
Giữa mùa mưa ở Nam Bộ, không ít vườn trái đã xong vụ, cây chỉ còn đọt non và lá, trong khi tổ ong dú vẫn phải nuôi đàn mỗi ngày. Cách lấp nhanh nhất cho khoảng vắng này là gieo cây đệm ngắn ngày: những cây chỉ sau vài tuần đến hơn một tháng đã trổ bông, gieo theo đợt, trên luống cao gần tổ. Điểm mấu chốt là tính ngày gieo ngược từ tháng vắng hoa, chứ không đợi vườn hết hoa rồi mới gieo.
Mùa mưa làm ong dú khổ theo hai cách cùng lúc. Một là nhiều vườn trái đã qua vụ, hoa thưa hẳn. Hai là những ngày mưa dầm, ong không ra bay được; khi nắng hửng lên một hai giờ, đàn phải tranh thủ kiếm ăn thật nhanh. Nếu hoa gần nhất cách tổ quá xa, quãng nắng ngắn ngủi đó gần như phí.
Vì vậy cây đệm cho mùa mưa phải thoả hai điều: ra hoa đúng lúc vườn vắng, và nằm gần tổ. Lịch mưa mỗi vùng mỗi khác, và cùng một vùng năm này có thể vào mưa sớm hay muộn hơn năm trước, nên cần theo dõi thời tiết thực tế chứ không chỉ theo lịch.
Tiêu chí: hạt dễ kiếm, gieo nhanh mọc, trổ bông sớm, hoa nhỏ nhiều và không quá dễ úng. Các nhóm sau thường được nhà vườn dùng, có thể thử ở vườn mình:
| Nhóm cây | Thời gian tới trổ bông (ước chừng) | Ghi chú mùa mưa |
|---|---|---|
| Rau thơm để trổ bông: húng quế, tía tô, kinh giới, ngò | Vài tuần đến hơn một tháng | Để một phần luống không hái ngọn, cho trổ bông tự nhiên |
| Cúc sao nhái | Khoảng một tháng rưỡi đến hai tháng | Chịu được đất nghèo, nở liên tục nếu ngắt hoa tàn |
| Mè (vừng) | Khoảng một tháng rưỡi đến hai tháng | Cần luống cao thoát nước tốt |
| Đậu bắp | Khoảng một tháng rưỡi đến hai tháng | Hoa to, nở mỗi ngày vài bông, vừa có trái ăn |
| Hướng dương | Khoảng hai tháng tuỳ giống | Thân cao dễ ngã khi mưa gió, nên trồng chỗ khuất gió |
| Cải để trổ ngồng | Vài tuần đến hơn một tháng | Hợp chỗ đất cao, gieo dày thành băng nhỏ |
Thời gian trong bảng chỉ là khoảng ước chừng, có thể lệch theo giống, thời tiết và đất. Lần đầu nên ghi lại ngày gieo và ngày trổ bông thật ở vườn mình để năm sau tính chuẩn hơn. Mức độ ong dú ghé từng loại cũng có thể khác nhau; quan sát rồi giữ loại ong ghé nhiều.
Sai lầm hay gặp nhất là đợi đến khi thấy vườn hết hoa mới gieo. Lúc ấy cây đệm cần thêm vài tuần mới nở, đúng quãng đàn đói nhất. Cách làm đúng là đi ngược:
Một mẹo nhỏ: gieo đợt đầu ngay khi những trận mưa đầu mùa làm đất đủ ẩm, đỡ công tưới, cây đệm lên đều trước khi mưa dầm.
Mùa mưa, rễ cây đệm chết úng là chuyện thường. Lên luống cao hơn mặt vườn, đào rãnh hai bên cho nước thoát nhanh. Vườn trũng thì tận dụng bờ mương, bờ bao, chỗ đất cao nhất gần tổ.
Đặt các băng cây đệm cách tổ không xa, ở chỗ có nắng buổi sáng. Ong dú sẽ ra làm việc ngay khi trời hửng, đi về trong quãng ngắn.
Cây thân cao như hướng dương, đậu bắp nên trồng chỗ khuất gió hoặc cắm cọc. Rau thơm và cúc sao nhái thấp hơn, chịu mưa dập tốt hơn, có thể trồng nơi trống.
