
Miền Trung có mùa mưa bão lệch về cuối năm, khác hẳn miền Nam. Vì vậy khoảng đáng đặt tổ ong dú để thụ phấn thường nằm ở đầu năm tới giữa năm, khi xoài, cây có múi, dưa, bí và rau màu ven biển ra hoa; còn quãng mưa bão (thường khoảng tháng 9 tới tháng 12) nên đưa tổ về chỗ kín, chắc chắn. Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ lại lệch nhau, nên mỗi vùng cần tự điều chỉnh.
Người ở Sài Gòn quen nghĩ mùa mưa là giữa năm. Ra miền Trung, nhịp đó đảo lại: nhiều tỉnh duyên hải mưa nhiều nhất vào những tháng cuối năm, đi kèm bão và áp thấp. Đầu năm tới giữa năm là thời gian nắng ráo, cây trồng ra hoa, cũng là lúc tổ ong dú làm việc thuận nhất.
Từ Thanh Hoá vào tới Thừa Thiên Huế, mùa đông có những đợt lạnh, ong dú bớt bay. Đầu mùa hè lại có gió tây khô nóng. Cây có múi vùng Nghệ An, Hà Tĩnh thường ra hoa vào khoảng xuân, sau lạnh; rau màu, dưa, bí theo vụ đông xuân và hè thu.
Từ Quảng Nam, Quảng Ngãi vào tới Bình Thuận, đông ít lạnh hơn, nắng khô kéo dài ở các tỉnh cực nam như Ninh Thuận, Bình Thuận. Xoài, dừa, dưa hấu, bí, rau ven biển và một số vườn cây có múi là những nguồn hoa chính.
| Quãng thời gian | Chuyện của hoa | Chuyện của tổ |
|---|---|---|
| Sau Tết đến khoảng tháng 4 | Cây có múi ra hoa xuân, xoài nhiều vườn trổ bông, rau và dưa vụ đông xuân | Mùa đặt tổ chính; Bắc Trung Bộ chờ hết rét đậm mới đưa tổ ra vườn |
| Khoảng tháng 5 – 8 | Dưa, bí, rau vụ hè thu; hoa dại ven đồi cát; nắng khô và có gió nóng ở phía bắc | Che nắng kỹ, giữ nước uống; tổ vẫn làm việc cho ruộng màu |
| Khoảng tháng 9 – 12 | Mưa nhiều, bão, áp thấp; hoa thưa và hay bị dập | Thu tổ về chỗ kín, chằng chắc; hạn chế chở tổ đi xa |
| Cuối năm sang đầu năm | Bắc Trung Bộ lạnh; Nam Trung Bộ bắt đầu khô lại | Chuẩn bị kệ, mái, đặt hàng tổ cho vụ xuân |
Các khoảng tháng trên chỉ là khung thường gặp. Năm bão sớm hay mưa kéo dài có thể làm mọi thứ dịch đi; từng vùng và từng giống cây cũng có thể lệch.
Đây là điểm khiến miền Trung khác mọi vùng. Ong dú không có ngòi đốt, sống trong tổ nhỏ gọn, nên rất dễ chở. Lợi thế đó nên được dùng triệt để khi có tin bão.
Cách làm mái che và chân kệ cho tổ ngoài đồng có ở mục Đặt tổ để thụ phấn.
Hoa thanh long nở về đêm và khép lại vào sáng sớm, trong khi ong dú bay ban ngày. Ong có thể ghé những hoa còn mở lúc sớm, nhưng phần thụ phấn chính của thanh long không nằm ở ong dú. Đừng mua tổ chỉ vì kỳ vọng tăng trái thanh long; nếu đặt, hãy coi đó là thử nghiệm và so đối chứng.
Nhiều giống nho trồng ở Ninh Thuận phần lớn tự thụ phấn. Tổ ong dú quanh giàn nho có thể ghé hoa, nhưng tác động lên chùm trái ở từng giàn chỉ nên nói là «có thể», cần tự theo dõi.
