
Ruộng rau lấy giống như hành, cải, củ cải cần côn trùng thụ phấn nhiều hơn ruộng rau ăn, vì sản phẩm chính là hạt, và hạt chỉ hình thành ở những bông được thụ. Ong dú, với quãng bay ngắn quanh tổ, có thể là trợ thủ hợp cho ruộng giống cần cách ly — nhưng phải đặt tổ đúng khu, đúng thời điểm và không để ong mang phấn lạ từ ruộng khác vào.
Trồng cải ăn lá, người ta cắt khi cây còn non, chẳng ai đợi tới bông. Trồng cải lấy giống thì ngược lại: phải nuôi cây qua cả giai đoạn trổ ngồng, nở hoa, kết quả, chín hạt. Cả vụ chỉ thu được thứ nằm trong những quả nhỏ — và mỗi quả có bao nhiêu hạt chắc là do số hạt phấn tới được nhụy lúc hoa nở.
Hành cũng vậy. Ngồng hành mang một tán tròn gồm rất nhiều bông li ti nở lần lượt trong nhiều ngày. Phấn của bông hành thường chín trước khi nhụy của chính bông đó sẵn sàng nhận, nên bông hành hay cần phấn từ bông khác — chỗ này côn trùng làm thay gió rất nhiều. Người làm giống lâu năm hay nhận xét: năm nào ruộng vắng côn trùng, tán hành nhiều quả lép.
Bông hành trắng, nhỏ, nở rải rác trên tán trong nhiều ngày, mật tiết ở đáy bông. Ong dú thân nhỏ đi từng bông, dừng lâu trên tán — kiểu làm việc này hợp với hoa hành. Điều cần lưu ý là tán hành nở kéo dài, nên tổ phải ở lại suốt giai đoạn ấy chứ không chỉ vài ngày đầu.
Cải trổ ngồng bông vàng, nở từ dưới lên. Có giống tự thụ được một phần, có giống gần như không. Ngay cả với giống tự thụ được, nhiều người làm giống vẫn thấy côn trùng ghé đều thì quả mẩy và đều hạt hơn — đây là nhận xét kinh nghiệm, nên tự kiểm trên ruộng mình.
Hoa củ cải trắng hoặc tím nhạt, nở thành chùm dài. Phần lớn giống củ cải không nhận phấn của chính cây mình, nên phải có côn trùng mang phấn qua lại giữa các cây. Ruộng củ cải giống mà vắng côn trùng thì quả lép là chuyện dễ thấy.
| Cây | Kiểu hoa | Phụ thuộc côn trùng | Điểm cần canh |
|---|---|---|---|
| Hành | Tán tròn, bông li ti nở lần lượt | Cao | Giữ tổ suốt thời gian tán nở |
| Cải | Ngồng bông vàng nở từ dưới lên | Từ vừa tới cao, tuỳ giống | Cách ly khỏi các loại cải khác đang trổ bông |
| Củ cải | Chùm hoa trắng, tím nhạt | Rất cao | Đủ số cây trong ruộng để phấn trao qua lại |
Ruộng giống phải giữ thuần. Cải bẹ, cải ngọt, cải bắp, cải làn, súp lơ có thể lai với nhau ở mức này hay mức khác; ruộng cải giống mà bên kia đường có ruộng cải khác loại đang trổ bông, phấn lạ chen vào là hạt giống lẫn, vụ sau trồng ra cây không đúng giống. Củ cải cũng phải tránh các giống củ cải khác. Hành thì tránh ruộng hành giống khác cùng nở.
Khoảng cách cách ly cho từng loại cây nên lấy theo hướng dẫn của đơn vị cung cấp giống hoặc cán bộ khuyến nông, vì còn tuỳ mục đích là giống thương phẩm hay giống tự để. Chỉ nói ở đây phần liên quan tới ong:
Ruộng giống làm trong nhà lưới cách ly thì càng hợp với ong dú: tổ đặt trong lưới, ong chỉ làm việc trên ruộng đó. Lưu ý thông gió, che nắng để ong không ngộp, và tính chỗ ăn khi hoa thưa.
