
Ong dú ghé ao sen chủ yếu để gom phấn vàng trên nhị sen, và trong lúc bò qua lại giữa các bông, ong có thể góp phần mang phấn tới gương sen. Sen còn được nhiều côn trùng khác thụ phấn, nên ong dú là một trong số đó chứ không phải yếu tố quyết định hạt sen chắc hay lép. Với người bán hoa và gạo sen, việc cần lo lại là canh giờ hái.
Sáng sớm trên đầm, bông sen hé cánh, mùi thơm lan theo hơi nước. Giữa bông là gương sen màu vàng xanh, quanh gương là vòng nhị dày, mỗi nhị mang phấn ở đầu. Bông nở rồi khép lại trong ngày, lặp lại như vậy vài hôm, cánh xòe rộng dần rồi rụng.
Ở nhiều loài sen, đầu nhụy trên mặt gương sẵn sàng nhận phấn sớm hơn lúc nhị của chính bông đó tung phấn. Vì thế phấn từ bông khác, bông đã nở hôm trước, mang tới vào ngày đầu có thể có ý nghĩa với việc hạt đậu. Côn trùng ghé buổi sáng, bò trên mặt gương, là một trong những con đường mang phấn đó.
Ong dú bay thấp trên mặt ao, đáp vào vòng nhị, bò quanh gom phấn. Có lúc ong bò lên mặt gương, có lúc chỉ quanh quẩn ở nhị. Người ngồi xuồng giữa đầm buổi sáng có thể thấy rõ cảnh này. Đó là một phần của câu chuyện thụ phấn, bên cạnh bọ cánh cứng nhỏ chui vào bông, ruồi, ong rừng khác.
| Kiểu ao | Mục đích chính | Tổ ong dú có thể giúp gì |
|---|---|---|
| Ao lấy hạt sen, gương sen | Hạt chắc, đều | Có thể góp thêm lượt thụ phấn; nên đối chứng |
| Ao lấy hoa bán | Bông đẹp, cánh nguyên | Không cần; nên hái sớm trước giờ ong ra |
| Ao lấy gạo sen ướp trà | Nhị đầy phấn thơm | Ong có thể ăn bớt phấn; hái từ sáng sớm |
| Ao cảnh, ao du lịch | Cảnh quan | Thêm sức sống, khách thích xem, an toàn vì ong không đốt |
Với ao lấy hạt, cách đáng tin để biết ong có giúp không là đối chứng. Chia ao thành hai khu, một khu gần tổ, một khu xa, đánh dấu vài chục bông mỗi khu bằng cọc nhỏ, khi thu gương thì đếm hạt chắc và hạt lép. Ghi ngày, thời tiết, mực nước vào sổ vườn trên app Ong Dú để so sánh qua các vụ.
Trước khi kết luận thiếu côn trùng thụ phấn, nhìn lại:
Mùa sen thường tập trung vào các tháng nắng ấm, độ dài và thời điểm lệch theo vùng và theo giống. Tổ đặt quanh năm bên ao cần được tính chuyện ăn uống cho những tháng sen nghỉ. Chuyên mục rau màu và hoa có bài về trồng hoa nền giữ ong quanh năm.
Người bán hoa sen lo ong bò vào làm bông xơ, người ướp trà lo ong ăn bớt phấn. Cách đơn giản là theo đúng nếp hái truyền thống: hái từ sáng thật sớm, khi bông còn búp hoặc vừa hé, phấn còn nguyên. Lúc đó ong dú cũng chưa ra đông. Những bông để lại cho hạt thì cứ để côn trùng làm việc.
Nếu ao phải phun thuốc trừ rệp, sâu, nên phun chiều muộn, tránh phun lên bông đang nở, đọc nhãn thuốc vì nhiều loại độc với cả ong lẫn cá tôm trong ao. Ao nuôi kết hợp cá càng cần cẩn thận.
Ao cảnh, ao du lịch sinh thái và ao lấy hạt đều có thể thử một tổ ong dú. Ong không có ngòi đốt nên khách tham quan đi lại vẫn yên tâm. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống đàn ổn định; khi đặt có thể hỏi trại thêm về chỗ kê tổ ven nước và cách giữ đàn qua mùa sen nghỉ.
Có thể góp phần. Ong dú gom phấn trên nhị sen và đôi khi bò lên mặt gương, mang theo phấn. Nhưng sen còn được nhiều côn trùng khác thụ phấn, nên ong dú không phải yếu tố duy nhất.
Không hẳn. Mưa bão lúc hoa nở, nước ao thay đổi, bùn nghèo dinh dưỡng, sâu bệnh và giống sen đều ảnh hưởng. Nên đối chứng hai khu ao trước khi kết luận.
Ong bò vào bông có thể làm nhị xơ bớt. Hái bông từ sáng sớm khi còn búp hoặc vừa hé, trước giờ ong ra đông, là cách giữ bông đẹp.
Đặt trên bờ cao, quá mức nước lớn nhất, chân kệ chống kiến, cửa tổ đón nắng sáng và có bóng che trưa. Chuẩn bị nguồn hoa khác cho những tháng sen nghỉ.
Mùa sen thường rơi vào các tháng nắng ấm, nhưng thời điểm và độ dài có thể lệch theo vùng, theo giống và theo cách chăm ao. Theo dõi ao của mình qua vài năm là chính xác nhất.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Dưa hấu méo thường do hoa cái nhận chưa đủ phấn hoặc phấn rơi lệch; ong dú ghé nhiều lượt có thể giúp phủ đều hơn, nhưng cần loại trừ nước, phân trước
Sân thượng có góc mát, quanh nhà có cây ra hoa và không phun thuốc thì đặt được một tổ ong dú; ong có thể giúp giàn bầu bí, giảm việc thụ tay mỗi sáng
Bắp không cần ong dú thụ phấn vì phấn từ cờ rơi nhờ gió xuống râu; ong dú tới ruộng bắp để gom phấn nuôi đàn, nên lo chính là thuốc phun mùa trổ cờ.
Ớt và cà tím tự thụ phấn được nên không bắt buộc có ong; ong dú có thể giúp phấn rơi đều hơn trong nhà lưới hay ngày lặng gió. Nên thử đối chứng một v
Ong dú ít làm hỏng hoa cắt lúc nụ như hồng, cúc kép; rủi ro nằm ở lan, ly, hướng dương có phấn vì thụ phấn có thể làm hoa tàn sớm. Nên đặt tổ xa khu đ
Ven ruộng rau Nam Bộ nên trồng dải hoa nền nở nối tiếp như sao nhái, cúc quỳ, mười giờ, húng, é, tía tô, thêm dừa, muồng để ong dú có ăn giữa hai vụ r
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.