
Bổ trái đếm hạt là cách rẻ nhất để biết hoa trong vườn nhận phấn đủ hay thiếu. Với cây nhiều hạt như cà chua, dưa lưới, ổi, mãng cầu, chanh dây, số hạt chắc trong ruột thường đi theo lượng phấn hoa nhận được. Đếm trên vài chục trái ở hai khu, so với nhau, là có một con số để bàn chứ không phải cảm giác.
Mỗi hạt trong trái bắt đầu từ một noãn. Muốn noãn thành hạt thì phải có hạt phấn rơi lên đầu nhụy và nảy mầm xuống. Hoa nhận ít phấn thì nhiều noãn bỏ trống, trái có ít hạt; hoa nhận nhiều phấn, từ nhiều lượt ghé, thì hạt dày hơn. Ong dú ghé hoa nhiều lần trong ngày nên trong vườn có tổ khỏe, số hạt có thể tăng ở những cây cần côn trùng mang phấn.
Điểm cần nhớ: số hạt chỉ là dấu vết của thụ phấn, không phải thước đo năng suất. Trái nhiều hạt hơn chưa chắc nặng hơn, ngọt hơn; cây còn phụ thuộc nước, phân, nắng. Nhưng khi hai khu cùng chăm như nhau mà một khu hạt thưa hẳn, đó là chỗ đáng xem lại.
| Cây | Đếm gì | Lưu ý khi đọc |
|---|---|---|
| Cà chua | Hạt trong các ngăn ruột | Giống tự thụ mạnh; chênh lệch có khi nhỏ, nên bổ nhiều trái |
| Dưa lưới, dưa hấu có hạt | Hạt chắc trong khoang ruột | Đếm một nửa trái rồi nhân đôi cho đỡ mất công |
| Ổi | Hạt trong ruột | Hạt rất nhiều, nên đếm trên một lát cắt cố định |
| Mãng cầu | Số múi có hạt và múi lép | Múi lép thường teo nhỏ, dễ nhận bằng mắt |
| Chanh dây | Số hạt có cơm bao | Trái ít hạt thường lép vỏ, nhẹ tay |
| Bí, khổ qua, dưa leo | Hạt trong ruột theo chiều dài | Xem hạt có trải đều từ cuống tới đầu trái không |
Với dâu tây thì không cần bổ, vì hạt nằm ngoài vỏ; cách đọc dâu tây nằm ở bài về trái méo. Với cà phê, tiêu, điều thì đếm hạt không phải cách hợp, nên dùng tỉ lệ đậu trái.
Trái hái cùng một đợt, từ hoa nở cùng khoảng ngày nếu có đánh dấu. Trái tầng thấp sát gốc và trái tầng ngọn có thể khác nhau sẵn vì nắng, gió; nên lấy cùng tầng ở cả hai khu.
Mắt người hay chọn trái đẹp. Cách tránh: đi dọc hàng, cứ đến cây thứ mấy định trước thì lấy trái gần tay nhất ở tầng đã chọn, đẹp xấu gì cũng lấy.
Một nhà màng nhỏ, mỗi khu vài chục trái là mức nhà vườn làm được trong một buổi. Ít hơn thì một trái bất thường có thể kéo lệch cả nhóm.
Khu gần tổ và khu xa tổ, hoặc hai nhà màng một có ong một không, hoặc nhóm hoa trùm túi lưới so với hoa để ngỏ. Không có nhóm so thì con số đếm được không biết đem so với gì.
Với ổi, hạt quá nhiều thì cắt ngang một lát dày cố định ở giữa trái và đếm hạt trên mặt cắt; miễn là mọi trái đều cắt cùng một cách.
Sau khi đếm, tính số hạt chắc trung bình mỗi khu, và để ý cả độ đều. Ba kiểu kết quả hay gặp:
Đừng đọc theo một ngưỡng đếm cụ thể lấy từ đâu đó, vì số hạt khác nhau theo giống. Con số của vườn mình chỉ có nghĩa khi so với chính vườn mình. Ghi tất cả vào sổ vườn; nếu dùng điện thoại, app Ong Dú có chỗ ghi lịch tổ và sổ vườn để cuối vụ lật lại.
Đếm hạt chỉ có ích khi nó dẫn tới quyết định. Khu xa tổ thưa hạt thì thử dời một tổ lại gần, hoặc đặt thêm tổ ở đó, rồi đếm lại ở vụ sau với cùng cách lấy mẫu. Nếu vườn chưa có ong, có thể bắt đầu với một vài tổ ở một nửa vườn, nửa kia giữ nguyên, rồi bổ trái đếm hạt hai bên. Tổ cần khỏe, đàn đông, cửa tổ ra vào đều vào buổi sáng; trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống cho vườn thụ phấn, nên hỏi trước loại cây và diện tích để được gợi ý số tổ khởi đầu.
Các cách đo khác như đếm tỉ lệ đậu trái, đếm lượt ong ghé hoa nằm trong chuyên mục Đo hiệu quả thụ phấn, có thể ghép với đếm hạt để nhìn rõ hơn.
Không nhất thiết. Số hạt cho biết hoa nhận phấn tốt tới đâu, còn trọng lượng và chất lượng trái còn phụ thuộc nước, phân, nắng, giống. Nên cân trái song song với đếm hạt nếu muốn nói về năng suất.
Vẫn đếm được, nhưng chênh lệch giữa có ong và không ong thường nhỏ hơn cây cần côn trùng. Muốn chắc phải bổ nhiều trái hơn và lặp lại vài vụ.
Có thể do thiếu phấn, nhưng nóng quá lúc hoa nở, thiếu nước hay thiếu dinh dưỡng cũng làm hạt lép. Nếu cả hai khu đều nhiều hạt lép như nhau thì khó đổ cho ong.
Mỗi đợt hái chính đếm một lần là đủ, nhất là đầu, giữa và cuối vụ. Như vậy thấy được ảnh hưởng của thời tiết từng giai đoạn hoa nở.
Có. Đếm trên một nửa trái, hoặc trên một lát cắt cố định ở giữa trái. Quan trọng là mọi trái trong mọi khu đều làm cùng một cách để còn so được với nhau.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Đánh dấu hoa là buộc dây màu vào cuống đúng ngày hoa nở và ghi sổ, để vài tuần sau lần lại từng bông xem thành trái hay rụng, biết ong có giúp vườn kh
Tỉ lệ đậu trái bằng số trái còn giữ chia số hoa đã nở trên cành mẫu, nhân một trăm; muốn tin được phải chọn mẫu rải đều và đếm đúng hai mốc.
Trái méo có thể do thiếu thụ phấn: bổ đôi chỗ teo, thấy ít hạt hoặc hạt lép là dấu hiệu. Hạt vẫn đều thì nghi nhiệt độ, nước, phân hay côn trùng chích
Bao hoa bằng túi lưới là trùm túi mịn lên chùm nụ trước khi nở, để ngỏ chùm bên cạnh, rồi so số trái hai nhóm để biết cây cần côn trùng thụ phấn tới đ
Đối chứng thụ phấn trong nhà màng cần chia theo nhà, dựng vách lưới hoặc so theo vụ, vì ong dú bay khắp nhà nên không chia hàng được như vườn ngoài tr
Đếm lượt ong dú ghé hoa là đứng trước một nhóm hoa trong số phút cố định, đếm mỗi lần ong đáp xuống, lặp ở vài điểm xa gần tổ để biết ong tới góc nào.
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.