Ruộng giống kéo dài cả trong giai đoạn trổ bông, đúng lúc rệp, sâu tơ, bọ nhảy hay ghé cải. Không ít ruộng giống mất trắng tổ ong vì một lần phun lúc hoa đang rộ. Vài nguyên tắc:
Các bài chi tiết về giờ phun nằm trong mục Thuốc phun và ong.
Không ai nói trước được ong sẽ làm hạt tăng thêm bao nhiêu, vì giống, thời tiết, đất mỗi vụ một khác. Cách đáng tin là tự đo. Trên ruộng, chọn hai đoạn: gần tổ và xa tổ. Ở mỗi đoạn, đánh dấu mười ngồng hay mười tán. Khi thu, đếm số quả mỗi ngồng, bóc vài quả đếm hạt chắc và hạt lép, cân thử một nhúm hạt. Làm hai ba vụ là có con số riêng của ruộng mình — thứ giúp quyết định đầu tư thêm tổ hay không.
Ruộng giống cần tổ khỏe ngay từ những bông đầu, nên đặt trước thay vì đợi ngồng nở mới đi tìm. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống tách đàn sẵn, ổn định trước khi giao; khi hỏi, nói rõ ruộng giống loại gì, có nhà lưới hay ngoài trời, ngồng dự kiến nở ngày nào. Xem thêm các bài trong mục Rau màu và hoa.
Rất nên có côn trùng thụ phấn, vì bông hành thường cần phấn từ bông khác. Ong dú đi từng bông trên tán nên có thể giúp; đối chứng tán gần và xa tổ để tự đánh giá.
Có thể nếu gần đó có ruộng cải khác giống đang trổ bông. Đặt tổ giữa khu giống, giữ khoảng cách cách ly theo hướng dẫn và có thể làm trong nhà lưới để giảm rủi ro.
Phần lớn giống củ cải không nhận phấn của chính cây mình, nên thiếu côn trùng là nguyên nhân hay gặp. Cũng cần xem thêm thời tiết, sâu hại và số cây trong ruộng.
Khi những bông đầu tiên bắt đầu nở. Đưa tổ vào buổi chiều, sáng hôm sau mở cửa, và giữ tổ yên tại chỗ suốt thời gian hoa nở.
Được, và đây là cách hợp với ruộng giống. Cần che nắng, thông gió cho tổ và tính nguồn ăn bổ sung khi hoa trong lưới thưa.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Dưa hấu méo thường do hoa cái nhận chưa đủ phấn hoặc phấn rơi lệch; ong dú ghé nhiều lượt có thể giúp phủ đều hơn, nhưng cần loại trừ nước, phân trước
Sân thượng có góc mát, quanh nhà có cây ra hoa và không phun thuốc thì đặt được một tổ ong dú; ong có thể giúp giàn bầu bí, giảm việc thụ tay mỗi sáng
Bắp không cần ong dú thụ phấn vì phấn từ cờ rơi nhờ gió xuống râu; ong dú tới ruộng bắp để gom phấn nuôi đàn, nên lo chính là thuốc phun mùa trổ cờ.
Ong dú ghé ao sen chủ yếu để gom phấn và có thể góp phần mang phấn tới gương sen, nhưng hạt sen chắc hay lép còn do nước, giống và thời tiết.
Ớt và cà tím tự thụ phấn được nên không bắt buộc có ong; ong dú có thể giúp phấn rơi đều hơn trong nhà lưới hay ngày lặng gió. Nên thử đối chứng một v
Ong dú ít làm hỏng hoa cắt lúc nụ như hồng, cúc kép; rủi ro nằm ở lan, ly, hướng dương có phấn vì thụ phấn có thể làm hoa tàn sớm. Nên đặt tổ xa khu đ
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.