Đây là nhóm có hoa đực, hoa cái riêng, cần côn trùng chuyền phấn. Ruộng dưa, bí ven biển vụ đông xuân và hè thu là chỗ tổ ong dú dễ phát huy nhất ở miền Trung. Đặt tổ ven ruộng khi hoa cái đầu tiên xuất hiện là vừa.
Xoài ở các vùng như Khánh Hoà và cây có múi Bắc Trung Bộ ra hoa vào quãng nắng ráo đầu năm, trùng mùa đặt tổ chính. Canh lịch phun thuốc trên xoài thật kỹ vì mùa hoa cũng là mùa phòng rầy, thán thư.
Ở Bắc Trung Bộ, những đợt gió tây khô nóng có thể làm tổ nóng ruột; ở Nam Trung Bộ, nắng phản chiếu từ đất cát trắng cũng gay gắt. Nên đặt tổ dưới tán cây hoặc mái che dày, cửa tổ quay về hướng đông, có máng nước sạch gần đó. Tránh đặt tổ trên nền cát trống giữa trưa.
Thời điểm tốt để có tổ ở miền Trung là cuối năm, khi mùa bão qua, để tổ kịp ổn định trước vụ xuân. Tổ chở từ phía Nam ra nên đi ban đêm, tới nơi cất tạm ở chỗ kín vài ngày rồi mới đưa ra vườn khi trời ấm. Có thể xem tổ ong dú giống của trại Ong Quý tại danh mục tổ ong dú giống, báo trại tỉnh của mình và loại cây đang trồng để trại khuyên ngày giao hợp lý. Lần đầu nên bắt đầu ít tổ, so ruộng có tổ và không có tổ, rồi mới tính thêm.
Thường từ sau Tết đến khoảng giữa năm, khi trời nắng ráo và cây trồng ra hoa. Bắc Trung Bộ nên chờ hết các đợt rét đậm rồi mới đưa tổ ra vườn.
Đóng cửa tổ vào buổi tối khi ong đã về, chở về hiên nhà hay kho có mái chắc, kê cao khỏi nền. Khi trời lặng thì mở cửa tổ cho ong ra vào, hết bão mới đưa tổ lại vườn.
Ít, vì hoa thanh long nở đêm còn ong dú bay ban ngày. Ong có thể ghé hoa còn mở lúc sớm, nhưng không nên mua tổ chỉ vì mong tăng trái thanh long.
Thường đáng thử, vì dưa hấu có hoa đực cái riêng, cần côn trùng chuyền phấn. Đặt tổ ven ruộng khi hoa cái đầu tiên xuất hiện và để vài luống xa tổ để so.
Có thể, nhưng ong bay ít trong những ngày lạnh. Cất tổ chỗ kín gió, có nắng sớm, không mở tổ khi trời rét, và đừng chở tổ đi xa trong quãng này.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ở Đông Nam Bộ nên đặt tổ ong dú khoảng tháng 11 tới tháng 3, trước đợt hoa điều, cà phê, sầu riêng một hai tuần; lịch từng vườn có thể lệch theo mưa.
Ở Tây Nguyên nên đặt tổ ong dú khoảng tháng 12 tới tháng 3, vài ngày trước đợt tưới cà phê đầu tiên; vùng cao lạnh và từng vườn có thể nở lệch.
Khoảng trống hoa là những tuần quanh tổ gần như không có hoa. Tìm bằng cách đi vườn mỗi tháng, đọc cửa tổ và lập bảng 12 tháng để biết chỗ hở cần lấp.
Ở miền Tây nên đặt tổ ong dú một hai tuần trước đợt hoa chính mùa khô hoặc theo lịch xử lý hoa nghịch của vườn; vùng nước nổi, ven biển cần kê tổ khác
Giữ lớp cây phủ đất ra hoa dưới tán vườn giúp ong dú có ăn giữa hai đợt hoa chính. Bài chỉ cách chọn loài, phát luân phiên và giữ an toàn khi phun thu
Hàng rào cây ra hoa lệch mùa với cây chính là cách bền nhất để ong dú có ăn quanh năm. Bài chỉ cách chọn cây theo tháng nở, bố trí gần tổ và tỉa giữ h
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.