
Nhà màng quy mô gia đình nên bắt đầu với ít tổ — thường một hoặc hai tổ cho vụ đầu là đủ để học — rồi hỏi trại điều chỉnh theo diện tích, loại cây và độ dày hoa. Chỉ thêm tổ khi đã có ghi chép cho thấy ong làm việc tốt mà hoa vẫn còn bỏ sót. Bắt đầu nhỏ giúp ong không đói trong không gian kín và giúp chủ vườn quen việc trước khi bỏ thêm tiền.
Ngoài trời, ong dú có cả cánh đồng để kiếm ăn; vườn nhà mình thiếu hoa thì chúng bay sang bờ rào, ruộng bên. Trong nhà màng, mọi thứ ong cần — hoa, nước, bóng mát — đều nằm trong mấy lớp lưới. Điều này có hai mặt. Mặt tốt là ong buộc phải làm việc trên chính cây trồng của mình. Mặt khó là nếu hoa ít, trời nóng, ong không có lối thoát để tìm thêm thức ăn.
Vì vậy, với nhà màng gia đình, câu hỏi không phải «càng nhiều tổ càng tốt» mà là «bao nhiêu tổ thì hoa trong nhà nuôi nổi». Đặt dư tổ, ong đói, lượn quanh vách lưới, bám mái tôn, tổ suy dần — tiền mua tổ thành phí.
So ghi chép vụ đầu. Nếu phần xa tổ đậu kém rõ, có thể thêm tổ hoặc dời tổ vào giữa nhà. Nếu hai phần như nhau và ong vẫn thong thả, giữ nguyên số tổ. Nếu ong bám vách nhiều, giảm bớt.
Đến lúc này, chủ vườn đã có một quy trình riêng: ngày đưa tổ vào, chỗ đặt, giờ đóng cửa khi phun, ngày rút tổ. Nếu thấy hợp, tính chuyện giữ tổ lâu dài hoặc học tách tổ để tự nhân đàn.
| Điều quan sát được | Gợi ý |
|---|---|
| Hoa cái nở rộ mà ít thấy ong trên hoa buổi sáng | Hỏi trại chuyện thêm tổ hoặc dời tổ gần luống hơn |
| Hàng gần tổ đậu tốt, hàng xa đậu kém rõ | Thêm một tổ đặt ở đầu kia nhà màng |
| Ong ghé hoa đều, hai phía đậu như nhau | Giữ nguyên số tổ |
| Ong bám vách lưới, mái tôn nhiều, ít về mang phấn | Hoa không đủ nuôi — giảm tổ hoặc cho ăn bổ sung |
| Hết đợt hoa, chưa xuống lứa mới | Rút tổ ra chỗ có hoa hoặc cho ăn bổ sung |
Muốn hiểu sâu chuyện nóng trong nhà màng và cách che, xem thêm mục Nhà màng và nhà lưới.
Với hộ gia đình, mỗi khoản bỏ ra đều phải tính. Vài điều giúp không mua dư:
Cần nhớ ong dú có thể giúp hoa được ghé đều hơn, nhưng trái đậu và chất lượng trái còn nhờ giống, phân, nước, nhiệt độ. Đừng kỳ vọng tổ ong giải quyết mọi chuyện; hãy coi nó là một phần trong cách làm vườn.
Lời khuyên thật: gọi một trại chịu hỏi lại diện tích, giống cây, ngày xuống giống trước khi báo số tổ, thay vì bán càng nhiều càng tốt. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống cho nhà màng gia đình; anh chị để lại thông tin nhà màng tại trang tổ ong dú giống để được gợi ý số tổ cho vụ đầu. Ghi lịch đặt tổ, giờ phun, ngày thu hoạch trên ứng dụng Ong Dú để vụ sau so lại.
Thường một hoặc hai tổ cho vụ đầu là đủ để học cách ong làm việc trong nhà màng của mình. Con số cụ thể nên hỏi trại dựa trên diện tích, giống cây và độ dày hoa. Thấy thiếu thì vụ sau thêm.
Hoa không đủ nuôi thì ong đói, bám vách lưới, tổ suy dần. Không gian kín khiến ong không ra ngoài kiếm thêm được. Vì vậy bắt đầu ít an toàn hơn.
So hàng gần tổ và hàng xa tổ: đếm trái đậu, trái méo. Quan sát buổi sáng xem hoa cái có được ghé không. Ghi chép một hai vụ là có câu trả lời của chính vườn mình.
Ong dú không có ngòi đốt, người làm việc trong nhà màng vẫn bình thường. Chỉ nên tránh va vào thùng và đặt tổ chỗ ít người qua lại.
Nếu chưa xuống lứa mới, rút tổ ra chỗ còn hoa hoặc cho ăn bổ sung theo hướng dẫn của trại. Đừng để ong nhịn đói lâu trong nhà màng trống hoa.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Mua tổ ong dú chung hợp khi các vườn liền kề, cùng cây: chia tổ theo diện tích có hoa, thống nhất lịch phun thuốc và giao rõ người giữ tổ sau vụ.
Thùng tổ ong dú đặt ngoài vườn nên là gỗ dày, ghép kín, có nắp che mưa, cửa nhỏ dễ bịt khi phun thuốc, đủ gọn để khiêng; có ngăn thì dễ mở xem đàn.
Tách tổ ong dú để nhân thêm làm được khi tổ mẹ thật khoẻ, đang mùa nhiều hoa và mình đã giữ tổ ổn qua một vụ; cần tổ gấp cho vụ hoa thì nên mua thêm.
Mua tổ ong dú thường thuận nhất cuối mùa mưa sang đầu mùa khô: trời ráo, hoa nền nhiều, tổ khoẻ. Mùa mưa dầm, nắng gắt vẫn mua được nếu chở và đặt kỹ.
Đặt tổ ong dú thụ phấn nên báo trại từ lúc xuống giống, tổ vào vườn trước hoa rộ vài ngày. Lịch đếm lùi từ ngày hoa nở cho nhà màng, vườn trái, cà phê
Mua tổ ong dú gửi về tỉnh xa, cần hỏi trại bốn nhóm việc: đóng gói khoá cửa, giờ đi và xe, người nhận, cách đặt và mở cửa tổ khi tới vườn. Có danh sác
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.