
Đóng cửa tổ ong dú khi phun thuốc chỉ nên kéo dài trong thời gian ngắn: đóng sau khi ong đã về tổ, giữ trong lúc phun và cho tới khi thuốc khô, mùi tan, rồi mở lại ngay khi có thể. Thời gian cụ thể tuỳ loại thuốc ghi trên nhãn và thời tiết; đóng quá lâu giữa trời nóng thì ong có thể ngộp, có khi còn hại hơn chính thuốc.
Nhiều chủ vườn nghĩ cứ bịt kín là yên tâm. Thực tế, tổ ong dú là một khối sống cần thở, cần toả nhiệt. Đóng đúng cách thì cứu được đàn, đóng sai thì tự tay làm yếu đàn.
Không phải lần phun nào cũng phải đóng. Đóng tổ là một biện pháp có giá, vì ong mất một buổi làm việc và đàn chịu chút căng thẳng. Nên đóng khi:
Còn nếu phun chiều muộn, xa tổ, không xịt lên hoa và nhãn thuốc không có cảnh báo đặc biệt, chỉ cần canh giờ là đủ. Giữ tổ mở để ong tự điều hoà.
Đây là câu hỏi nhiều người cần nhất, nhưng cũng là câu không thể trả lời bằng một con số chung. Thời gian đóng nên căn theo ba thứ:
Phần lớn nguy cơ tiếp xúc trực tiếp nằm ở lúc giọt thuốc còn ướt trên lá và trong không khí. Phun chiều muộn, đóng qua đêm, sáng hôm sau thuốc đã khô thì mở là cách nhiều vườn làm.
Nhãn thuốc bảo vệ thực vật thường có mục cảnh báo đối với ong và thời gian cách ly. Một số loại có độc tính kéo dài trên lá, hoặc đi vào trong cây và có mặt cả trong phấn, mật hoa. Với những loại này, đóng tổ thêm vài giờ không giải quyết được gốc vấn đề; cần hỏi cán bộ khuyến nông để chọn thuốc khác hoặc dời tổ ra khỏi khu phun.
Đêm mát thì đóng qua đêm khá an toàn. Ngày nắng nóng thì càng phải ngắn, che mát kỹ, và theo dõi sát.
| Tình huống | Cách đóng thường dùng | Theo dõi gì |
|---|---|---|
| Phun chiều muộn, đêm mát | Đóng tối, mở sáng hôm sau khi thuốc khô | Ong ra lại bình thường, cửa tổ không có xác ong |
| Phun buổi sáng, trời sắp nắng | Đóng ngắn, che mát, mở khi mùi đã tan | Thùng có nóng lên, ong có dồn ra cửa không |
| Thuốc có cảnh báo độc kéo dài | Dời tổ ra xa thay vì đóng lâu | Hỏi khuyến nông, đọc nhãn về thời gian cách ly |
| Vườn bên phun rộng, không rõ thuốc | Đóng theo giờ họ phun, che kỹ | Hỏi lại họ giờ xong, hướng gió hôm đó |
Ong dú tự quạt để làm mát tổ. Khi cửa bị bịt, khí nóng không thoát, nhiệt trong thùng tăng nhanh, nhất là thùng gỗ mỏng phơi nắng. Những dấu hiệu cần mở ngay:
Khi gặp các dấu hiệu này, mở nút cửa, kéo thùng vào bóng mát, nới lớp che để gió lùa. Nếu vườn vẫn còn mùi thuốc nặng, dời cả thùng ra xa rồi mới mở, chứ đừng để ong ngộp trong thùng.
Mở cửa tổ lúc trời mát, gỡ nút nhẹ tay. Trong một hai ngày sau đó, hãy để ý:
Ghi lại ngày phun, nhóm thuốc, thời gian đóng và những gì quan sát được. Ghi vào sổ tay hoặc vào ứng dụng lịch tổ đều được; sau vài lần sẽ thấy rõ cách nào hợp vườn mình. Những bài khác về giờ phun và chọn thuốc có trong chuyên mục Thuốc phun và ong.
Nếu sau một đợt phun nặng mà cửa tổ thưa hẳn, ong ra ít, thì không nên kỳ vọng tổ đó làm việc thụ phấn cho vụ tới. Hãy để tổ yên ở chỗ mát, có nguồn hoa sạch để hồi lại. Với vụ hoa sắp tới, cách chắc hơn là có thêm tổ khoẻ: một tổ ong dú giống đã ổn định đàn đặt vào vườn trước mùa hoa sẽ có thời gian làm quen. Mức giúp đậu trái của ong ở mỗi loại cây có thể khác, nên để vài hàng đối chứng mà tự so.
Không nên. Băng keo bịt kín khí, ong dễ ngộp, lại làm hỏng lớp nhựa ong đắp ở cửa khi gỡ ra. Dùng lưới mịn hoặc mút xốp thưa để vừa chặn ong vừa giữ được thông khí.
Đêm mát thì đóng qua đêm thường không sao, vì ban đêm ong vốn ở trong tổ. Quan trọng là mở lại vào sáng hôm sau khi thuốc đã khô và trước lúc trời nóng lên.
Không nên đóng kéo dài nhiều ngày. Nếu vườn phải phun liên tục, hãy dời tổ ra xa khu phun hoặc gửi tạm về nơi khác, rồi đưa trở lại khi lịch phun đã xong.
Nên che. Lớp che giữ mát cho thùng và chặn giọt thuốc bay rơi lên thân thùng, gần cửa. Chừa khe hở để gió lùa, đừng trùm kín bằng bạt nilon.
Theo dõi thêm một hai ngày. Ong có thể dè dặt sau khi bị đóng. Nếu vẫn thưa và có ong chết trước cửa, ghi lại nhóm thuốc đã dùng, để tổ ở chỗ mát có hoa sạch và hỏi lại nơi bán tổ để được hướng dẫn.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú ngộ độc thuốc thường chết dồn trước cửa tổ ngay sau đợt phun, có con co giật. Việc đầu tiên: chặn nguồn thuốc, dời tổ, cho nước sạch.
Drone phun thuốc phủ nhanh, hạt mịn dễ trôi nên tổ ong dú dễ dính. Cách giữ đàn: xin giờ bay trước, đóng hoặc dời tổ từ chiều hôm trước, chừa vùng đệm
Phun thuốc nhà màng đang có ong dú thì nên dời tổ ra ngoài từ tối hôm trước, đặt chỗ râm có nước, phun xong thông gió cho khô rồi mới đưa tổ về.
Ong dú cần nước mỗi ngày và hay đậu vũng đọng cạnh chỗ pha thuốc. Hãy tách chỗ pha thuốc xa tổ, đổ nước rửa bình vào hố riêng, đặt máng nước sạch.
Thuốc trừ sâu nhóm neonicotinoid rất độc với ong dú vì thấm vào cây, có trong phấn và mật hoa. Đọc dòng hoạt chất, cảnh báo ong trên nhãn để nhận biết
Thuốc trừ cỏ, thuốc nấm có thể hại ong dú theo đường gián tiếp: mất hoa nền, nước nhiễm thuốc, pha chung với thuốc sâu. Cách phun để giảm rủi ro.
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.