
Trong nhà màng, ong dú bay khắp nhà chỉ sau một hai ngày, nên không thể để hàng này có ong, hàng kia không như ngoài đồng. Muốn đối chứng, phải chia theo nhà, chia bằng vách lưới, hoặc so theo vụ. Mỗi cách có chỗ mạnh chỗ yếu; chọn cách nào tuỳ số nhà màng đang có và sức theo dõi của mình.
Nhà màng là không gian kín, hoa nở dày, ong không có chỗ nào khác để đi. Một tổ đặt ở đầu nhà thì chỉ ít hôm ong đã có mặt ở cuối nhà. Vì vậy chia hàng trong cùng một nhà không có tác dụng: hàng gọi là không có ong thực chất vẫn có ong ghé.
Mặt khác, nhà màng lại có lợi thế mà vườn ngoài trời không có: nhiều nhà được dựng cùng kiểu, trồng cùng giống, cùng ngày xuống giống, cùng chế độ tưới nhỏ giọt. Hai nhà như vậy gần như hai bản sao của nhau, rất hợp để làm đối chứng nếu biết tận dụng.
| Cách | Cần có | Điểm mạnh | Điểm yếu |
|---|---|---|---|
| Chia nhà | Hai nhà màng giống nhau, cùng giống, cùng ngày trồng | So cùng vụ, cùng thời tiết, rõ ràng | Hai nhà có thể khác nhau về hướng gió, độ nóng |
| Vách lưới trong một nhà | Một nhà đủ dài, lưới mịn, khung chia | Cùng nhà, cùng điều kiện | Tốn công dựng, nửa không ong phải thụ tay hoặc chịu thiệt |
| So vụ | Sổ ghi kỹ vụ trước | Dễ làm, không tốn thêm | Thời tiết, giống, sức cây hai vụ khác nhau |
Chọn hai nhà gần nhau, cùng hướng, cùng kiểu mái, cùng lưới, trồng cùng giống cùng ngày. Một nhà đặt tổ, nhà kia giữ cách làm cũ, ví dụ thụ phấn tay hay để tự nhiên. Đóng kín cửa nhà không có tổ, kiểm lưới chắn xem có lỗ thủng không, vì ong dú nhỏ có thể lọt qua khe hở. Nên đổi vai hai nhà ở vụ sau để loại bớt chuyện một nhà vốn tốt hơn nhà kia.
Nhà màng dài có thể dựng một vách lưới mịn từ mặt đất lên tới mái, chia thành hai khoang. Tổ đặt ở một khoang. Vách phải kín cả phía trên và hai đầu, lối đi qua lại dùng cửa có rèm lưới. Phần khoang không ong nếu là cây cần thụ phấn như dưa lưới thì vẫn phải thụ tay như trước để không mất vụ; đối chứng lúc đó là ong so với thụ tay, không phải ong so với không gì.
Dễ nhất là so vụ có tổ với vụ trước không tổ trong cùng nhà. Muốn đỡ lệch, sổ vụ trước phải ghi đủ: giống, ngày trồng, ngày hoa nở, số hoa, số trái. Thời tiết hai vụ khác nhau nhiều thì kết quả chỉ để tham khảo. Nên kết hợp với cách bao hoa vài chùm ngay trong vụ có tổ để có thêm một phép so cùng lúc.
Đối chứng chỉ có nghĩa khi điểm khác duy nhất giữa hai bên là có hay không có ong. Trong nhà màng, những thứ dễ lệch nhất là:
Mỗi bước nên ghi vào cùng một sổ, mỗi nhà một trang. Nhiều chủ nhà màng ghi trên app Ong Dú để ngày đưa tổ, ngày rút tổ, ngày hoa nở nằm chung một chỗ.
Ong dú không có ngòi đốt nên làm việc trong nhà màng, tỉa nhánh, hái trái mà có tổ bên cạnh vẫn thoải mái. Điều cần lo là nóng: tổ phải đặt chỗ thoáng, có che, không để nắng chiếu thẳng lên thùng giữa trưa. Nước sạch và vài khay hoa phụ giúp ong đỡ đói khi hoa chính chưa rộ. Các việc này được bàn kỹ ở mục Nhà màng và nhà lưới.
Với vụ thử đầu tiên, bắt đầu với ít tổ ở một nhà, đếm kỹ rồi mới tính nhân rộng. Tổ nên đủ đàn, đã ổn định, đưa vào trước khi hoa cái nở vài ngày. Có thể chọn tổ ong dú giống của trại và hỏi cách đặt cho nhà màng của mình. Hiệu quả thụ phấn mỗi loại cây có thể khác nhau, vì thế phép đối chứng chính là cách để vườn tự trả lời.
Có thể dựng vách lưới mịn chia đôi, hoặc bao túi lưới vài chùm hoa để có nhóm không có ong. Nếu không làm được, so với vụ trước nhưng phải nhớ kết quả dễ lệch vì thời tiết.
Ong dú rất nhỏ nên lưới thưa hay khe hở ở mép cửa có thể để ong lọt. Kiểm kỹ nhà đối chứng, bịt khe hở trước khi đặt tổ ở nhà bên cạnh.
Không cần. Nếu cây cần thụ phấn để có trái, bên đối chứng vẫn làm như cách cũ, ví dụ thụ tay. Khi đó phép so là ong với thụ tay, vẫn rất có ích.
Ít nhất vài vụ, và đổi vai hai nhà nếu được. Một vụ có thể gặp thời tiết lạ, nhiều vụ mới thấy xu hướng.
Thường là vài ngày trước khi hoa cái nở rộ để ong quen đường, nhưng tuỳ loại cây và độ nóng của nhà. Hỏi trại bán tổ để đặt lịch cho đúng vụ.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Đánh dấu hoa là buộc dây màu vào cuống đúng ngày hoa nở và ghi sổ, để vài tuần sau lần lại từng bông xem thành trái hay rụng, biết ong có giúp vườn kh
Tỉ lệ đậu trái bằng số trái còn giữ chia số hoa đã nở trên cành mẫu, nhân một trăm; muốn tin được phải chọn mẫu rải đều và đếm đúng hai mốc.
Trái méo có thể do thiếu thụ phấn: bổ đôi chỗ teo, thấy ít hạt hoặc hạt lép là dấu hiệu. Hạt vẫn đều thì nghi nhiệt độ, nước, phân hay côn trùng chích
Bổ trái đếm hạt chắc là cách rẻ để biết hoa nhận phấn đủ hay thiếu: so số hạt và độ đều ở khu gần tổ với khu xa tổ, áp dụng cho cây nhiều hạt.
Bao hoa bằng túi lưới là trùm túi mịn lên chùm nụ trước khi nở, để ngỏ chùm bên cạnh, rồi so số trái hai nhóm để biết cây cần côn trùng thụ phấn tới đ
Đếm lượt ong dú ghé hoa là đứng trước một nhóm hoa trong số phút cố định, đếm mỗi lần ong đáp xuống, lặp ở vài điểm xa gần tổ để biết ong tới góc nào.
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.