
Ong dú trong vườn hoa cắt cành không làm hỏng mọi loại hoa: phần lớn hoa được cắt lúc còn nụ hoặc mới hé, ong ít ghé. Rủi ro tập trung ở vài nhóm như lan, ly, hướng dương có phấn, vì thụ phấn có thể khiến hoa tàn sớm hoặc phấn làm lấm cánh. Với những nhóm này, nên đặt tổ xa khu cắt hoa hoặc che lưới.
Câu hỏi này hay đến từ người trồng hoa thương phẩm có vườn rau, vườn trái kế bên: muốn có ong cho dưa, cho xoài, nhưng sợ ong bay qua làm hoa mau tàn, bán không được giá. Lo như vậy là đúng chỗ, vì hoa cắt cành bán bằng độ tươi.
Với cây, bông hoa là cái bẫy để mời côn trùng. Khi đã nhận đủ phấn, nhiệm vụ của bẫy xong, cây chuyển sức nuôi hạt và trái. Ở nhiều loài, cánh hoa bắt đầu héo, đổi màu hoặc rụng sớm hơn bông chưa được thụ. Người chơi lan hẳn đã thấy: bông lan đang bền cả tháng mà bị rơi khối phấn vào nhụy thì chỉ vài ngày sau là úa.
Đó là lý do hoa cắt cành có hai lo khác nhau: một là thụ phấn rút ngắn đời hoa, hai là phấn rơi bám lên cánh làm hoa trông lem luốc. Hai lo này không áp đều cho mọi loại, nên cần chia nhóm.
| Nhóm | Ví dụ thường gặp | Ảnh hưởng có thể có | Cách xử lý |
|---|---|---|---|
| Cần tránh | Lan cắt cành, lan chậu đang nở bán | Bông bị thụ phấn tàn nhanh | Đặt tổ xa nhà lan, che lưới cửa nhà lan |
| Cân nhắc | Ly, hướng dương giống có phấn | Phấn lấm cánh, có thể tàn sớm | Ngắt bao phấn, cắt khi nụ vừa hé |
| Ít ảnh hưởng | Hồng, cúc kép, cẩm chướng, đồng tiền kép | Cắt lúc nụ, nhiều cánh, ong khó vào nhị | Giữ lịch cắt như thường |
| Có lợi | Ruộng hoa để lấy hạt giống, hoa trồng làm nền | Côn trùng giúp kết hạt | Đặt tổ gần, đối chứng số hạt |
Bảng trên là hướng chung theo kinh nghiệm và cấu tạo hoa, không phải phép đo cho từng giống. Một giống cúc đơn cánh mở rộng nhị ra ngoài sẽ hút ong hơn hẳn cúc kép. Trồng giống mới thì nên thử vài luống trước khi kết luận.
Lan là nhóm đáng lo nhất vì bông lan bán theo độ bền. Khối phấn của lan dính vào nhau thành cục, không phải loài nào cũng gỡ được, nhưng chỉ cần một lần khối phấn rơi trúng hốc nhụy là bông bắt đầu đi xuống. Với nhà lan:
Ong dú bay quanh quẩn gần tổ là chính, nên khoảng cách vừa phải cộng với một nguồn hoa dồi dào ở gần tổ thường đủ để ong ít tìm sang nhà lan. Dù vậy vẫn nên quan sát vài tuần đầu xem có ong lạc vào không.
Hoa ly có bao phấn to, phấn nâu cam dễ dây ra cánh trắng, ra áo người cầm. Người bán ly cắt cành vốn đã quen ngắt bao phấn trước khi bó hoa. Có ong ghé, phấn bị khuấy rơi sớm hơn ngay trên ruộng. Cách làm đơn giản: cắt cành khi nụ đầu tiên vừa đổi màu, chưa bung; nếu để nở trên cây thì ngắt bao phấn sớm.
Hướng dương cắt cành hiện có nhiều giống không phấn, trồng giống này thì gần như không phải nghĩ. Giống có phấn mà trồng gần tổ ong thì đĩa hoa dễ lấm vàng, có thể giảm vẻ đẹp khi bán.
