
Với vườn cà phê vài héc-ta, số tổ ong dú nên tính theo số «điểm đặt» phủ kín vườn chứ không chia đều theo diện tích, rồi thử trước trên một lô nhỏ có đối chứng. Mỗi điểm đặt phục vụ một vùng quanh nó trong tầm bay ngắn của ong dú; đếm đủ điểm cho cả vườn, nhân với số tổ mỗi điểm, là ra con số cần hỏi trại. Bắt đầu nhỏ giúp không bỏ tiền cả vườn cho một thứ chưa đo được.
Nhiều người quen cách tính phân bón hay giống theo héc-ta, nên khi hỏi ong cũng hỏi «một héc-ta mấy tổ». Câu hỏi hợp lý, nhưng với ong dú thì chưa đủ. Ong dú khác ong mật ở chỗ bay gần quanh tổ, làm việc kỹ trong vùng quanh nó. Nếu dồn tất cả tổ vào một góc vườn rộng, phần cây gần tổ được ghé nhiều, phần đầu kia của vườn gần như không có ong.
Vì vậy, với vườn vài héc-ta, đơn vị tính hợp lý là «điểm đặt»: một kệ, một hoặc vài tổ, phục vụ một vùng cây quanh nó. Số điểm phụ thuộc hình dạng vườn, lối đi, chỗ có bóng mát. Số tổ ở mỗi điểm phụ thuộc mật độ hoa và sức của từng tổ.
| Bước | Câu hỏi | Cách trả lời |
|---|---|---|
| 1. Vẽ vườn | Vườn chia mấy lô, lối đi ở đâu, chỗ nào có bóng mát? | Vẽ sơ đồ tay, đánh dấu lối phun, béc tưới, cây che bóng |
| 2. Đếm điểm đặt | Cần bao nhiêu điểm để không lô nào quá xa tổ? | Rải điểm ở mé các lô, khoảng cách giữa các điểm đều nhau, tham khảo tầm bay trại góp ý |
| 3. Số tổ mỗi điểm | Mỗi điểm đặt mấy tổ? | Hỏi trại theo mật độ cây, giống cà phê, côn trùng tự nhiên trong vùng |
Tổng số tổ cả vườn bằng số điểm nhân với số tổ mỗi điểm. Đó là con số cho «cả vườn», nhưng chưa phải con số nên mua ngay vụ đầu.
Một tờ giấy, một cây bút là đủ. Vẽ ranh vườn, chia các lô theo đường đi thực tế, đánh dấu những thứ ảnh hưởng tới chỗ đặt tổ: lối xe chở phân, đường ống tưới, cây muồng, cây bơ hay sầu riêng trồng xen tạo bóng, chỗ trũng ngập nước mưa, ranh giáp với vườn hay phun thuốc. Đánh dấu cả giống cà phê của từng lô nếu vườn trồng nhiều dòng.
Với mỗi lô, chọn một hoặc hai điểm ở mé lô có bóng mát, ngoài đường phun. Kiểm tra lại xem có khu nào trong vườn cách mọi điểm đặt quá xa không. Nếu có, thêm một điểm. Mục tiêu là vùng nào trong vườn cũng nằm trong tầm bay của ít nhất một điểm. Tầm bay của ong dú là con số ước lượng, thay đổi theo địa hình, độ rậm tán, gió — vì vậy nên hỏi trại góp ý khoảng cách giữa các điểm cho đúng kiểu vườn mình.
Gửi trại sơ đồ, diện tích từng lô, mật độ cây, giống cà phê và tình hình côn trùng tự nhiên trong vườn (vườn sát rừng, sát đồi cỏ hay giữa vùng độc canh). Trại sẽ có con số khởi điểm hợp lý hơn bất cứ bảng tính chung nào trên mạng.
