
Cách biết ong dú có thật sự làm việc ở góc vườn cần thụ phấn hay không là đứng yên trước một nhóm hoa trong một khoảng phút cố định, đếm mỗi lượt ong đáp xuống hoa, rồi lặp lại ở vài điểm xa gần tổ khác nhau. Không cần dụng cụ gì ngoài đồng hồ và cuốn sổ. Đếm lượt ghé không thay được việc đếm trái, nhưng nó cho biết sớm ong có tới nơi hay chưa.
Đặt tổ xong, chủ vườn hay hỏi: ong có ra tới hàng cuối không, hay chỉ quanh quẩn gần tổ? Ong có ghé hoa cây chính, hay bỏ đi kiếm hoa cỏ ven bờ? Câu trả lời không nằm ở cửa tổ mà nằm ở hoa. Đếm lượt ghé chính là đi hỏi từng nhóm hoa xem ong có tới không.
Lợi thế lớn của cách này là có kết quả ngay trong ngày, trong khi đếm trái phải chờ hàng tuần. Nếu thấy góc xa gần như không có lượt ghé, có thể dời tổ hoặc thêm tổ ngay trong đợt hoa, chứ không đợi hết vụ mới biết.
Đứng hoặc ngồi cách nhóm hoa khoảng một sải tay, đủ gần để thấy ong dú nhỏ, đủ xa để không che nắng hay làm rung cành. Ong dú không có ngòi đốt nên đứng gần cũng không sao, chỉ nên mặc áo màu trơn và đứng yên.
Ong dú thường ra bay nhiều khi trời đã ấm, nắng ráo, ít khi bay sớm lúc sương còn dày hay lúc trời âm u, mưa lâm râm. Nên đếm vào cùng một khung giờ mỗi lần, ví dụ giữa buổi sáng, để các lần đếm so được với nhau. Nếu muốn biết thêm nhịp làm việc trong ngày, đếm thêm một lượt đầu giờ chiều. Hoa mỗi loài cây cũng mở ở giờ khác nhau, nên tránh đếm lúc hoa của cây chính đã khép.
| Ngày, giờ | Điểm | Khoảng cách tới tổ | Số hoa mở | Lượt ong dú | Côn trùng khác | Thời tiết |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ghi rõ | Gần tổ | Ước bằng bước chân | Đếm trước khi bấm giờ | Gạch que | Gạch que | Nắng, âm, gió |
| Ghi rõ | Giữa vườn | Ước bằng bước chân | Đếm trước khi bấm giờ | Gạch que | Gạch que | Nắng, âm, gió |
| Ghi rõ | Góc xa | Ước bằng bước chân | Đếm trước khi bấm giờ | Gạch que | Gạch que | Nắng, âm, gió |
Khi so các điểm, chia số lượt cho số hoa mở để có số lượt trên mỗi bông, thay vì so số lượt trần. Ghi sổ trên giấy hay trên app Ong Dú đều được, miễn là cùng một mẫu từ đầu đến cuối vụ.
Cách đặt tổ, khoảng cách tới luống, hướng cửa tổ được bàn ở mục Đặt tổ để thụ phấn.
Nhiều lượt ghé chưa chắc đã nhiều trái, vì đậu trái còn phụ thuộc nước, phân, sức cây, thời tiết lúc hoa nở. Ngược lại, góc vườn gần như không có lượt ghé thì khó mong côn trùng giúp gì ở đó. Vì vậy nên đi kèm việc đánh dấu hoa và đếm trái ở chính các điểm đếm, để sau vụ có hai cột số đặt cạnh nhau.
Nếu vườn đang thiếu ong ở những góc cần thụ phấn, thêm một hai tổ đặt đúng chỗ là bước dễ làm. Nên chọn tổ đủ đàn, ổn định, đặt vài ngày trước đợt hoa; có thể xem tổ ong dú giống của trại và hỏi thêm cách đặt theo sơ đồ vườn. Hiệu quả trên từng loại cây có thể khác nhau, nên cứ đếm, ghi và so trong chính vườn mình.
Không có con số chuẩn, quan trọng là mọi lần đếm đều dùng cùng một khoảng phút. Vài phút mỗi điểm là vừa sức với vườn nhỏ; nếu lượt ghé thưa, kéo dài thêm cho đỡ may rủi.
Đứng gần nhóm hoa, quay lưng về phía mặt trời để không bị chói, và chọn nhóm hoa có nền lá phía sau. Ong dú không có ngòi đốt nên đứng sát cũng an toàn.
Nên ghi riêng một cột. Biết vườn có sẵn bao nhiêu côn trùng ghé hoa giúp tính số tổ cần đặt cho hợp lý.
Có thể đếm nhưng ghi rõ thời tiết, và đừng so trực tiếp với ngày nắng. Ong dú thường bay ít hơn khi trời âm.
Chưa chắc. Lượt ghé cho biết ong có tới hoa, còn trái đậu nhiều hay ít còn tuỳ nhiều yếu tố khác. Muốn biết phải đếm trái và so với nhóm đối chứng.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Đánh dấu hoa là buộc dây màu vào cuống đúng ngày hoa nở và ghi sổ, để vài tuần sau lần lại từng bông xem thành trái hay rụng, biết ong có giúp vườn kh
Tỉ lệ đậu trái bằng số trái còn giữ chia số hoa đã nở trên cành mẫu, nhân một trăm; muốn tin được phải chọn mẫu rải đều và đếm đúng hai mốc.
Trái méo có thể do thiếu thụ phấn: bổ đôi chỗ teo, thấy ít hạt hoặc hạt lép là dấu hiệu. Hạt vẫn đều thì nghi nhiệt độ, nước, phân hay côn trùng chích
Bổ trái đếm hạt chắc là cách rẻ để biết hoa nhận phấn đủ hay thiếu: so số hạt và độ đều ở khu gần tổ với khu xa tổ, áp dụng cho cây nhiều hạt.
Bao hoa bằng túi lưới là trùm túi mịn lên chùm nụ trước khi nở, để ngỏ chùm bên cạnh, rồi so số trái hai nhóm để biết cây cần côn trùng thụ phấn tới đ
Đối chứng thụ phấn trong nhà màng cần chia theo nhà, dựng vách lưới hoặc so theo vụ, vì ong dú bay khắp nhà nên không chia hàng được như vườn ngoài tr
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.