Cây đệm là thức ăn của ong, không phải cây lấy năng suất. Nếu có sâu, chấp nhận mất một ít lá. Tuyệt đối không phun thuốc trừ sâu lên băng đang nở.
Khi cây chính bắt đầu ra hoa trở lại, băng cây đệm hết vai trò. Thay vì nhổ bỏ ngay, để một phần già hạt rồi thu lại giống cho năm sau, phần còn lại cắt vùi làm phân xanh. Ghi vào sổ: gieo ngày nào, nở ngày nào, ong ghé loại nào nhiều, đợt nào nở sớm hay muộn so với dự tính. Sổ vườn trong ứng dụng Ong Dú tiện để ghi kèm ảnh, năm sau mở ra là có lịch gieo sẵn.
Về lâu dài, cây đệm chỉ là miếng vá. Nên đồng thời giữ lớp phủ đất có hoa và trồng dần tầng cây bờ ranh nở lệch mùa; xem thêm các bài trong mục Lịch hoa theo mùa vụ.
Tổ ong dú qua được mùa mưa mà không hao quân thì đầu mùa khô đã có đủ ong thợ đi làm khi cây trái ra hoa. Hiệu quả thụ phấn từng loại cây có thể khác nhau và còn tuỳ vườn; giữ vài hàng đối chứng để tự đánh giá. Nếu đang tính đặt thêm tổ cho vụ tới, chọn lúc các băng cây đệm đang nở để tổ mới về có ăn ngay; có thể xem tổ ong dú giống của trại và hỏi trại thời điểm chở hợp với thời tiết vùng mình.
Cho ăn bổ sung chỉ là biện pháp cứu lúc nguy, dễ thu hút kiến và ong lạ. Cây đệm cho cả phấn lẫn mật, là thức ăn tự nhiên hơn. Nên ưu tiên trồng trước, chỉ cho ăn khi đàn thật sự yếu và theo hướng dẫn của trại.
Không có con số chung. Vài băng nhỏ gần tổ, gieo rải nhiều đợt, thường đã có ích hơn một mảng lớn gieo một lần. Quan sát ong ghé nhiều hay ít để điều chỉnh mùa sau.
Chỉ để trổ bông một phần luống, phần còn lại vẫn hái bình thường. Phần để trổ còn cho hạt giống dùng vụ sau.
Những ngày mưa liên tục ong ít ra, nhưng khi nắng hửng, có hoa gần tổ giúp đàn kiếm ăn kịp. Cây đệm phát huy nhất trong những quãng nắng ngắn xen giữa các cơn mưa.
Không. Mùa mưa mỗi vùng bắt đầu và kết thúc khác nhau, giống cây cũng có thể trổ bông sớm muộn. Hãy dựa vào bảng ghi chép của chính vườn mình và điều chỉnh mỗi năm.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ở Đông Nam Bộ nên đặt tổ ong dú khoảng tháng 11 tới tháng 3, trước đợt hoa điều, cà phê, sầu riêng một hai tuần; lịch từng vườn có thể lệch theo mưa.
Ở Tây Nguyên nên đặt tổ ong dú khoảng tháng 12 tới tháng 3, vài ngày trước đợt tưới cà phê đầu tiên; vùng cao lạnh và từng vườn có thể nở lệch.
Khoảng trống hoa là những tuần quanh tổ gần như không có hoa. Tìm bằng cách đi vườn mỗi tháng, đọc cửa tổ và lập bảng 12 tháng để biết chỗ hở cần lấp.
Ở miền Tây nên đặt tổ ong dú một hai tuần trước đợt hoa chính mùa khô hoặc theo lịch xử lý hoa nghịch của vườn; vùng nước nổi, ven biển cần kê tổ khác
Giữ lớp cây phủ đất ra hoa dưới tán vườn giúp ong dú có ăn giữa hai đợt hoa chính. Bài chỉ cách chọn loài, phát luân phiên và giữ an toàn khi phun thu
Ở miền Trung nên đặt tổ ong dú từ sau Tết tới khoảng giữa năm khi cây ra hoa, còn mùa mưa bão cuối năm thì thu tổ về chỗ kín; từng vùng có thể lệch.
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.