Đầu tư ong cho cả vườn vài héc-ta ngay vụ đầu là bước khá mạo hiểm, vì chưa biết vườn mình có hưởng lợi rõ hay không. Hiệu quả thụ phấn có thể khác nhau nhiều giữa các vườn. Cách làm chắc hơn:
Hết mùa, đặt hai cột số đếm cạnh nhau. Nếu lô thử nhỉnh hơn rõ ràng và đều đặn, đó là cơ sở để mở rộng. Nếu chênh rất ít hay không có, có thể giữ ở mức nhỏ hoặc xem lại các yếu tố khác như cơ cấu dòng, dinh dưỡng, sâu bệnh.
Các bài về chuyển tổ, chọn tổ, chăm tổ sau khi mua nằm trong chuyên mục Mua tổ để thụ phấn.
Khi đã có sơ đồ và con số cho lô thử, bước tiếp theo là chọn tổ. Với cà phê mùa khô nắng gắt, ưu tiên tổ mạnh, ong ra vào đều buổi sáng, thùng kín, chắc chắn để chịu được chuyến đi xa. Có thể xem danh mục tổ ong dú giống của trại Ong Quý, gửi kèm sơ đồ vườn và ngày dự kiến tưới đợt đầu để trại góp ý số tổ cho lô thử và lịch giao kịp trước mùa hoa.
Không có con số chung cho mọi vườn. Nên tính theo số điểm đặt phủ kín vườn và số tổ mỗi điểm, tuỳ mật độ cây và côn trùng sẵn có. Hỏi trại con số khởi điểm theo đúng sơ đồ vườn mình.
Ong dú bay gần quanh tổ, nên dồn một chỗ thì cây ở xa gần như không được ghé. Rải nhiều điểm ở mé các lô giúp ong phủ đều vườn. Đổi lại cần thêm công đi kiểm tra tổ.
Nên thử trên một lô đại diện trước, kèm một lô đối chứng không đặt tổ. Đếm trái non ở cả hai lô và ghi lại thời tiết, lịch phun. Có kết quả rồi mới quyết mở rộng.
Ong dú chỉ bổ sung, không thay được toàn bộ côn trùng tự nhiên. Vườn sát rừng, nhiều bờ bụi có thể đã có sẵn khá nhiều côn trùng. Giữ hoa nền và giảm thuốc lúc hoa nở cũng giúp côn trùng tự nhiên.
Tuỳ nguồn hoa còn lại: giữ tổ nếu vườn có cây xen và hoa nền, chuyển bớt sang vườn khác có hoa, hoặc hỏi trại về cách gửi lại. Đừng để tổ đói kéo dài trong vườn hết hoa. Ghi sổ tình trạng tổ để tính cho mùa sau.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Bông chanh, hoa thui ở cà phê chủ yếu do nước tưới, thời tiết và sức cây, không do thiếu ong. Ong dú chỉ có thể giúp hoa đã nở trắng, có phấn tươi.
Ngoài mùa hoa cà phê, ong dú sống nhờ cây che bóng, cây xen, bờ cỏ có hoa và nhựa cây. Giữ được nguồn hoa nối tiếp thì tổ không đói, không bỏ vườn.
Trừ rệp sáp cà phê, tiêu mà giữ được ong dú: xử lý theo ổ, chặn kiến, phun chiều muộn ngoài tuần hoa rộ, đóng hoặc che tổ và mở lại khi thuốc khô.
Cà phê tái canh chưa ra hoa thì chưa cần ong dú thụ phấn; chỉ đặt sớm nếu muốn tập nuôi và vườn có cây xen, bờ hoa đủ nuôi tổ qua những năm đầu.
Vườn hồ tiêu không cần ong dú để đậu hạt: hoa tiêu chủ yếu tự thụ nhờ gió, mưa và nước đọng trên gié. Ong chỉ có ích khi vườn có cây xen như cà phê.
Điều hoa nhiều trái ít thường do ít hoa lưỡng tính, bọ xít muỗi, thán thư, thời tiết và thiếu côn trùng. Ong dú chỉ có thể giúp ở nguyên nhân cuối.
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.