
Ở Đông Nam Bộ, nhịp hoa xoay quanh hai mùa: mùa khô (thường khoảng tháng 12 tới tháng 4) là mùa hoa rộ của phần lớn vườn trái và cây công nghiệp, còn mùa mưa là lúc hoa thưa, rải rác. Vì vậy tổ ong dú để thụ phấn nên có mặt trong vườn trước đợt hoa chính từ một đến hai tuần, phần lớn rơi vào cuối mùa mưa sang đầu mùa khô. Từng vườn, từng giống và từng năm thời tiết có thể lệch, nên lịch dưới đây là khung để tự điều chỉnh chứ không phải ngày cố định.
Bình Dương, Bình Phước, Đồng Nai, Tây Ninh, Bà Rịa – Vũng Tàu nằm giữa hai vùng quen thuộc là Tây Nguyên và miền Tây, nhưng nhịp mùa ở đây có nét riêng. Đất đỏ bazan và đất xám xen nhau, nhiều vườn trồng xen cây lâu năm, cộng thêm xu hướng xử lý ra hoa trái vụ. Kết quả là một năm có thể có một đợt hoa rất dày giữa mùa khô, rồi nhiều đợt nhỏ lắt nhắt trong mùa mưa.
Người mới mua tổ hay mắc một lỗi: thấy hoa nở rồi mới đi đặt tổ. Ong dú cần vài ngày để làm quen cửa tổ, nhớ mốc xung quanh và bắt đầu đi xa dần. Khi tổ vừa quen thì hoa điều, hoa cà phê đã qua đỉnh. Lịch hoa theo vùng giúp mình đi trước một nhịp.
Bảng sau gom các đợt hoa hay gặp trong vườn ở vùng này. Tháng ghi là khoảng thường gặp; vườn tưới sớm, vườn xử lý ra hoa hay năm mưa dứt muộn đều có thể dịch đi vài tuần.
| Khoảng tháng | Đợt hoa hay gặp | Việc với tổ ong dú |
|---|---|---|
| Tháng 10 – 11 (cuối mùa mưa) | Điều bắt đầu ra đọt hoa ở nhiều vườn, rau màu sau mưa, cỏ dại ven bờ | Đặt hàng tổ, chuẩn bị kệ, mái che; đưa tổ vào vườn điều khi thấy chùm hoa nhú |
| Tháng 12 – 1 | Điều rộ, sầu riêng và chôm chôm nhiều vườn ra hoa, cà phê vối chuẩn bị tưới | Tổ phải có mặt và đã bay ổn; canh lịch phun bọ xít muỗi trên điều |
| Tháng 1 – 3 | Cà phê vối nở sau đợt tưới, cao su ra hoa, xoài chính vụ, cây có múi | Dời hoặc thêm tổ theo đợt tưới cà phê; giữ nước sạch cho ong giữa mùa khô |
| Tháng 3 – 4 (cuối mùa khô) | Hoa thưa dần, còn tràm, cây dại, một số vườn xử lý muộn | Che nắng tổ kỹ; tính chỗ cho tổ đi tiếp hay nghỉ |
| Tháng 5 – 9 (mùa mưa) | Xoài nghịch, mãng cầu, dưa lưới nhà màng, rau màu, hoa ven bờ | Che mưa chiều, kê tổ cao, chủ yếu dùng tổ cho nhà màng và vườn xử lý |
Nhìn bảng sẽ thấy đỉnh việc nằm ở quãng tháng 11 tới tháng 3. Đó là lúc tổ thụ phấn đáng đồng tiền nhất, cũng là lúc trại ong nhận nhiều hỏi đặt tổ nhất trong năm.
Lịch chung chỉ nói «khoảng tháng nào». Ngày đặt tổ thật nên dựa vào chính cây trong vườn. Vài dấu hiệu dễ nhìn:
Mẹo đơn giản: chọn ba cây đại diện ở đầu, giữa và cuối vườn, mỗi tuần ra xem một lần từ cuối mùa mưa. Thấy hai trên ba cây trổ chùm là gọi trại hẹn ngày giao tổ.
Tháng 10, 11 vẫn còn những trận mưa chiều nặng hạt. Tổ đặt ngoài vườn cần mái che nghiêng, kê cao khỏi chỗ nước đọng, cửa tổ quay tránh hướng mưa tạt. Chi tiết làm mái và chân kệ có ở mục Đặt tổ để thụ phấn.
Sang tháng 2 tới tháng 4, nắng Đông Nam Bộ rất gắt. Tổ phơi trưa có thể nóng ruột, ong bớt bay. Nên đặt dưới tán thưa, hướng cửa về phía đông để ong ra sớm, và đặt một chỗ nước sạch có vật nổi cho ong đậu uống.
