
Không có cách trừ sâu nào an toàn tuyệt đối cho ong dú, nhưng có những hướng an toàn hơn thuốc hoá học phun tràn: bẫy, bao trái, giữ thiên địch và dùng chế phẩm sinh học đúng lúc. Ngay cả chế phẩm sinh học cũng phải đọc nhãn từng sản phẩm và phun khi ong đã về tổ, vì «sinh học» không có nghĩa là vô hại với mọi côn trùng.
Câu hỏi đúng không phải là thuốc nào an toàn, mà là vườn mình có thể bớt phun được bao nhiêu lần. Mỗi lần phun bớt đi là một lần ong được yên.
Hãy hình dung việc trừ sâu như một cái thang, bước nào làm được thì làm trước, bước sau chỉ dùng khi bước trước không đủ:
Vườn có ong càng leo được nhiều bậc thấp bao nhiêu thì càng ít phải chạm tới bậc cuối.
Bẫy dùng mồi dẫn dụ đặc hiệu, như bẫy cho ruồi đục trái, thường chỉ hút đúng loài cần bắt. Đây là nhóm biện pháp ít ảnh hưởng tới ong nhất, rất hợp với vườn trái có đặt tổ.
Tấm bẫy dính màu vàng, màu xanh rất tiện để bắt bọ trĩ, rầy, ruồi nhỏ. Nhưng màu sắc ấy cũng có thể hút cả ong dú, và ong đã dính thì không gỡ ra được. Nếu dùng, hãy đặt xa tổ, ưu tiên treo thấp dưới tán, tránh treo sát chùm hoa, và kiểm tra bẫy vài ngày một lần. Thấy ong dính nhiều thì dời bẫy hoặc thôi dùng trong mùa hoa.
Bao trái sau khi đậu giúp tránh ruồi, sâu đục mà không cần phun thêm lên trái. Bao vào lúc hoa đã thụ xong, trái non đã định hình, nên không ảnh hưởng gì tới việc ong thụ phấn.
Vườn ít phun thường có nhiều bọ rùa, nhện, ong ký sinh nhỏ, bọ xít bắt mồi. Chúng giữ quần thể sâu ở mức thấp một cách thầm lặng. Muốn giữ chúng:
| Nhóm biện pháp | Mức ảnh hưởng ong thường gặp | Lưu ý khi dùng trong vườn có tổ |
|---|---|---|
| Bẫy mồi đặc hiệu | Thấp | Đặt đúng hướng dẫn, thay mồi đều |
| Bẫy dính màu | Có thể bắt cả ong | Đặt xa tổ, thấp dưới tán, kiểm tra thường xuyên |
| Chế phẩm vi sinh trừ sâu | Thường thấp hơn thuốc hoá học, tuỳ sản phẩm | Đọc nhãn, phun chiều muộn, đúng đối tượng sâu |
| Chế phẩm nấm ký sinh côn trùng | Tuỳ sản phẩm, có thể ảnh hưởng côn trùng có ích | Hỏi khuyến nông, tránh phun lên hoa đang có ong |
| Dầu khoáng, dầu thực vật, xà phòng | Có thể làm ong ngộp nếu phun trúng | Phun khi ong đã về, nhắm đúng chỗ có sâu |
| Dịch chiết thảo mộc | Tuỳ loại, chưa chắc nhẹ với ong | Thử ở diện nhỏ, quan sát cửa tổ sau phun |
Điểm chung của cả bảng: chữ «sinh học» trên nhãn không thay được việc đọc phần cảnh báo. Có chế phẩm nhắm hẹp vào sâu non bộ cánh vảy nên khá nhẹ với ong; có loại tác động rộng hơn tới nhiều côn trùng. Mỗi sản phẩm một khác, nên phải đọc nhãn và hỏi cán bộ khuyến nông trước khi dùng trong vườn có tổ.
Chuyển từ phun định kỳ sang phun theo nhu cầu là đổi cả thói quen, nên làm dần:
Ghi lịch phun và tình trạng tổ cạnh nhau, sổ tay hoặc ứng dụng ghi lịch tổ đều được. Sau một vụ, chủ vườn sẽ biết rõ bước nào làm được, bước nào chưa. Các bài về giờ phun, đọc nhãn, đóng cửa tổ có trong chuyên mục Thuốc phun và ong.
Khi vườn đã bớt phun, tổ ong ít bị hao, thiên địch quay về, và cả hệ vườn ổn định hơn qua từng mùa. Đó là thời điểm đáng để đặt tổ lâu dài. Nếu vườn đang chuẩn bị cho mùa hoa tới, tham khảo tổ ong dú giống đã ổn định đàn và đặt sớm để ong kịp quen vườn. Ong có thể giúp đậu trái ở mức khác nhau tuỳ loại cây, nên để vài hàng đối chứng và tự ghi chép mới biết chắc với vườn mình.
Không nên. Dù thường nhẹ hơn thuốc hoá học, nhiều chế phẩm vẫn có thể ảnh hưởng khi phun trúng ong. Phun chiều muộn khi ong đã về và đọc kỹ nhãn từng sản phẩm.
Có thể. Ong dú nhỏ và cũng bị màu sắc thu hút. Đặt bẫy xa tổ, thấp dưới tán, tránh sát chùm hoa, và kiểm tra thường xuyên để dời bẫy nếu thấy ong dính.
Dầu khoáng tác động bằng cách phủ kín côn trùng nên có thể làm ong ngộp nếu phun trúng. Khi khô trên lá, nguy cơ thường giảm. Phun khi ong đã về và nhắm đúng chỗ có sâu.
Được, nếu tách đường đi cho hai bên. Kiến có thể bò sang quấy tổ ong, nên kê chân kệ trong chén nước hoặc dùng dầu chống kiến, và đặt tổ xa những cây kiến làm tổ dày.
Tuỳ vườn, tuỳ loại sâu bệnh. Nhiều vườn giảm được đáng kể số lần phun nhưng vẫn cần thuốc khi dịch bùng phát. Mục tiêu thực tế là phun ít hơn, đúng lúc hơn, và hỏi khuyến nông để chọn thuốc phù hợp.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ong dú ngộ độc thuốc thường chết dồn trước cửa tổ ngay sau đợt phun, có con co giật. Việc đầu tiên: chặn nguồn thuốc, dời tổ, cho nước sạch.
Drone phun thuốc phủ nhanh, hạt mịn dễ trôi nên tổ ong dú dễ dính. Cách giữ đàn: xin giờ bay trước, đóng hoặc dời tổ từ chiều hôm trước, chừa vùng đệm
Phun thuốc nhà màng đang có ong dú thì nên dời tổ ra ngoài từ tối hôm trước, đặt chỗ râm có nước, phun xong thông gió cho khô rồi mới đưa tổ về.
Ong dú cần nước mỗi ngày và hay đậu vũng đọng cạnh chỗ pha thuốc. Hãy tách chỗ pha thuốc xa tổ, đổ nước rửa bình vào hố riêng, đặt máng nước sạch.
Thuốc trừ sâu nhóm neonicotinoid rất độc với ong dú vì thấm vào cây, có trong phấn và mật hoa. Đọc dòng hoạt chất, cảnh báo ong trên nhãn để nhận biết
Thuốc trừ cỏ, thuốc nấm có thể hại ong dú theo đường gián tiếp: mất hoa nền, nước nhiễm thuốc, pha chung với thuốc sâu. Cách phun để giảm rủi ro.
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.