Hồng, cúc kép, cẩm chướng, đồng tiền kép là những hoa nhiều lớp cánh. Ong muốn tới nhị phải chui sâu, và nhiều giống nhị đã biến thành cánh nên không còn phấn để lấy. Thêm nữa, những hoa này thường được cắt từ lúc nụ chặt hoặc vừa hé — thời điểm ong chưa quan tâm. Trong thực tế, vườn hồng, vườn cúc thương phẩm đặt cạnh tổ ong ít khi ghi nhận hoa tàn sớm vì ong. Nhưng cũng như mọi thứ khác, cứ để mắt vài vụ đầu cho chắc.
Nhiều nhà vườn tự để giống vạn thọ, cúc, mào gà, sao nhái cho vụ sau. Lúc đó chuyện hoa tàn không còn quan trọng; hoa được thụ phấn tốt thì hạt chắc hơn. Một hai tổ ong dú đặt cạnh khu để giống có thể giúp, và nên so số hạt ở luống gần và xa tổ.
Nhiều vườn trồng một dải hoa nền ven bờ để giữ ong quanh năm cho rau màu. Dải hoa này không phải để bán, nên ong ghé thoải mái. Ý tưởng này có trong bài riêng ở mục Rau màu và hoa.
Phun thuốc cho hoa thì càng phải sắp giờ: phun chiều tối, che tổ trước, đọc kỹ dòng cảnh báo độc với ong trên nhãn và hỏi khuyến nông khi dùng thuốc mới. Hoa thương phẩm thường được phun dày nên đây là chỗ hay mất ong nhất.
Vườn chỉ trồng lan bán thì chưa nên. Vườn trồng hồng, cúc xen rau, xen cây trái, hay có khu để giống, thì ong dú có thể là người làm thêm đáng giá, với điều kiện sắp chỗ như trên. Nên bắt đầu bằng một tổ, theo dõi một vụ rồi mới thêm.
Tổ ong dú giống của trại Ong Quý ở Trảng Bàng được tách đàn, ổn định trước khi giao; xem tổ ong dú giống và cứ mô tả vườn mình có những loại hoa nào để trại gợi ý vị trí đặt tổ phù hợp.
Có thể. Bông lan bị thụ phấn thường úa sớm hơn bông chưa thụ. Vì vậy không nên đặt tổ trong hoặc sát nhà lan, và nên căng lưới các chỗ hở.
Hồng thường cắt lúc nụ, nhiều lớp cánh nên ong ít ảnh hưởng. Nếu vườn có thêm rau hay cây trái cần thụ phấn thì có thể đặt tổ, vẫn nên theo dõi độ bền hoa vài vụ đầu.
Ong ghé có thể khuấy phấn rơi lên cánh. Cắt ly khi nụ vừa đổi màu hoặc ngắt bao phấn sớm sẽ hạn chế chuyện này.
Không. Ong dú không có ngòi đốt, người làm vườn cắt hoa, bó hoa gần tổ không phải lo bị đốt.
Không có con số chung vì còn tuỳ hướng gió, nguồn hoa quanh tổ. Đặt càng xa càng tốt, có khu hoa khác ở gần tổ, rồi quan sát vài tuần xem có ong lạc vào nhà lan không.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Dưa hấu méo thường do hoa cái nhận chưa đủ phấn hoặc phấn rơi lệch; ong dú ghé nhiều lượt có thể giúp phủ đều hơn, nhưng cần loại trừ nước, phân trước
Sân thượng có góc mát, quanh nhà có cây ra hoa và không phun thuốc thì đặt được một tổ ong dú; ong có thể giúp giàn bầu bí, giảm việc thụ tay mỗi sáng
Bắp không cần ong dú thụ phấn vì phấn từ cờ rơi nhờ gió xuống râu; ong dú tới ruộng bắp để gom phấn nuôi đàn, nên lo chính là thuốc phun mùa trổ cờ.
Ong dú ghé ao sen chủ yếu để gom phấn và có thể góp phần mang phấn tới gương sen, nhưng hạt sen chắc hay lép còn do nước, giống và thời tiết.
Ớt và cà tím tự thụ phấn được nên không bắt buộc có ong; ong dú có thể giúp phấn rơi đều hơn trong nhà lưới hay ngày lặng gió. Nên thử đối chứng một v
Ven ruộng rau Nam Bộ nên trồng dải hoa nền nở nối tiếp như sao nhái, cúc quỳ, mười giờ, húng, é, tía tô, thêm dừa, muồng để ong dú có ăn giữa hai vụ r
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.