Mùa hoa cũng là mùa phun: bọ xít muỗi trên điều, rầy trên xoài, sâu trên rau. Trước khi đặt tổ nên hỏi vườn bên cạnh dự định phun ngày nào, thuốc gì. Một buổi nói chuyện trước mùa có thể giữ được cả đàn.
Nhiều người nghĩ hết mùa khô là cất tổ. Thật ra mùa mưa ở vùng này vẫn có việc, nhất là với nhà màng dưa lưới, vườn xoài và mãng cầu xử lý ra hoa nghịch, ruộng bầu bí. Khác biệt nằm ở chỗ hoa không đổ dồn một lúc mà rải ra, nên tổ cần được giữ khoẻ giữa các đợt:
Hiệu quả thụ phấn ở từng cây, từng vụ có thể khác nhau. Cách chắc nhất vẫn là để một vài hàng không đặt tổ, ghi số trái đậu hai bên rồi so, thay vì tin vào lời ai.
Với vườn trồng xen điều, cà phê, sầu riêng như nhiều nơi ở Bình Phước, Đồng Nai, một số tổ có thể làm việc nối tiếp gần trọn mùa khô: vào điều trước, sang cà phê theo đợt tưới, rồi ở lại cho cây có múi và hoa dại cuối mùa. Vườn chỉ có một loại cây ra hoa ngắn ngày thì nên tính kỹ chuyện sau mùa hoa tổ sẽ ăn gì.
Cách làm gọn là ghi lịch tổ ngay từ đầu: ngày đặt, ngày hoa rộ, ngày phun, ngày dời tổ. Ứng dụng sổ vườn Ong Dú có chỗ ghi lịch tổ để năm sau mở ra là biết vườn mình nở sớm hay muộn so với năm trước.
Nếu đã xác định được đợt hoa chính, nên hẹn tổ với trại từ cuối mùa mưa. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nằm ngay trong vùng nên tổ giao đi không phải đổi khí hậu nhiều, ong quen nắng gió Đông Nam Bộ. Có thể xem tổ ong dú giống đang có tại shopongdu.com rồi hỏi trại số tổ hợp với diện tích, giống cây và ngày hoa dự kiến của vườn mình. Bắt đầu với vài tổ, ghi chép đối chứng một vụ, rồi mới tăng là cách đi chắc.
Phần lớn vườn nên có tổ từ khoảng tháng 11 tới tháng 3, tức cuối mùa mưa sang giữa mùa khô. Ngày cụ thể tính theo cây của vườn mình: đặt khi chùm hoa vừa nhú, trước lúc hoa rộ một đến hai tuần.
Có thể, nếu vườn có hoa xử lý nghịch, nhà màng hoặc rau màu đang ra hoa. Cần mái che, kê cao, cửa tổ tránh hướng mưa tạt và không mở tổ khi trời ẩm kéo dài.
Thường được, vì hoa điều đến trước rồi tới cà phê sau đợt tưới. Chỉ cần dời tổ theo khu đang nở và canh kỹ lịch phun bọ xít muỗi trên điều.
Chuyện bình thường, mưa dứt sớm hay muộn có thể đẩy hoa đi vài tuần. Vì vậy nên theo dõi vài cây đại diện từ cuối mùa mưa và ghi lại ngày nở thật mỗi năm.
Sớm một hai tuần là vừa. Sớm quá mà vườn chưa có hoa thì ong phải đi xa kiếm ăn, tổ có thể yếu đi; khi đó cần có hoa nền quanh vườn hoặc lùi ngày giao tổ.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ở Tây Nguyên nên đặt tổ ong dú khoảng tháng 12 tới tháng 3, vài ngày trước đợt tưới cà phê đầu tiên; vùng cao lạnh và từng vườn có thể nở lệch.
Khoảng trống hoa là những tuần quanh tổ gần như không có hoa. Tìm bằng cách đi vườn mỗi tháng, đọc cửa tổ và lập bảng 12 tháng để biết chỗ hở cần lấp.
Ở miền Tây nên đặt tổ ong dú một hai tuần trước đợt hoa chính mùa khô hoặc theo lịch xử lý hoa nghịch của vườn; vùng nước nổi, ven biển cần kê tổ khác
Giữ lớp cây phủ đất ra hoa dưới tán vườn giúp ong dú có ăn giữa hai đợt hoa chính. Bài chỉ cách chọn loài, phát luân phiên và giữ an toàn khi phun thu
Ở miền Trung nên đặt tổ ong dú từ sau Tết tới khoảng giữa năm khi cây ra hoa, còn mùa mưa bão cuối năm thì thu tổ về chỗ kín; từng vùng có thể lệch.
Hàng rào cây ra hoa lệch mùa với cây chính là cách bền nhất để ong dú có ăn quanh năm. Bài chỉ cách chọn cây theo tháng nở, bố trí gần tổ và tỉa giữ h
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.