
Muốn biết ong dú có giúp vườn mình đậu trái hơn hay không, việc đầu tiên là đánh dấu hoa: buộc một sợi dây màu vào cuống hoa ngay ngày nó nở, ghi ngày và vị trí vào sổ. Vài tuần sau quay lại đúng bông đó, xem nó thành trái hay rụng. Không đánh dấu thì chỉ nhìn cả cây rồi đoán, mà mắt người rất dễ bị lừa.
Cây ra hoa theo đợt, đợt này chưa tàn đợt sau đã nở. Đến lúc trái non lớn bằng đầu ngón tay, không ai còn nhớ trên cành có bao nhiêu hoa lúc đầu. Người ta hay thấy cây nhiều trái thì khen ong, cây ít trái thì chê ong, nhưng thật ra cây ít trái có khi vì đợt hoa đó gặp mưa, thiếu nước, hay bông vốn đã ít.
Đánh dấu từng bông cho mình một mẫu số rõ ràng: trong số hoa đã nở, bao nhiêu bông giữ được trái. Có mẫu số thì mới so được hàng có tổ với hàng không có tổ, mùa này với mùa trước. Đó là lý do mọi cách đo hiệu quả thụ phấn đều bắt đầu từ sợi dây nhỏ buộc ở cuống hoa.
Đồ nghề rẻ, nhưng phải sắm trước khi hoa rộ, đến lúc hoa nở mới đi mua là lỡ mất mấy ngày đầu.
Với cây hoa đơn như dưa, bí, khổ qua, mỗi bông cái là một đơn vị, buộc thẳng vào cuống. Với cây hoa chùm như nhãn, chôm chôm, xoài, cà phê, đếm từng bông rất mất công; khi đó buộc dây ở cuống chùm, ghi số bông của chùm lúc hoa rộ, hoặc chọn một nhánh nhỏ trong chùm để đếm cho kỹ. Quan trọng là cách nào cũng phải giữ nguyên từ đầu tới cuối.
Một màu cho một ngày nở giúp nhìn qua là biết trái nào đã bao nhiêu ngày tuổi. Bảng quy ước nên dán ngay trang đầu sổ:
| Màu dây | Dùng cho | Ghi chú khi đi vườn |
|---|---|---|
| Đỏ | Hoa nở ngày thứ nhất của đợt | Thường là ít bông, đếm kỹ |
| Vàng | Hoa nở ngày thứ hai | Bắt đầu rộ, nhớ chia đều các hướng |
| Xanh dương | Hoa nở ngày thứ ba | Ghi thêm trời nắng hay âm |
| Trắng | Hoa nở ngày thứ tư | Khó thấy trên nền hoa trắng, thay màu khác nếu cần |
| Hai màu xoắn | Hoa ở hàng đối chứng | Phân biệt rõ với hàng có tổ |
Nếu đợt hoa dài hơn số màu đang có, xoắn hai màu với nhau hoặc thắt một nút để tạo mã mới. Đừng dùng lại một màu trong cùng đợt, sau sẽ lẫn.
Không có con số chuẩn cho mọi vườn. Nguyên tắc là càng nhiều bông, càng nhiều cây thì kết quả càng ít bị một cây lạ làm lệch. Vườn nhỏ, làm một mình thì đánh dấu ít nhưng đều tay, mỗi cây mẫu cùng một số cành, mỗi cành cùng một cách đếm. Nhiều người hăng hái buổi đầu buộc cả trăm bông, rồi mấy ngày sau mệt quá bỏ dở; tốt hơn là đặt mức vừa sức và giữ được tới cuối đợt.
Nếu đang làm đối chứng giữa hàng có tổ ong và hàng không có tổ, số bông đánh dấu ở hai bên phải ngang nhau, cùng ngày, cùng cách chọn. Cách bố trí hai hàng đối chứng được bàn kỹ hơn ở các bài trong mục Đo hiệu quả thụ phấn.
Khi trong vườn có tổ ong dú, ghi thêm khoảng cách từ cây mẫu tới tổ gần nhất, và sáng hôm đánh dấu ong có ra bay không. Ong dú không có ngòi đốt nên đứng sát cây đánh dấu hoa vẫn yên tâm, chỉ cần đừng đứng chắn trước cửa tổ. Tổ đặt ở đâu, cách luống bao xa có thể xem thêm ở mục Đặt tổ để thụ phấn.
Nếu vườn chưa có tổ và định thử một vụ, nên mua tổ mạnh, đặt trước khi đợt hoa đầu nở để ong quen đường. Trại có bán tổ ong dú giống đủ đàn, hỏi kỹ cách vận chuyển và chỗ đặt trước khi nhận tổ. Sổ vườn và lịch từng tổ có thể ghi luôn trên app Ong Dú để không thất lạc giấy. Hiệu quả thụ phấn mỗi loài cây có thể khác nhau, nên cách chắc nhất vẫn là tự đánh dấu và đếm ngay trong vườn mình.
Buộc lỏng bằng dây mềm thì hầu như không ảnh hưởng. Nếu lo, buộc ở cuống chùm hoặc ở cành con ngay dưới hoa thay vì vào cuống bông. Thử trước vài bông xem có rụng bất thường không rồi hãy làm hàng loạt.
Đánh dấu sáng sớm hôm sau, trước khi ong ra bay, và ghi rõ đó là hoa nở đêm. Như vậy vẫn biết bông nào đã có cơ hội cho ong ghé buổi sáng hôm đó.
Có, đó chính là phần đối chứng. Không đánh dấu hàng đối chứng thì không có gì để so, con số của hàng có tổ đứng một mình chẳng nói được nhiều.
Ảnh giúp nhớ vị trí và tình trạng hoa, nhưng nhiều bông giống nhau rất khó nhận lại trong ảnh. Nên dùng dây làm dấu chính, ảnh làm bằng chứng phụ.
Giữ dây tới lần đếm cuối cùng của đợt, thường là khi trái đã qua đợt rụng sinh lý của loài cây đó. Đếm xong, ghi sổ rồi mới tháo để dây không cứa vào trái lớn.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Tỉ lệ đậu trái bằng số trái còn giữ chia số hoa đã nở trên cành mẫu, nhân một trăm; muốn tin được phải chọn mẫu rải đều và đếm đúng hai mốc.
Trái méo có thể do thiếu thụ phấn: bổ đôi chỗ teo, thấy ít hạt hoặc hạt lép là dấu hiệu. Hạt vẫn đều thì nghi nhiệt độ, nước, phân hay côn trùng chích
Bổ trái đếm hạt chắc là cách rẻ để biết hoa nhận phấn đủ hay thiếu: so số hạt và độ đều ở khu gần tổ với khu xa tổ, áp dụng cho cây nhiều hạt.
Bao hoa bằng túi lưới là trùm túi mịn lên chùm nụ trước khi nở, để ngỏ chùm bên cạnh, rồi so số trái hai nhóm để biết cây cần côn trùng thụ phấn tới đ
Đối chứng thụ phấn trong nhà màng cần chia theo nhà, dựng vách lưới hoặc so theo vụ, vì ong dú bay khắp nhà nên không chia hàng được như vườn ngoài tr
Đếm lượt ong dú ghé hoa là đứng trước một nhóm hoa trong số phút cố định, đếm mỗi lần ong đáp xuống, lặp ở vài điểm xa gần tổ để biết ong tới góc nào.
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.