
Lớp cây che phủ đất có hoa dưới tán vườn là một trong những cách rẻ công nhất để ong dú có ăn giữa hai đợt hoa chính. Thay vì phát cỏ trắng gốc, chủ vườn giữ lại hoặc gieo những loài thấp, bò sát đất, ra hoa nhỏ rải rác nhiều tháng, rồi cắt luân phiên từng băng. Vườn vẫn gọn, đất được che, và ong luôn còn một góc hoa gần tổ.
Trong vườn cây ăn trái, phần đất dưới tán và giữa các hàng thường chiếm diện tích lớn hơn tán cây. Nếu để trơ đất hoặc phát sát gốc liên tục, khoảng đất đó không cho ong thứ gì. Khi phủ bằng cây thấp có hoa, cùng diện tích ấy trở thành một bãi ăn liền kề tổ.
Với ong dú, điểm quý là khoảng cách. Đàn nhỏ, bay không xa, nên một thảm hoa nhỏ ngay dưới chân tổ có giá trị hơn một cánh đồng hoa cách xa. Ong có thể ra làm việc cả trong những buổi trời thất thường, đi về nhanh.
Về phía vườn, nhiều nhà vườn giữ lớp phủ còn vì lý do khác: đất đỡ bị nắng nung và mưa xói, giữ ẩm lâu hơn mùa khô, hạn chế cỏ dại cao lấn át. Lợi ích cho ong vì thế đi kèm lợi ích cho đất, không phải hy sinh gì nhiều.
Không cần đi tìm giống lạ. Phần lớn lớp phủ có hoa đã có sẵn quanh vườn, chỉ là trước giờ bị phát bỏ.
| Nhóm cây | Đặc điểm | Lưu ý khi giữ trong vườn |
|---|---|---|
| Đậu phộng dại (lạc dại) hoa vàng | Bò sát đất, phủ dày, hoa nhỏ nở rải nhiều tháng | Cần thời gian bò kín; mùa đầu vẫn phải nhổ cỏ cao chen vào |
| Xuyến chi (cúc dại hoa trắng nhuỵ vàng) | Mọc tự nhiên, ra hoa gần như quanh năm ở nhiều vùng | Mọc cao nhanh, hạt bám quần áo; nên phát băng trước khi kết hạt dày |
| Cỏ hôi hoa tím nhạt | Hoa chùm nhỏ, hay mọc ven bờ, chỗ đất ẩm | Giữ ở bờ ranh, mép mương hơn là sát gốc cây con |
| Các loại đậu gieo phủ đất ngắn ngày | Ra hoa sau vài tuần, cải tạo đất | Cắt hoặc vùi khi tàn; gieo lại theo đợt để nối hoa |
| Rau dại hoa nhỏ ở bờ mương | Có sẵn, không tốn công gieo | Quan sát xem ong dú có ghé không rồi mới giữ |
Mức độ ong dú ghé từng loài có thể khác nhau theo vùng, mùa và độ ẩm. Cách chắc nhất là đứng quan sát vào buổi sáng nắng: khóm nào thấy ong nhỏ màu sẫm ghé đều thì giữ, khóm nào vắng thì không cần ưu tiên.
Nỗi lo lớn nhất của chủ vườn khi nghe chuyện giữ cỏ là vườn rậm, khó đi lại, chuột rắn trú ẩn. Cách giải quyết là chia vườn thành băng và phát lần lượt, chứ không bỏ hoang.
Lịch phát này cũng nên ghi lại. Khi biết băng nào vừa phát, băng nào đang nở, việc canh hoa cho ong đỡ phải nhớ trong đầu. Nhiều nhà vườn ghi chung vào sổ theo dõi tổ để nhìn một chỗ.
Hoa phủ đất nằm ngay dưới tán, nghĩa là ngay dưới đường thuốc rơi khi phun cho cây chính. Một bãi hoa đầy ong nằm dưới làn thuốc có thể biến thành bẫy.
Chi tiết về giờ phun và cách che tổ có trong mục Thuốc phun và ong. Nguyên tắc ngắn gọn: hoa phủ đất là thức ăn, chỉ có ích khi không bị nhiễm thuốc.
