
Khi một vườn không thể có hoa quanh năm, cách nhanh nhất để đàn ong dú không đói là ghép nhiều vườn trồng cây khác mùa lại thành một vòng, rồi chuyển tổ theo đợt hoa. Một hộ có vài mảnh đất rải rác, hoặc vài hộ quen cạnh nhau, hoàn toàn làm được. Điều quyết định không nằm ở số vườn, mà ở một tấm lịch chung ghi rõ đợt hoa từng nơi, ngày chuyển tổ, và vài thoả thuận nhỏ về thuốc phun.
Thử tưởng tượng một gia đình ở Đông Nam Bộ có ba mảnh: một vườn xoài, một mảnh rau màu luân canh dưa leo, bí, và một mảnh cà phê xen cây ăn trái ở nơi cao hơn. Xoài ra hoa vào một khoảng mùa, cà phê nở theo đợt tưới ở khoảng khác, còn mảnh rau màu gần như lúc nào cũng có một luống đang trổ bông.
Nếu tổ nằm cố định ở vườn xoài, sau khi xoài đậu trái là cả vườn vắng hoa nhiều tháng. Nhưng nếu tổ được chuyển sang mảnh rau, rồi sang cà phê đúng lúc tưới kích hoa, rồi quay lại xoài trước mùa hoa năm sau, thì đàn gần như không có tháng nào đói. Cũng ba mảnh đất ấy, chỉ khác ở cách xếp lịch.
Đây chỉ là ví dụ minh hoạ. Mùa hoa từng cây ở từng vùng, từng giống có thể lệch khá xa; mỗi nhà phải tự điền lịch của chính mình.
Tấm lịch này nên làm trên một trang duy nhất mà mọi người cùng xem được.
| Câu hỏi khi xếp lịch | Vì sao quan trọng |
|---|---|
| Hai vườn có nở chồng lên nhau không? | Nếu chồng, cần chia tổ hoặc chọn vườn ưu tiên |
| Vườn mới có phun thuốc gần ngày chuyển tổ? | Tổ vừa tới mà gặp thuốc là thiệt hại lớn nhất |
| Đường chở có xóc, xa không? | Quãng đường dài cần chuẩn bị kỹ hơn, chở vào lúc mát |
| Vườn mới có chỗ đặt tổ râm mát, có nước? | Tổ đặt nắng gắt dễ yếu, nhất là mùa khô |
Lịch có thể ghi trên giấy dán ở nhà, nhưng khi có nhiều tổ và nhiều vườn, ghi trong sổ vườn của ứng dụng Ong Dú giúp theo dõi tổ nào đang ở đâu, chuyển ngày nào, không bị lẫn.
Mỗi lần chuyển là một lần đàn bị xáo trộn. Vì vậy vòng vườn nên được xếp sao cho số lần chuyển trong năm càng ít càng tốt, thay vì chạy theo từng đợt hoa nhỏ.
Khi vòng vườn gồm nhiều hộ, chuyện kỹ thuật thường dễ, chuyện người với người mới khó. Vài điều nên thống nhất ngay từ đầu:
Cuối mỗi năm, cả nhóm nên ngồi lại xem sổ ghi: tổ có khoẻ lên không, tháng nào vẫn còn đói, vườn nào thấy đậu trái khác trước. Hiệu quả thụ phấn ở từng loại cây có thể khác nhau và còn tuỳ thời tiết năm đó; nên để vài hàng không có tổ gần để đối chứng, đừng vội kết luận từ một mùa.
Nếu vòng vườn chạy trơn tru mà số tổ vẫn không đủ cho mùa hoa lớn nhất, đó là lúc tính chuyện thêm tổ. Có thể xem tổ ong dú giống của trại, đặt trước theo đúng ngày tổ phải có mặt ở vườn đầu tiên trong vòng, để tổ mới bước vào lịch chung ngay từ đầu.
Mỗi lần chuyển đàn bị xáo trộn và mất vài ngày làm quen. Chuyển vài lần một năm, làm đúng cách, thường đàn chịu được. Nên xếp lịch để số lần chuyển ít nhất có thể.
Nếu hai vườn chỉ cách vài trăm mét, ong có thể tự bay qua kiếm hoa mà không cần chuyển. Chuyển tổ ở khoảng cách quá gần còn làm ong lạc về chỗ cũ.
Khi đó dựa vào các cách lấp tại chỗ: giữ lớp phủ đất có hoa, trồng hàng rào cây ra hoa lệch mùa, gieo cây đệm ngắn ngày trước tháng vắng.
Được, nhưng tốt hơn là đến trước vài ngày. Đàn cần thời gian định vị lại; đến sớm thì lúc hoa nở rộ ong đã sẵn sàng làm việc.
Một trang giấy chung hoặc sổ vườn trên điện thoại đều được. Quan trọng là ghi rõ tổ nào, ngày nào, chuyển từ đâu tới đâu, để cuối năm còn đối chiếu.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ở Đông Nam Bộ nên đặt tổ ong dú khoảng tháng 11 tới tháng 3, trước đợt hoa điều, cà phê, sầu riêng một hai tuần; lịch từng vườn có thể lệch theo mưa.
Ở Tây Nguyên nên đặt tổ ong dú khoảng tháng 12 tới tháng 3, vài ngày trước đợt tưới cà phê đầu tiên; vùng cao lạnh và từng vườn có thể nở lệch.
Khoảng trống hoa là những tuần quanh tổ gần như không có hoa. Tìm bằng cách đi vườn mỗi tháng, đọc cửa tổ và lập bảng 12 tháng để biết chỗ hở cần lấp.
Ở miền Tây nên đặt tổ ong dú một hai tuần trước đợt hoa chính mùa khô hoặc theo lịch xử lý hoa nghịch của vườn; vùng nước nổi, ven biển cần kê tổ khác
Giữ lớp cây phủ đất ra hoa dưới tán vườn giúp ong dú có ăn giữa hai đợt hoa chính. Bài chỉ cách chọn loài, phát luân phiên và giữ an toàn khi phun thu
Ở miền Trung nên đặt tổ ong dú từ sau Tết tới khoảng giữa năm khi cây ra hoa, còn mùa mưa bão cuối năm thì thu tổ về chỗ kín; từng vùng có thể lệch.
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.