
So vụ có tổ ong dú với vụ trước chưa có tổ là cách ai cũng làm, nhưng cũng là cách dễ hiểu nhầm nhất. Giữa hai vụ có quá nhiều thứ đổi: trời lúc hoa nở, cây nghỉ hay ra trái cách năm, phân, tưới, cả lịch phun thuốc. Muốn phép so có ý nghĩa, phải ghi lại những thứ đó và tốt nhất là giữ một phần vườn không ong làm mốc ngay trong vụ này.
Năm đầu đặt tổ, vườn sai trái, chủ vườn mừng và nghĩ ong đã làm nên chuyện. Năm sau vẫn giữ tổ mà trái ít hẳn, lại nghĩ tổ yếu hay ong bỏ đi. Thật ra cả hai lần kết luận có thể đều vội. Năm đầu có khi trùng mùa khô đẹp, hoa nở đồng loạt; năm sau mưa trái mùa giữa đợt hoa, hoặc cây đã kiệt sau năm sai trái. Ong có thể vẫn làm việc như nhau.
Điều này không có nghĩa là so vụ vô ích. Nó chỉ cần được làm có phương pháp.
Cả mùa nắng hay mưa chưa nói nhiều bằng mấy tuần hoa nở. Mưa dầm thì ong ít ra, hạt phấn ướt; nắng gắt trong nhà màng thì hạt phấn yếu. Lịch hoa mỗi vùng mỗi giống có thể lệch nhau, nên ghi ngày hoa nở rộ của chính vườn mình, kèm vài chữ về trời.
Nhiều cây ăn trái như xoài, nhãn, vải, sầu riêng có xu hướng năm sai năm ít. Nếu năm đặt tổ trùng năm cây «nghỉ», so với năm trước sẽ thấy tệ đi dù ong không có lỗi.
Đổi loại phân, tăng giảm tưới, cắt tỉa mạnh tay hơn, xử lý ra hoa khác cách — mỗi việc đều có thể đẩy năng suất lên xuống. Người trồng thường cải tiến nhiều thứ cùng lúc với lúc đặt tổ, rồi gán hết cho ong.
Một đợt phun trùng giờ ong làm việc, ở vườn mình hay vườn bên cạnh, có thể làm tổ yếu cả tuần. Nếu không ghi, cuối vụ sẽ không biết vì sao một đợt hoa đậu kém. Cách phun an toàn cho ong có ở chuyên mục Thuốc phun và ong.
| Mục ghi | Ghi khi nào | Dùng để làm gì |
|---|---|---|
| Ngày hoa nở rộ từng đợt | Mỗi đợt hoa | Đối chiếu với thời tiết, với ngày đặt tổ |
| Thời tiết tuần hoa nở | Cuối mỗi tuần hoa | Biết đợt nào bị mưa, nắng gắt |
| Phân, tưới thay đổi gì | Mỗi lần đổi | Tách công chăm khỏi công ong |
| Ngày phun, loại thuốc, giờ phun | Mỗi lần phun | Giải thích tổ yếu, hoa rụng bất thường |
| Tình trạng tổ (ra vào sáng sớm) | Một hai lần mỗi tuần | Biết ong có thật sự làm việc |
| Số trái, tỉ lệ trái đẹp mỗi đợt hái | Mỗi đợt hái | Kết quả để so |
Ghi trên giấy hay điện thoại đều được, miễn đều tay. Nếu muốn gọn, app Ong Dú có sổ vườn và lịch tổ, cuối vụ mở ra so với vụ trước cũng dễ.
Cách bố trí khu mốc trong nhà màng hay trong vườn trái được bàn kỹ trong chuyên mục Đo hiệu quả thụ phấn.
Không có kết quả nào trong ba kiểu trên cho phép nói ong làm tăng năng suất bao nhiêu phần trăm. Mỗi vườn, mỗi giống, mỗi năm khác nhau; điều đọc được chỉ là ong có thể đang giúp, giúp rõ hay mờ.
Nếu vụ này mới chỉ so được kiểu «năm nay với năm ngoái», hãy chuẩn bị cho vụ tới một phép so gọn hơn: chọn trước khu mốc, đặt tổ đủ sớm trước đợt hoa để đàn quen vườn, và bắt đầu nhật ký từ ngày đầu. Tổ dùng cho phép thử nên đồng đều, khỏe, để kết quả không bị kéo xuống vì một tổ yếu. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống cho vườn thụ phấn; khi hỏi, nói rõ loại cây, lịch hoa dự kiến của vườn để được gợi ý thời điểm nhận tổ.
Có thể, nhưng chưa chắc. Thời tiết mùa hoa thuận, cây đang năm sai, hay đổi cách chăm cũng làm trái nhiều. Cần khu mốc trong cùng vụ hoặc vài vụ liên tiếp mới tách được phần của ong.
Đừng vội. Xem lại nhật ký: hoa có gặp mưa dầm, nắng gắt, đợt phun thuốc nào không, cây có đang năm nghỉ không. Nếu khu có ong vẫn hơn khu mốc thì ong vẫn đang giúp.
Vẫn có, nếu ghi chép đủ và gạch bỏ các đợt hoa bị ảnh hưởng rõ. Nhưng kết luận chỉ nên coi là gợi ý, và vụ sau nên bố trí khu mốc.
So năm sai với năm sai, năm nghỉ với năm nghỉ, hoặc dùng khu mốc trong cùng năm. So năm sai với năm nghỉ gần như luôn cho kết luận sai.
Ít nhất hai vụ có khu mốc là mức hợp lý cho nhà vườn. Nếu ba vụ đều cùng một hướng thì kết luận đã khá vững cho chính vườn đó.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Đánh dấu hoa là buộc dây màu vào cuống đúng ngày hoa nở và ghi sổ, để vài tuần sau lần lại từng bông xem thành trái hay rụng, biết ong có giúp vườn kh
Tỉ lệ đậu trái bằng số trái còn giữ chia số hoa đã nở trên cành mẫu, nhân một trăm; muốn tin được phải chọn mẫu rải đều và đếm đúng hai mốc.
Trái méo có thể do thiếu thụ phấn: bổ đôi chỗ teo, thấy ít hạt hoặc hạt lép là dấu hiệu. Hạt vẫn đều thì nghi nhiệt độ, nước, phân hay côn trùng chích
Bổ trái đếm hạt chắc là cách rẻ để biết hoa nhận phấn đủ hay thiếu: so số hạt và độ đều ở khu gần tổ với khu xa tổ, áp dụng cho cây nhiều hạt.
Bao hoa bằng túi lưới là trùm túi mịn lên chùm nụ trước khi nở, để ngỏ chùm bên cạnh, rồi so số trái hai nhóm để biết cây cần côn trùng thụ phấn tới đ
Đối chứng thụ phấn trong nhà màng cần chia theo nhà, dựng vách lưới hoặc so theo vụ, vì ong dú bay khắp nhà nên không chia hàng được như vườn ngoài tr
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.