
Thùng tổ ong dú đặt ngoài vườn để thụ phấn nên chọn loại gỗ dày, ghép kín, có nắp chồm che mưa, cửa tổ nhỏ dễ bịt lại khi phun thuốc, và đủ gọn để hai người khiêng ban đêm. Nếu muốn mở xem hoặc chia mật về sau, chọn thùng có ngăn tách riêng phần nhộng và phần chứa thức ăn. Thùng đẹp mà nặng, khó đóng cửa thì không hợp với tổ làm việc ngoài đồng.
Tổ nuôi lấy mật thường đặt cố định quanh nhà, ít di chuyển, có thời gian ổn định lâu. Tổ thụ phấn thì khác: được chở tới vườn, có khi chuyển hai ba chỗ trong năm, phải đóng mở theo lịch phun thuốc, đặt giữa đồng chịu nắng mưa trực tiếp. Vì vậy khi mua tổ để thụ phấn, đừng chỉ hỏi đàn mạnh hay yếu, mà hỏi luôn thùng có chịu được kiểu làm việc này không.
Gỗ dày giúp trong thùng mát hơn ban trưa và ấm hơn ban đêm. Ong dú nhạy với nhiệt, nhất là khi tổ đặt ngoài nắng hoặc trong nhà màng. Gỗ mỏng, ván ép rẻ dễ cong vênh, hở khe sau vài mùa mưa.
Khe hở làm kiến, thằn lằn, ruồi lạ dễ vào, cũng làm ong tốn công trám nhựa. Thùng ghép khít, nắp đậy sát sẽ giúp đàn giữ được sức.
Đây là điểm riêng của tổ thụ phấn. Mỗi lần vườn phun thuốc, cần bịt cửa tổ nhanh vào chiều tối. Cửa tổ nhỏ, tròn, có ống ngắn hoặc nắp trượt thì nhét miếng mút hay gạt nắp là xong. Cửa tổ to, méo, sát mép thùng thì đóng mất công và dễ hở.
Tổ phải khiêng ban đêm, đi trên bờ đất, có khi trèo bậc nhà màng. Thùng quá to, nặng, không có chỗ bám thì dễ nghiêng, dễ rơi. Hỏi trại xem thùng có quai, có dây buộc chắc không.
Thùng có ngăn tách khu nhộng và khu chứa thức ăn giúp mở xem đàn, kiểm tra sau khi chở mà ít đụng vào bánh nhộng. Với người mới, thùng có ngăn dễ học hơn.
| Kiểu thùng | Hợp với | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Thùng gỗ đơn một khoang | Đặt cố định, ít mở xem | Khó kiểm tra đàn, mở ra là đụng bánh nhộng |
| Thùng gỗ nhiều ngăn chồng lên nhau | Thụ phấn, muốn theo dõi đàn, về sau tách tổ | Buộc chặt các ngăn khi chở |
| Thùng nhỏ gọn cho nhà màng | Diện tích nhỏ, hay dời ra dời vào | Đàn nhỏ hơn, cần tổ đủ khoẻ ngay từ đầu |
| Khúc gỗ, ống tre tự nhiên | Trang trí, nuôi chơi | Khó chở, khó đóng cửa, khó xem đàn |
Không có kiểu nào đúng cho mọi vườn. Vườn cà phê vài héc-ta đặt tổ dưới tán cả mùa khác với nhà màng dưa lưới phải dời tổ mỗi đợt phun. Nói rõ cách mình định dùng để được tư vấn đúng loại.
Thùng tốt mà đặt sai vẫn hao ong. Khi mua tổ, nhớ tính luôn phần kê đặt:
Hướng dẫn chi tiết làm mái che, kê chống ngập có trong mục Đặt tổ để thụ phấn.
Mỗi thùng một dòng trong sổ tổ trên app Ong Dú: ngày về, chỗ đặt, lần đóng mở, tình trạng đàn. Về sau cần so tổ nào khoẻ, tổ nào yếu sẽ dễ hơn nhiều.
Với người mới, cách đỡ rắc rối nhất là mua tổ đã nằm sẵn trong thùng hợp với việc thụ phấn, thay vì mua đàn rồi tự sang thùng. Sang thùng sai cách dễ làm ong bỏ tổ, nhất là khi lại phải chở ngay vào vườn. Tổ ong dú giống của trại Ong Quý có thể xem tại trang tổ ong dú giống; khi hỏi, kể rõ vườn trồng gì, đặt ngoài trời hay trong nhà màng, có hay dời tổ khi phun không, để được gợi ý loại thùng. Còn ong giúp vườn mình đậu trái tới đâu thì nên đối chứng qua một vụ.
Thùng gỗ dày thường được ưa dùng vì giữ nhiệt ổn định hơn và ong dễ bám, trám. Thùng mỏng dễ nóng ran giữa trưa, ong mất sức làm mát tổ.
Người đã quen ong có thể làm. Người mới nên mua tổ nằm sẵn trong thùng để tránh ong bỏ tổ khi sang thùng rồi lại chở đi ngay.
Với tổ thụ phấn, cửa nhỏ vừa phải dễ bịt khi phun thuốc và dễ cho ong canh gác. Cửa quá to làm đàn khó giữ nhiệt và khó đóng nhanh.
Không bắt buộc, nhưng giúp mở xem đàn ít phá tổ và thuận lợi nếu sau này muốn tách tổ nhân đàn. Người mới thường thấy dễ hơn.
Tuỳ chất gỗ và cách che. Khi thấy gỗ mục, nứt, khe hở nhiều, nắp không còn khít thì nên hỏi trại cách chuyển đàn sang thùng mới đúng thời điểm.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Mua tổ ong dú chung hợp khi các vườn liền kề, cùng cây: chia tổ theo diện tích có hoa, thống nhất lịch phun thuốc và giao rõ người giữ tổ sau vụ.
Tách tổ ong dú để nhân thêm làm được khi tổ mẹ thật khoẻ, đang mùa nhiều hoa và mình đã giữ tổ ổn qua một vụ; cần tổ gấp cho vụ hoa thì nên mua thêm.
Mua tổ ong dú thường thuận nhất cuối mùa mưa sang đầu mùa khô: trời ráo, hoa nền nhiều, tổ khoẻ. Mùa mưa dầm, nắng gắt vẫn mua được nếu chở và đặt kỹ.
Đặt tổ ong dú thụ phấn nên báo trại từ lúc xuống giống, tổ vào vườn trước hoa rộ vài ngày. Lịch đếm lùi từ ngày hoa nở cho nhà màng, vườn trái, cà phê
Mua tổ ong dú gửi về tỉnh xa, cần hỏi trại bốn nhóm việc: đóng gói khoá cửa, giờ đi và xe, người nhận, cách đặt và mở cửa tổ khi tới vườn. Có danh sác
Nhà màng gia đình nên bắt đầu với một hoặc hai tổ ong dú cho vụ đầu, hỏi trại theo diện tích và giống cây, ghi chép rồi mới thêm. Kế hoạch ba vụ và dấ
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.