Vườn đã quen phát trắng nhiều năm thì đất thường nghèo hạt giống cây có hoa, lại nhiều cỏ tranh, cỏ gà mọc nhanh. Chuyển đổi nên đi từng bước:
Ngưng phát trắng một phần vườn gần tổ, thường là hai ba hàng. Quan sát xem loài nào tự mọc lên và ra hoa. Nhổ bớt loài cao lấn át, giữ lại loài thấp có hoa.
Ở chỗ đất trống, gieo bổ sung đậu phủ đất hoặc giâm hom lạc dại. Bắt đầu phát luân phiên theo băng như trên.
Mở rộng ra cả vườn nếu thấy hợp, giữ lịch phát ổn định. Lúc này lớp phủ thường đã tự duy trì, công chăm ít hơn phát trắng.
Lớp phủ đất có thể giúp đàn ong ổn định giữa các đợt hoa, nhưng hiệu quả thụ phấn của cây chính vẫn tuỳ từng loài cây và từng vườn. Muốn biết vườn mình có lợi thật không, nên giữ vài hàng đối chứng để so.
Một vườn đã có lớp phủ ra hoa rải rác là chỗ đặt tổ rất thuận: tổ mới về có ăn ngay, không bị sốc vì vườn vắng hoa. Nếu đang tính đặt tổ để thụ phấn cho vụ tới, nên chọn thời điểm lớp phủ đang nở để đưa tổ vào, giúp đàn quen chỗ trước khi cây chính ra hoa. Có thể xem tổ ong dú giống của trại và hỏi trại cách chọn tổ hợp với diện tích vườn.
Lớp phủ thấp có cạnh tranh nước và phân ở mức nhất định, nhất là với cây con. Vì vậy nên giữ vùng sát gốc sạch và để lớp phủ chủ yếu giữa hàng. Với cây đã lớn, nhiều vườn thấy lớp phủ giúp giữ ẩm đất mùa khô.
Chưa thể nói chắc như vậy. Mức độ ong ghé từng loài hoa khác nhau theo vùng và mùa. Tốt nhất là quan sát chính vườn mình xem ong dú ghé loài nào nhiều rồi ưu tiên loài đó.
Thường mỗi băng cách nhau hai ba tuần, tuỳ cây mọc nhanh hay chậm. Mục tiêu là lúc nào cũng có ít nhất một băng đang ra hoa, nhất là băng gần tổ.
Nên giữ lớp phủ thấp, phát định kỳ, không để rậm cao. Lối đi chính và quanh nhà nên dọn sạch. Lớp phủ bò sát đất ít tạo chỗ trú hơn cỏ cao mọc hoang.
Không bắt buộc. Nhiều vườn chỉ cần ngưng phát trắng là các loài có hoa tự mọc lại. Gieo thêm đậu phủ đất hoặc giâm lạc dại giúp phủ nhanh hơn ở chỗ đất trống.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ở Đông Nam Bộ nên đặt tổ ong dú khoảng tháng 11 tới tháng 3, trước đợt hoa điều, cà phê, sầu riêng một hai tuần; lịch từng vườn có thể lệch theo mưa.
Ở Tây Nguyên nên đặt tổ ong dú khoảng tháng 12 tới tháng 3, vài ngày trước đợt tưới cà phê đầu tiên; vùng cao lạnh và từng vườn có thể nở lệch.
Khoảng trống hoa là những tuần quanh tổ gần như không có hoa. Tìm bằng cách đi vườn mỗi tháng, đọc cửa tổ và lập bảng 12 tháng để biết chỗ hở cần lấp.
Ở miền Tây nên đặt tổ ong dú một hai tuần trước đợt hoa chính mùa khô hoặc theo lịch xử lý hoa nghịch của vườn; vùng nước nổi, ven biển cần kê tổ khác
Ở miền Trung nên đặt tổ ong dú từ sau Tết tới khoảng giữa năm khi cây ra hoa, còn mùa mưa bão cuối năm thì thu tổ về chỗ kín; từng vùng có thể lệch.
Hàng rào cây ra hoa lệch mùa với cây chính là cách bền nhất để ong dú có ăn quanh năm. Bài chỉ cách chọn cây theo tháng nở, bố trí gần tổ và tỉa giữ h
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.