
Tây Nguyên có mùa khô dài, hoa phần lớn bung theo đợt tưới chứ không đơn thuần theo tháng. Mốc đặt tổ ong dú hợp lý thường rơi vào khoảng tháng 12 tới tháng 3, ngay trước đợt tưới đầu cho cà phê và trước mùa hoa sầu riêng, bơ, mắc ca. Vùng thấp ở Đắk Lắk, Gia Lai, Đắk Nông và vùng cao Lâm Đồng nở lệch nhau, nên mỗi vườn cần tự dò mốc của mình.
Người ta hay nói «Tây Nguyên» như một khối, nhưng với người đặt tổ ong thì nên tách làm hai.
Phần lớn Đắk Lắk, Đắk Nông, Gia Lai, Kon Tum thuộc nhóm này. Nắng mùa khô gắt, ngày ấm, đêm se lạnh vừa phải. Cà phê vối, sầu riêng, bơ, hồ tiêu, mắc ca là các cây chính. Ong dú hoạt động khá tốt quanh năm, chỉ cần che nắng trưa và giữ nước uống.
Đà Lạt, Lạc Dương, một phần Đơn Dương và các xã cao của Lâm Đồng có đêm lạnh, sương nhiều. Ở đây là cà phê chè, rau, hoa, dâu tây, nhiều nhà màng. Ong dú vẫn có thể làm việc nhưng thường ra bay muộn hơn trong ngày và bớt bay khi trời lạnh, mù kéo dài. Đặt tổ trong nhà màng, chỗ hứng nắng sớm, kín gió đêm sẽ dễ giữ đàn hơn.
Bảng dưới là khung thường gặp ở vùng cao nguyên thấp. Vùng cao lạnh và từng vườn có thể lệch, nhất là khi lịch tưới khác nhau.
| Cây | Khoảng ra hoa thường gặp | Mốc nên có tổ |
|---|---|---|
| Cà phê vối | Mùa khô, theo các đợt tưới, phổ biến khoảng tháng 1 – 3 | Vài ngày trước đợt tưới đầu |
| Sầu riêng | Thường giữa mùa khô, nhiều vườn khoảng tháng 12 – 3 | Khi chùm nụ dài, trước lúc hé hoa |
| Bơ | Mùa khô sang đầu mùa mưa, tuỳ giống sớm muộn | Khi chùm hoa nhú; có thể ở lại lâu vì bơ nở kéo dài |
| Mắc ca | Khoảng mùa khô, chùm hoa dài nở dần | Theo khu vườn bắt đầu bung chùm |
| Hồ tiêu | Đầu mùa mưa | Không phải cây phụ thuộc ong; tổ chủ yếu ăn hoa xen |
| Rau, hoa, dâu nhà màng (vùng cao) | Gần như quanh năm | Theo lứa trồng, đặt khi lứa hoa đầu bung |
Vườn cà phê vối là ví dụ rõ nhất. Hoa cà phê nở gần như đồng loạt sau khi tưới đủ nước, rộ trong vài ngày rồi tàn. Nếu tổ tới đúng lúc hoa trắng vườn thì ong vẫn đang làm quen chỗ mới, mất phần lớn đợt hoa. Trình tự nên theo:
Cách tính cho vườn rộng nhiều lô có ở mục Cà phê, tiêu, điều. Dù đặt bao nhiêu tổ, hiệu quả thụ phấn với cà phê vối ở từng vườn chỉ có thể nói là «có thể» tốt hơn; muốn biết chắc thì để một lô không đặt tổ và so số quả đậu.
Đầu mùa khô Tây Nguyên thường có gió mạnh. Gió lớn làm ong bay khó, tổ đặt chỗ trống dễ bị lạnh về đêm và nóng về trưa. Một vài lưu ý:
Khoảng tháng 5 trở đi, mưa về, hồ tiêu ra hoa, cỏ dại và cây bụi nở rải. Nhu cầu thụ phấn của vườn lâu năm giảm nhiều, nhưng tổ vẫn cần ăn. Có ba hướng tuỳ vườn:
Mưa dầm ở cao nguyên kéo dài, nên chỉ nhìn cửa tổ để đoán sức đàn, hạn chế mở thùng lúc ẩm.
Vì đợt hoa cà phê ngắn và dồn, chuẩn bị tổ nên bắt đầu từ cuối mùa mưa: làm kệ, mái che, thống nhất lịch phun với nhóm hộ và đặt hàng tổ sớm để kịp vận chuyển. Tổ chở từ Đông Nam Bộ lên cao nguyên thường đi ban đêm, tới nơi cần vài ngày ổn định trước khi vào đợt tưới, nên càng phải tính lùi ngày.
Tổ ong dú giống của trại Ong Quý được nhân bằng cách tách đàn, không bắt tổ rừng. Có thể xem tổ tại trang tổ ong dú giống và báo trước cho trại ngày tưới dự kiến, diện tích từng lô, để trại tính ngày giao và số tổ hợp lý cho vụ đầu. Vườn mới thử nên bắt đầu ở một hai lô, ghi chép đối chứng, mùa sau mới mở rộng.
Phần lớn vườn ở cao nguyên thấp nên có tổ khoảng tháng 12 tới tháng 3. Mốc chính xác là vài ngày trước đợt tưới đầu cho cà phê, hoặc khi chùm nụ sầu riêng, bơ, mắc ca đã dài.
Có thể, nhưng ong thường ra bay muộn và bớt hoạt động khi trời lạnh, sương mù. Nên đặt trong nhà màng hoặc chỗ kín gió có nắng sớm, và theo dõi kỹ trong mùa lạnh nhất.
Mỗi đợt hoa cà phê thường rộ trong vài ngày nên tổ phải vào trước. Tổ đã quen vườn thì ong có thể ra hoa ngay buổi sáng đầu tiên hoa bung.
Không hẳn. Có thể dùng cùng số tổ và dời theo lô đang nở vào ban đêm. Điều quan trọng là ghi rõ lô nào tưới ngày nào để dời đúng.
Không bắt buộc. Nếu quanh vườn còn hoa nền và ít phun thuốc thì có thể giữ lại; nếu vườn trống hoa nhiều tuần thì nên chuyển tổ tới chỗ có hoa hoặc gom về nơi có mái che tốt.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ở Đông Nam Bộ nên đặt tổ ong dú khoảng tháng 11 tới tháng 3, trước đợt hoa điều, cà phê, sầu riêng một hai tuần; lịch từng vườn có thể lệch theo mưa.
Khoảng trống hoa là những tuần quanh tổ gần như không có hoa. Tìm bằng cách đi vườn mỗi tháng, đọc cửa tổ và lập bảng 12 tháng để biết chỗ hở cần lấp.
Ở miền Tây nên đặt tổ ong dú một hai tuần trước đợt hoa chính mùa khô hoặc theo lịch xử lý hoa nghịch của vườn; vùng nước nổi, ven biển cần kê tổ khác
Giữ lớp cây phủ đất ra hoa dưới tán vườn giúp ong dú có ăn giữa hai đợt hoa chính. Bài chỉ cách chọn loài, phát luân phiên và giữ an toàn khi phun thu
Ở miền Trung nên đặt tổ ong dú từ sau Tết tới khoảng giữa năm khi cây ra hoa, còn mùa mưa bão cuối năm thì thu tổ về chỗ kín; từng vùng có thể lệch.
Hàng rào cây ra hoa lệch mùa với cây chính là cách bền nhất để ong dú có ăn quanh năm. Bài chỉ cách chọn cây theo tháng nở, bố trí gần tổ và tỉa giữ h
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.