
Vườn trái miền Tây ít khi có một mùa hoa duy nhất: cây ra hoa rải nhiều đợt, lại thêm hoa nghịch do xử lý. Vì thế ở Đồng bằng sông Cửu Long, mốc đặt tổ ong dú nên tính theo từng đợt xử lý hoặc đợt hoa chính của vườn, phần đông rơi vào mùa khô khoảng tháng 12 tới tháng 4, cộng thêm các đợt nghịch trong mùa mưa. Điều riêng của vùng này là phải tính cả mùa nước nổi và mặn xâm nhập khi chọn chỗ kê tổ.
Ở Đông Nam Bộ hay Tây Nguyên, mùa khô dồn hoa vào một quãng khá rõ. Miền Tây thì khác. Đất phù sa, nước ngọt quanh năm ở nhiều nơi, nhà vườn quen xử lý cho cây ra hoa né mùa trái rộ để bán giá tốt hơn. Kết quả là cùng một ấp có vườn đang trổ hoa, vườn bên cạnh đã có trái non, vườn khác mới cắt cành chuẩn bị xử lý.
Với người đặt tổ, điều đó vừa lợi vừa khó. Lợi vì tổ có thể có hoa gần như quanh năm nếu cả xóm trồng nhiều loại. Khó vì mỗi lần vườn bên cạnh phun thuốc cho đợt của họ, tổ của mình cũng có thể bị ảnh hưởng.
| Vùng con | Nét mùa vụ | Lưu ý khi đặt tổ |
|---|---|---|
| Đầu nguồn (An Giang, Đồng Tháp và quanh đó) | Mùa nước nổi thường khoảng giữa đến cuối năm; vườn trái trên đê bao và đất cao | Kê tổ cao, xa mép bờ bao; tính đường chở tổ ra khi nước lên |
| Giữa đồng bằng (Tiền Giang, Vĩnh Long, Cần Thơ, Hậu Giang) | Miệt vườn chuyên canh, xử lý ra hoa nhiều đợt | Theo lịch xử lý từng vườn; thống nhất giờ phun với hàng xóm |
| Ven biển (Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng và quanh đó) | Mùa khô có năm bị mặn, cây có thể ra hoa kém hoặc lệch | Che nắng tổ kỹ; giữ nguồn nước ngọt cho ong uống |
Tên tỉnh trên chỉ để dễ hình dung; ranh giới thật tuỳ từng huyện, từng vườn và từng năm thuỷ văn.
Sầu riêng nghịch, xoài nghịch, chôm chôm nghịch đều dựa vào xử lý. Hoa nghịch thường ít côn trùng tự nhiên ghé hơn vì xung quanh không cùng nở, nên đây là lúc tổ ong dú có thể đáng chú ý. Muốn biết vườn mình có hưởng lợi không, hãy so số trái đậu ở hàng có tổ và hàng xa tổ trong cùng một đợt.
Các bài theo từng loại cây ăn trái có ở mục Vườn cây ăn trái.
Nhà vườn miền Tây thường thuộc lòng ngày xử lý, ngày ra đọt, ngày nhú mắt cua của vườn mình. Dùng chính sổ đó để tính ngày giao tổ:
Ghi các mốc này trong sổ vườn Ong Dú giúp năm sau tính ngược nhanh hơn, không phải lục lại trí nhớ.
Ở vùng đầu nguồn, mùa nước lên có năm cao, có năm thấp. Tổ đặt sát mép bờ bao, dưới gốc cây thấp hay cạnh mương có thể bị nước tạt hoặc ẩm ngấm từ dưới. Vài điều nên làm trước mùa nước:
Giữa hai đợt hoa, tổ cần có cái ăn. Miền Tây có lợi thế lớn là dừa ra hoa liên tục quanh năm ở nhiều vườn, cộng với hoa dại ven mương, hàng rào bông trang, cỏ ven liếp. Đừng dọn sạch trơn mọi bụi hoa dại quanh vườn; giữ lại một dải ven mương là giữ thêm phần ăn cho ong lúc vườn chính chưa nở.
Vì miền Tây có nhiều đợt, nhiều vườn chọn giữ tổ lâu dài thay vì đặt theo vụ. Cách đi chắc là bắt đầu với vài tổ cho một lô xử lý, so đối chứng một đợt, rồi mới tăng. Không nên kỳ vọng một con số năng suất cụ thể; hãy nhìn trái đậu ở hai bên mà quyết.
Trại Ong Quý giao tổ ong dú nhân bằng cách tách đàn, đóng gói để chở xa. Xem tổ tại shopongdu.com, báo trại vùng của vườn (đầu nguồn, giữa hay ven biển) và ngày xử lý dự kiến để trại tư vấn ngày giao phù hợp.
Mùa khô khoảng tháng 12 tới tháng 4 là mùa hoa chính của nhiều vườn. Vườn xử lý nghịch thì đặt theo lịch xử lý, khoảng một đến hai tuần trước khi chùm hoa bung.
Có thể có ích, vì lúc nghịch vụ xung quanh ít hoa nên ít côn trùng tự nhiên ghé. Nên để vài hàng không đặt tổ để so số trái đậu trước khi kết luận.
Được, nếu kê cao, đặt ở chỗ đất cao nhất, có chống kiến và đường chở tổ ra nhanh. Năm nước lớn bất thường thì nên đưa tổ về chỗ khô trước.
Mặn có thể làm cây ra hoa kém hoặc lệch, nghĩa là ít thức ăn cho ong. Cần giữ một nguồn nước ngọt sạch cho ong uống và che nắng tổ kỹ trong mùa khô.
Có nguy cơ, vì vườn bên cạnh phun cho đợt của họ. Nên báo lịch hoa của mình cho hàng xóm, đề nghị phun chiều muộn và chuẩn bị đóng cửa tổ những ngày họ phun.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ở Đông Nam Bộ nên đặt tổ ong dú khoảng tháng 11 tới tháng 3, trước đợt hoa điều, cà phê, sầu riêng một hai tuần; lịch từng vườn có thể lệch theo mưa.
Ở Tây Nguyên nên đặt tổ ong dú khoảng tháng 12 tới tháng 3, vài ngày trước đợt tưới cà phê đầu tiên; vùng cao lạnh và từng vườn có thể nở lệch.
Khoảng trống hoa là những tuần quanh tổ gần như không có hoa. Tìm bằng cách đi vườn mỗi tháng, đọc cửa tổ và lập bảng 12 tháng để biết chỗ hở cần lấp.
Giữ lớp cây phủ đất ra hoa dưới tán vườn giúp ong dú có ăn giữa hai đợt hoa chính. Bài chỉ cách chọn loài, phát luân phiên và giữ an toàn khi phun thu
Ở miền Trung nên đặt tổ ong dú từ sau Tết tới khoảng giữa năm khi cây ra hoa, còn mùa mưa bão cuối năm thì thu tổ về chỗ kín; từng vùng có thể lệch.
Hàng rào cây ra hoa lệch mùa với cây chính là cách bền nhất để ong dú có ăn quanh năm. Bài chỉ cách chọn cây theo tháng nở, bố trí gần tổ và tỉa giữ h
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.