
Tháng đầu sau khi mua, việc chính là để tổ yên ổn ở chỗ mới: đặt một lần cho đúng, không dời, giữ mát, chống kiến, che chắn khi phun thuốc, và nhìn cửa tổ mỗi sáng. Tổ qua được 30 ngày đầu mà vẫn đông ong, ong về mang phấn, là tổ đã bám vườn và có thể theo vườn sang vụ sau. Dưới đây chia việc theo từng tuần để chủ vườn làm theo.
Ngày đầu về vườn, đàn ong vừa trải qua đường xóc và thùng kín. Thứ chúng cần nhất là yên tĩnh.
Kiến là kẻ phá tổ hay gặp nhất ngoài vườn. Đặt chân kê trong chén nước hoặc quấn chân bằng vật liệu kiến khó bò qua. Kiểm tra mỗi khi tưới: lá cây, cỏ chạm vào chân kê là thành cầu cho kiến.
Tấm mái nhỏ trên nóc thùng, nghiêng để nước chảy ra sau, giúp tổ đỡ nóng trưa và đỡ ướt mưa. Trong nhà màng, kiểm lại vị trí vào giờ nóng nhất — chạm tay lên nắp thùng, thấy nóng hầm là phải dời chỗ khác ngay từ đầu, hoặc tăng che.
Ghi lại ong bắt đầu ra hoa lúc nào, giờ nào đông nhất, giờ nào nghỉ. Thông tin này dùng để xếp giờ tưới, giờ hái và giờ phun cho cả vụ.
Hầu hết vườn đều có lúc phải phun. Tổ mới về vườn chưa quen, càng cần làm cẩn thận.
Đọc thêm cách giữ ong khi phun trong mục Thuốc phun và ong.
Đến cuối tháng đầu, nhiều vườn đã qua đỉnh hoa. Đây là lúc quyết định số phận tổ cho vụ sau.
| Dấu hiệu | Có thể là | Nên làm |
|---|---|---|
| Nhiều ong chết dồn trước cửa | Ảnh hưởng thuốc phun, ngộp nóng | Chụp hình, ghi ngày phun gần nhất, gọi trại |
| Kiến bò thành đường vào cửa | Chân kê hở, tổ yếu | Xử lý chân kê ngay, báo trại |
| Mật chảy ra ngoài thùng | Bầu mật vỡ do va đập hoặc nóng | Đưa vào chỗ mát, gọi trại |
| Cửa tổ im nhiều buổi sáng nắng liên tiếp | Đàn suy, có thể có vấn đề ong chúa | Chụp cửa tổ, nhờ trại xem |
| Ong bám vách, lượn quanh mái nhà màng | Thiếu hoa, nóng | Hỏi cách cho ăn, tăng thông gió |
Việc nhỏ mà giúp nhiều nhất là ghi chép. Mỗi ngày một dòng: thời tiết, cửa tổ nhộn nhịp hay thưa, có phun thuốc không, có gì lạ. Ứng dụng Ong Dú cho ghi lịch tổ ngay trên điện thoại, khi gọi trại chỉ cần đọc lại là trại hiểu chuyện. Cuối vụ, đối chứng hàng gần tổ và hàng xa tổ để tự biết ong có thể đã giúp vườn tới đâu — đừng dựa vào cảm giác.
Qua tháng đầu, nếu thấy tổ làm việc tốt và vườn còn hoa rộng, có thể tính chuyện thêm. Nếu có tổ suy không giữ được, hỏi trại nguyên nhân trước khi mua tổ mới, để không lặp lại lỗi cũ. Tổ ong dú giống của trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có hướng dẫn chăm kèm theo; anh chị xem và đặt tại trang tổ ong dú giống, nhớ ghi rõ tình trạng tổ cũ để trại tư vấn sát hơn.
Những ngày đầu ong chủ yếu bay vòng gần tổ để nhớ đường, rồi mới bay xa dần ra hoa. Tốc độ quen chỗ tuỳ tổ và thời tiết. Nếu nhiều buổi sáng nắng liên tiếp cửa tổ vẫn im, nên chụp hình hỏi trại.
Nếu vườn đang có hoa thì thường không cần. Khi hoa ít hoặc tổ đặt vào trước hoa nở, hỏi trại cách cho ăn bổ sung phù hợp.
Không nên. Mở nắp phá lớp nhựa trám, đàn phải tốn sức sửa lại đúng lúc đang làm quen chỗ mới. Nhìn cửa tổ là đủ để biết đàn khoẻ hay yếu.
Tuỳ loại thuốc và trời nóng hay mát. Đọc nhãn thuốc, hỏi trại và cán bộ khuyến nông; đừng đóng kín quá lâu giữa trưa nóng vì ong có thể ngộp.
Ong dú không có ngòi đốt. Khi bị động mạnh, chúng có thể bám tóc, cắn nhẹ, nhưng người chăm vẫn làm việc cạnh tổ bình thường.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Mua tổ ong dú chung hợp khi các vườn liền kề, cùng cây: chia tổ theo diện tích có hoa, thống nhất lịch phun thuốc và giao rõ người giữ tổ sau vụ.
Thùng tổ ong dú đặt ngoài vườn nên là gỗ dày, ghép kín, có nắp che mưa, cửa nhỏ dễ bịt khi phun thuốc, đủ gọn để khiêng; có ngăn thì dễ mở xem đàn.
Tách tổ ong dú để nhân thêm làm được khi tổ mẹ thật khoẻ, đang mùa nhiều hoa và mình đã giữ tổ ổn qua một vụ; cần tổ gấp cho vụ hoa thì nên mua thêm.
Mua tổ ong dú thường thuận nhất cuối mùa mưa sang đầu mùa khô: trời ráo, hoa nền nhiều, tổ khoẻ. Mùa mưa dầm, nắng gắt vẫn mua được nếu chở và đặt kỹ.
Đặt tổ ong dú thụ phấn nên báo trại từ lúc xuống giống, tổ vào vườn trước hoa rộ vài ngày. Lịch đếm lùi từ ngày hoa nở cho nhà màng, vườn trái, cà phê
Mua tổ ong dú gửi về tỉnh xa, cần hỏi trại bốn nhóm việc: đóng gói khoá cửa, giờ đi và xe, người nhận, cách đặt và mở cửa tổ khi tới vườn. Có danh sác
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.