
Ven ruộng rau ở Nam Bộ nên trồng một dải hoa nền dễ sống, nở nối tiếp nhau như sao nhái, cúc quỳ, mười giờ, húng quế, é, tía tô, ngò để trổ bông, cộng vài cây lâu năm như dừa, muồng hoa vàng. Dải hoa này cho ong dú có cái ăn giữa hai vụ rau, nhờ vậy tổ không bỏ đi hay suy yếu khi ruộng vừa thu hoạch xong.
Ruộng rau chạy theo vụ: dưa leo ra hoa vài tuần, xong vụ thì nhổ dây, làm đất, gieo cải, gieo rau muống — những thứ ít hoặc không có hoa cho ong. Với ong dú, đó là những tuần đói. Tổ ong dú dự trữ ít, bay quãng ngắn, nên nếu quanh tổ không còn hoa thì đàn yếu dần, có tổ còn bỏ đi. Tới vụ dưa sau cần ong thì tổ không đủ sức.
Một dải hoa nền ven bờ giải được chuyện này một cách rẻ tiền. Nó không thay được hoa của cây trồng chính, nhưng đủ để giữ đàn qua giáp vụ. Kèm theo, dải hoa còn nuôi thêm bọ rùa, ong ký sinh và nhiều thiên địch khác — những thứ có lợi cho chính ruộng rau.
Bài này khác các bài về cây nguồn mật: mục tiêu không phải lấy mật, mà là giữ một đàn ong thụ phấn sống khoẻ ngay sát ruộng rau, với cây trồng gọn trên bờ, không chiếm đất canh tác.
| Cây | Từ gieo tới nở | Vì sao hợp | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Sao nhái | Khoảng một tháng rưỡi | Hoa mở, nhị lộ, nở liên tục, tự rụng hạt mọc lại | Tỉa bớt để khỏi lấn lối đi |
| Cúc quỳ (dã quỳ thấp) | Vài tháng, trồng bằng cành | Bụi to, hoa vàng lớn, nhiều phấn | Cắt tỉa mạnh vì mọc nhanh |
| Hoa mười giờ | Vài tuần, giâm cành | Bò sát đất, chịu nắng hạn, nở buổi sáng | Hợp mép bờ, chỗ đất xấu |
| Húng quế, é | Một hai tháng | Trổ bông chùm dài, ong rất hay ghé | Để vài bụi trổ bông, không hái hết ngọn |
| Tía tô, kinh giới | Một hai tháng | Bông nhỏ li ti, nở lâu | Dễ trồng, lại dùng được trong bếp |
| Ngò, thì là để trổ bông | Vài tháng | Hoa tán nhỏ, nhiều côn trùng có ích ghé | Ra bông mùa khô dễ hơn |
| Dừa, muồng hoa vàng | Lâu năm | Ra hoa đều, làm điểm tựa quanh năm | Trồng ở góc bờ, không che ruộng |
Ở miền Tây, người nuôi ong dú hay nói tổ đặt gần vườn dừa ít khi thiếu ăn, vì dừa trổ buồng nối tiếp gần như quanh năm. Nếu ruộng rau sẵn có mấy cây dừa trên bờ, hãy coi đó là tài sản, đặt tổ không quá xa chúng.
Không cần nhiều đất. Một dải rộng chừng một bước chân chạy dọc bờ bao, hoặc vài ô nhỏ ở đầu luống, là đủ bắt đầu.
Mục Thuốc phun và ong nói kỹ hơn về giờ phun và nhóm thuốc cần đọc nhãn kỹ.
Ruộng rau đầu mùa khô thường nhiều hoa: dưa, bí, khổ qua. Dải hoa nền lúc này chỉ cần duy trì, chủ yếu tưới đủ để mười giờ, sao nhái không cháy. Cuối mùa khô, nắng gắt, rau ít hoa, lúc đó húng, é, tía tô trổ bông là nguồn chính.
Nhiều ruộng nghỉ hoặc chuyển sang rau ăn lá. Đây là giai đoạn ong dễ đói nhất. Gieo sao nhái và cúc quỳ đợt mới ngay khi có mưa để kịp nở trong tháng thứ hai.
