múi có thể đặt tổ ong dú lúc hoa rộ: cam, quýt phần lớn tự thụ được nhưng vẫn có thể hưởng lợi, còn bưởi giống ít hạt cần cân nhắc vì phấn lạ
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.