
Ở miền Bắc, mùa hoa đáng đặt tổ ong dú tập trung vào vụ xuân, khoảng tháng 2 tới tháng 4, khi vải, nhãn, cây có múi và rau màu vụ xuân ra hoa. Cái khó là hoa nở đúng lúc trời còn se lạnh, mưa phùn, nồm ẩm, trong khi ong dú bay mạnh nhất khi trời ấm và nắng. Vì vậy chuyện giữ tổ khoẻ qua mùa đông quan trọng không kém chuyện chọn ngày đặt tổ.
Thay vì liệt kê tháng khô khan, hãy đi theo vòng năm của một tổ đặt trong vườn trái vùng trung du, đồng bằng Bắc Bộ. Mỗi mùa có một việc chính.
Trời lạnh, có những đợt rét đậm. Ong dú gần như chỉ ra cửa vào giữa trưa nắng. Đây là quãng tổ sống bằng phần dự trữ, nhiệm vụ của người nuôi là giữ ấm và để yên. Đồng thời cũng là lúc đặt hàng tổ mới và chuẩn bị kệ, mái cho vườn.
Cây có múi ra hoa thơm nức vườn, vải thiều trổ chùm hoa lớn ở các vùng trồng vải quen thuộc. Thời tiết thất thường: có ngày hửng nắng ấm, ong ra kín cửa; có ngày mưa phùn, nồm ẩm, ong gần như nằm im. Tổ phải có mặt và đã quen vườn từ trước khi hoa rộ để tận dụng từng ngày nắng hiếm.
Nhãn ra hoa sau vải một nhịp, rau họ bầu bí, dưa, bí vụ xuân bắt đầu có hoa cái. Trời ấm dần, ong bay đều hơn. Nếu vườn trồng cả vải lẫn nhãn, một lứa tổ có thể làm nối tiếp hai đợt.
Nắng nóng, mưa giông chiều. Hoa ít hơn trong vườn trái, nhưng ruộng màu vụ hè, hoa dại, hàng rào vẫn nuôi được tổ. Việc chính là che nắng và che mưa tạt.
Trời dịu, rau màu vụ đông bắt đầu, một số ruộng rau để giống ra hoa. Đây là lúc tổ tích luỹ trước mùa lạnh, người nuôi nên kiểm tra sức đàn lần cuối trước đông.
Các mốc trên chỉ là khoảng thường gặp; vùng núi phía Bắc lạnh hơn và hoa có thể muộn hơn đồng bằng, từng giống vải, nhãn, bưởi cũng lệch nhau.
| Cây | Khoảng hoa thường gặp | Khi nào nên có tổ |
|---|---|---|
| Bưởi, cam, quýt | Đầu xuân | Khi nụ trắng lấm tấm khắp tán, trước lúc nở rộ |
| Vải thiều | Cuối đông sang xuân | Khi chùm hoa đã dài, trước khi hoa đực đầu tiên nở |
| Nhãn | Giữa xuân, sau vải | Có thể dùng luôn tổ đã đặt cho vải |
| Bí, dưa, mướp, khổ qua vụ xuân | Theo ngày gieo, thường giữa xuân | Khi hoa cái đầu tiên xuất hiện |
| Rau để giống vụ đông | Cuối đông, đầu xuân | Theo lứa ra ngồng, cần tính cách ly giống |
Mức hưởng lợi của từng cây với ong dú có thể khác nhau. Vải có hoa đực, hoa cái nở lệch, nhiều côn trùng tham gia thụ phấn; ong dú chỉ là một phần. Muốn biết chắc với vườn mình, để vài cây xa tổ và đếm chùm đậu quả hai bên. Các bài sâu hơn về từng nhóm cây có ở mục Vườn cây ăn trái.
Ong dú vốn quen khí hậu ấm. Ở miền Bắc, mùa đông là thử thách lớn nhất. Một số việc làm được ngay:
Nồm ẩm là nét rất riêng của miền Bắc. Độ ẩm cao làm thùng gỗ ngấm nước, ong bay ít, hoa cũng dễ bị nấm. Để tổ vẫn làm việc được những ngày hửng nắng:
Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh; tổ chở ra Bắc phải đi xa và đổi khí hậu. Thời điểm hợp lý thường là mùa thu, để tổ có thời gian quen nơi mới trước mùa lạnh, hoặc cuối đông khi rét đậm đã qua, đúng lúc kịp vụ xuân. Hãy báo trại tỉnh của vườn, cây trồng và ngày dự kiến hoa nở, trại sẽ cân nhắc có nên giao ngay hay chờ thời tiết thuận. Xem tổ ong dú giống tại shopongdu.com. Với vườn miền Bắc lần đầu dùng ong dú, bắt đầu vài tổ, ghi lịch tổ và ngày hoa trong sổ vườn Ong Dú, sau một mùa đông sẽ biết tổ hợp với vườn mình tới đâu.
Mùa đặt tổ chính là vụ xuân, khoảng tháng 2 tới tháng 4, trước khi vải, cây có múi và rau màu xuân nở rộ. Tổ nên có mặt sớm vài tuần để quen vườn trong những ngày nắng.
Có thể, nếu tổ khoẻ và đặt chỗ kín gió, có nắng, không bị ẩm. Những ngày rét đậm ong gần như không bay; không mở tổ và không chở đi xa lúc này.
Ong dú có thể là một trong nhiều loài côn trùng ghé hoa vải. Mức giúp ở từng vườn khác nhau, nên để vài cây xa tổ để so số chùm đậu quả.
Nồm kéo dài làm thùng ẩm và ong bay ít. Kê tổ cao, mái che nghiêng, đặt chỗ đón nắng sớm và hạn chế mở thùng trong những ngày ẩm.
Thường là mùa thu hoặc cuối đông khi rét đậm đã qua. Tránh chở giữa đợt lạnh; báo trại ngày hoa dự kiến để trại tính ngày giao.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ở Đông Nam Bộ nên đặt tổ ong dú khoảng tháng 11 tới tháng 3, trước đợt hoa điều, cà phê, sầu riêng một hai tuần; lịch từng vườn có thể lệch theo mưa.
Ở Tây Nguyên nên đặt tổ ong dú khoảng tháng 12 tới tháng 3, vài ngày trước đợt tưới cà phê đầu tiên; vùng cao lạnh và từng vườn có thể nở lệch.
Khoảng trống hoa là những tuần quanh tổ gần như không có hoa. Tìm bằng cách đi vườn mỗi tháng, đọc cửa tổ và lập bảng 12 tháng để biết chỗ hở cần lấp.
Ở miền Tây nên đặt tổ ong dú một hai tuần trước đợt hoa chính mùa khô hoặc theo lịch xử lý hoa nghịch của vườn; vùng nước nổi, ven biển cần kê tổ khác
Giữ lớp cây phủ đất ra hoa dưới tán vườn giúp ong dú có ăn giữa hai đợt hoa chính. Bài chỉ cách chọn loài, phát luân phiên và giữ an toàn khi phun thu
Ở miền Trung nên đặt tổ ong dú từ sau Tết tới khoảng giữa năm khi cây ra hoa, còn mùa mưa bão cuối năm thì thu tổ về chỗ kín; từng vùng có thể lệch.
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.