Mưa dầm làm ong ít ra bay, nhưng giữa những ngày tạnh ong vẫn cần hoa gần tổ. Cây lâu năm như dừa, muồng, cúc quỳ đóng vai chính lúc này.
Nhịp mùa mỗi vùng khác nhau, nên coi lịch trên là khung để tự chỉnh. Ghi lại cây nào nở tháng nào trên chính bờ ruộng nhà mình, sau một năm sẽ có lịch riêng chính xác hơn mọi gợi ý.
Mỗi tuần, chọn một buổi sáng nắng ráo, đứng trước cửa tổ đếm số ong ra vào trong một phút, rồi đi dọc dải hoa xem đoạn nào ong ghé nhiều. So lúc ruộng có hoa với lúc ruộng trống. Nếu giữa hai vụ cửa tổ vẫn nhộn nhịp, dải hoa đang làm đúng việc. Nếu cửa tổ thưa dần, cần thêm cây hoặc tính tới việc dời tổ tạm về chỗ nhiều hoa. Ghi chép trên app ghi lịch tổ ong dú giúp so lại dễ hơn khi qua năm.
Dải hoa sẵn sàng rồi thì một tổ ong dú khỏe đặt ngay cạnh là đủ để vừa thụ phấn mùa hoa, vừa sống qua giáp vụ. Nên đặt tổ trước vụ dưa, bí vài ngày để ong quen đường. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng giao tổ ong dú giống đã ổn định đàn; nhân thêm thì tách tổ, không bắt tổ rừng. Các bài khác về rau và hoa nằm ở mục Rau màu và hoa.
Không có con số chính xác vì còn tuỳ hoa dại, cây trái quanh ruộng. Bắt đầu bằng một dải hẹp dọc bờ gần tổ, quan sát cửa tổ vài tuần, thấy ong thưa thì trồng thêm.
Nhiều loại hoa dại nhỏ, nở mở như xuyến chi là nguồn ăn tốt cho ong. Nếu không lấn ruộng thì nên giữ một phần thay vì phát sạch.
Có thể, nếu trồng cây cùng họ với rau chính. Chọn cây khác họ và giữ dải hoa gọn gàng thì thường lại nuôi thêm thiên địch có lợi.
Cho ăn bổ sung chỉ là cứu tạm khi thiếu hoa ngắn ngày. Ong cần cả phấn hoa để nuôi con, nên dải hoa thật vẫn là cách giữ đàn bền hơn.
Mùa khô nên tưới cùng lúc tưới rau. Chọn cây chịu hạn như mười giờ, sao nhái thì công tưới ít, mùa mưa gần như không phải lo.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Dưa hấu méo thường do hoa cái nhận chưa đủ phấn hoặc phấn rơi lệch; ong dú ghé nhiều lượt có thể giúp phủ đều hơn, nhưng cần loại trừ nước, phân trước
Sân thượng có góc mát, quanh nhà có cây ra hoa và không phun thuốc thì đặt được một tổ ong dú; ong có thể giúp giàn bầu bí, giảm việc thụ tay mỗi sáng
Bắp không cần ong dú thụ phấn vì phấn từ cờ rơi nhờ gió xuống râu; ong dú tới ruộng bắp để gom phấn nuôi đàn, nên lo chính là thuốc phun mùa trổ cờ.
Ong dú ghé ao sen chủ yếu để gom phấn và có thể góp phần mang phấn tới gương sen, nhưng hạt sen chắc hay lép còn do nước, giống và thời tiết.
Ớt và cà tím tự thụ phấn được nên không bắt buộc có ong; ong dú có thể giúp phấn rơi đều hơn trong nhà lưới hay ngày lặng gió. Nên thử đối chứng một v
Ong dú ít làm hỏng hoa cắt lúc nụ như hồng, cúc kép; rủi ro nằm ở lan, ly, hướng dương có phấn vì thụ phấn có thể làm hoa tàn sớm. Nên đặt tổ xa khu đ
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.