
Trái dưa hấu méo, một đầu to một đầu thắt, thường là dấu hiệu hoa cái nhận chưa đủ phấn hoặc phấn rơi lệch một bên nhụy. Ong dú ghé hoa nhiều lượt có thể giúp phấn phủ đều hơn, nhưng trái méo còn do nước, phân và thời tiết. Bài này giúp người trồng dưa phân biệt và đặt tổ ven ruộng cho đúng lúc.
Ai làm dưa lâu năm đều biết: hoa dưa hấu nở từ sáng sớm và khép lại trước trưa. Hoa đực nở trước, nhiều hơn, mọc ở các nách lá; hoa cái nhận ra nhờ cái bầu nhỏ như trái dưa tí hon ngay dưới cánh. Trong vài giờ buổi sáng đó, phấn từ hoa đực phải được mang tới đầu nhụy hoa cái thì trái mới phát triển.
Phấn dưa hấu dính, nặng, gió hầu như không mang đi được. Vì vậy dưa hấu phụ thuộc nhiều vào côn trùng ghé hoa, hoặc người thụ tay. Những ruộng gần rừng, gần vườn tạp thường có nhiều côn trùng hơn ruộng nằm giữa cánh đồng trống phun thuốc dày.
Nhụy dưa hấu có ba thùy. Khi chỉ một phần nhụy nhận đủ hạt phấn, phần ruột bên đó phát triển đầy, phần kia lép, trái lớn lên lệch một bên. Hoa cái nhận nhiều lượt ghé, phấn rải đều quanh nhụy thì trái có cơ hội tròn trịa hơn. Đó là lý do người ta nói dưa hấu cần nhiều lượt ong, không phải một lượt.
Trái méo, trái rụng non còn có nhiều nguyên nhân khác. Trước khi mua tổ, đi ruộng và xem kỹ:
| Hiện tượng | Có thể do thụ phấn | Có thể do nguyên nhân khác |
|---|---|---|
| Trái méo, thắt eo | Phấn phủ lệch, thiếu lượt ghé | Trái nằm cấn đất, tưới thất thường |
| Trái non vàng rồi rụng | Hoa cái không được thụ | Nắng nóng gắt, thiếu nước, dây quá sai trái |
| Ruột rỗng, nứt trong | Ít liên quan | Tưới dồn sau hạn, mất cân đối phân |
| Hoa cái nhiều mà đậu ít cả ruộng | Ruộng vắng côn trùng buổi sáng | Mưa buổi sáng liên tiếp, phun thuốc giờ hoa nở |
Một cách thử nhanh: chọn vài chục hoa cái, sáng sớm tự tay hái hoa đực quệt vào. So với hoa để tự nhiên. Nếu nhóm thụ tay đậu trái tròn đẹp hẳn, ruộng đó đúng là đang thiếu thụ phấn.
Đưa tổ ra ruộng trước khi hoa cái nở rộ vài ngày để ong quen đường và nhận ra hoa dưa. Đặt đúng ngày hoa cái nở thì phí mất mấy buổi đầu. Đợt hoa cái chính thường kéo dài không lâu, nên canh theo ngày gieo và theo dõi dây. Mỗi giống và mỗi vụ có thể lệch, nhìn ruộng mình là chắc nhất.
Ruộng dài nên chia tổ ra vài điểm thay vì gom một chỗ, vì ong dú thường làm việc gần tổ hơn là bay xa. Chuyên mục đặt tổ để thụ phấn có bài riêng về khoảng cách từ tổ tới luống.
Ruộng dưa hấu hay bị bọ trĩ, rầy, sâu ăn lá và nấm hại trên dây. Khi có tổ ong:
Không có con số chung cho mọi ruộng. Cách đáng tin là tự so sánh. Chọn vài luống gần tổ và vài luống ở đầu kia ruộng, chăm như nhau. Đếm số hoa cái đã nở, số trái đậu, số trái méo khi thu. Ghi ngày, giống, thời tiết vào sổ vườn trên app Ong Dú. Sau một vụ, chủ ruộng có câu trả lời riêng: ong dú có thể giúp rõ, giúp ít, hay chưa thấy khác.
Ruộng dưa hấu chỉ có hoa một quãng ngắn. Hết đợt hoa, đàn cần nơi khác có hoa, nếu không sẽ đói. Có thể chuyển tổ về vườn nhà có cây trái, rau màu, hoặc giữ ở bờ ruộng nếu quanh đó có cây dại trổ bông. Nhiều người trồng dưa luân canh nhiều vụ trong năm nên giữ tổ lâu dài, chuyển qua lại giữa ruộng và vườn.
Nếu ruộng nhà chưa có ong và muốn thử vụ tới, nên chọn tổ khỏe, đàn đông. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống đã ổn định, có thể hỏi trại lịch đưa tổ về cho kịp ngày hoa cái nở.
Có thể. Khi phấn chỉ phủ một phần nhụy, trái phát triển lệch. Nhưng trái méo còn do tưới thất thường, trái cấn đất hay thiếu dinh dưỡng, nên cần xem cả các yếu tố đó.
Thường chỉ trong buổi sáng của một ngày, khép lại trước trưa. Vì thế côn trùng phải ghé đúng buổi đó, hoặc người phải thụ tay kịp.
Nên đặt trước khi hoa cái nở rộ vài ngày để ong làm quen ruộng. Mốc cụ thể tùy giống và vụ, canh theo dây dưa trong ruộng mình.
Ở một số ruộng có thể giảm bớt việc thụ tay, nhưng không nên bỏ ngay. Hãy đối chứng vài luống trong một vụ rồi mới quyết.
Dưa hấu không hạt thường vẫn cần phấn từ cây dưa có hạt trồng xen để kích thích đậu trái. Ruộng loại này càng cần côn trùng chuyển phấn giữa hai loại cây; hỏi kỹ nơi bán giống về tỷ lệ trồng xen.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Sân thượng có góc mát, quanh nhà có cây ra hoa và không phun thuốc thì đặt được một tổ ong dú; ong có thể giúp giàn bầu bí, giảm việc thụ tay mỗi sáng
Bắp không cần ong dú thụ phấn vì phấn từ cờ rơi nhờ gió xuống râu; ong dú tới ruộng bắp để gom phấn nuôi đàn, nên lo chính là thuốc phun mùa trổ cờ.
Ong dú ghé ao sen chủ yếu để gom phấn và có thể góp phần mang phấn tới gương sen, nhưng hạt sen chắc hay lép còn do nước, giống và thời tiết.
Ớt và cà tím tự thụ phấn được nên không bắt buộc có ong; ong dú có thể giúp phấn rơi đều hơn trong nhà lưới hay ngày lặng gió. Nên thử đối chứng một v
Ong dú ít làm hỏng hoa cắt lúc nụ như hồng, cúc kép; rủi ro nằm ở lan, ly, hướng dương có phấn vì thụ phấn có thể làm hoa tàn sớm. Nên đặt tổ xa khu đ
Ven ruộng rau Nam Bộ nên trồng dải hoa nền nở nối tiếp như sao nhái, cúc quỳ, mười giờ, húng, é, tía tô, thêm dừa, muồng để ong dú có ăn giữa hai vụ r
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.