
Ngày hái là lúc vườn cho nhiều dữ liệu nhất về thụ phấn, chỉ cần thêm một cái cân và vài cái thùng. Chia trái theo dáng và cỡ, cân một mẫu nhỏ, ghi riêng khu gần tổ và khu xa tổ: tỉ lệ trái loại một và độ đều của trái sẽ cho biết ong có thể đang giúp tới đâu, rõ hơn nhiều so với nhìn tổng sản lượng cả vụ.
Cuối vụ cộng lại được bao nhiêu ký là con số ai cũng nhớ, nhưng nó gộp quá nhiều thứ: số cây, tuổi cây, phân, nước, thời tiết, sâu bệnh, giá lúc bán khiến hái sớm hay muộn. Thụ phấn tốt thường hiện ra ở chỗ khác: trái đều dáng hơn, ít trái lệch, ít trái nhỏ dạt. Một vườn có thể tổng ký không đổi mà tỉ lệ trái đẹp tăng, và ngược lại.
Vì vậy, thay vì hỏi «năm nay được bao nhiêu», nên hỏi «trong mỗi trăm trái hái ra, bao nhiêu trái đạt loại một, và khu nào nhiều hơn». Câu hỏi đó trả lời được ngay trong ngày hái.
Lỗi hay gặp nhất là mỗi người phân loại một kiểu, hôm nay khó tính, mai dễ dãi. Hãy viết tiêu chí ra một tờ giấy dán ở chỗ phân loại, đơn giản như sau:
| Loại | Dáng | Cỡ | Ghi chú thêm |
|---|---|---|---|
| Loại một | Cân đối, không lệch, không thắt | Từ ngưỡng cỡ vườn tự đặt trở lên | Vỏ lành |
| Loại hai | Lệch nhẹ hoặc hơi cong | Đủ cỡ hoặc nhỏ hơn chút | Vẫn bán được |
| Trái dạt | Méo rõ, teo đầu, thắt eo | Nhỏ | Ghi riêng số trái méo |
| Loại vì nguyên nhân khác | Bất kỳ | Bất kỳ | Sâu, nứt, dập, thối — không tính vào phần thụ phấn |
Dòng cuối rất quan trọng. Trái bị sâu đục hay nứt do mưa không nói gì về ong; tách riêng ra thì phép đọc mới sạch. Ngưỡng cỡ mỗi vườn tự đặt theo giống và theo thị trường mình bán, miễn là giữ cố định cả vụ và các vụ sau.
Cả việc này thêm vào buổi hái chừng nửa giờ, nhưng cuối vụ có một bảng số liệu để bàn chuyện tổ ong thay vì đoán.
Gom các đợt hái lại, mỗi khu tính ba con số: tỉ lệ trái loại một trên tổng trái, tỉ lệ trái dạt méo, và trọng lượng trung bình trái loại một. Rồi so hai khu:
Hiệu quả thụ phấn từng cây chỉ là có thể. Có loại cây phản ứng rõ, có loại gần như không. Bảng số của chính vườn mình là thứ duy nhất trả lời được cho vườn mình.
Khi khu xa tổ liên tục kém về dáng trái, cách thử đơn giản nhất ở vụ sau là đưa thêm tổ vào đúng khu đó, giữ mọi khâu khác như cũ, rồi phân loại lại theo cùng tiêu chí. Nếu tỉ lệ loại một ở khu này nhích lên trong khi khu kia giữ nguyên, đó là tín hiệu đáng tin hơn bất kỳ lời quảng cáo nào. Tổ dùng để thử cần khỏe, đàn đông, ra vào đều; có thể xem tổ ong dú giống của trại Ong Quý và hỏi trại cách đặt tổ theo loại cây, diện tích vườn.
Muốn biết thêm cách đặt tổ cho vườn trái, xem chuyên mục Vườn cây ăn trái.
Không cần. Đếm số trái từng loại cho mỗi khu, còn cân thì chỉ cân một mẫu ngẫu nhiên để có trọng lượng trung bình. Như vậy nhanh mà vẫn đủ để so.
Theo chính vườn và nơi mình bán. Quan trọng nhất là viết ra, giữ cố định cả vụ và các vụ sau, để con số năm nay so được với năm sau.
Làm được, còn dễ hơn vườn lớn. Có thể chia theo hàng hoặc theo nửa vườn gần tổ và xa tổ. Chỉ cần ghi nhiều đợt hái để bù số trái ít.
Không chắc nếu chỉ nhìn một lần. Phải so với khu đối chứng chăm sóc giống hệt, và thấy chênh lệch lặp lại qua nhiều đợt hái. Thời tiết lúc hoa nở cũng có thể làm tỉ lệ này lên xuống.
Nên tách riêng. Những trái đó hỏng vì nguyên nhân khác thụ phấn; gộp vào sẽ làm số liệu về ong bị nhiễu.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Đánh dấu hoa là buộc dây màu vào cuống đúng ngày hoa nở và ghi sổ, để vài tuần sau lần lại từng bông xem thành trái hay rụng, biết ong có giúp vườn kh
Tỉ lệ đậu trái bằng số trái còn giữ chia số hoa đã nở trên cành mẫu, nhân một trăm; muốn tin được phải chọn mẫu rải đều và đếm đúng hai mốc.
Trái méo có thể do thiếu thụ phấn: bổ đôi chỗ teo, thấy ít hạt hoặc hạt lép là dấu hiệu. Hạt vẫn đều thì nghi nhiệt độ, nước, phân hay côn trùng chích
Bổ trái đếm hạt chắc là cách rẻ để biết hoa nhận phấn đủ hay thiếu: so số hạt và độ đều ở khu gần tổ với khu xa tổ, áp dụng cho cây nhiều hạt.
Bao hoa bằng túi lưới là trùm túi mịn lên chùm nụ trước khi nở, để ngỏ chùm bên cạnh, rồi so số trái hai nhóm để biết cây cần côn trùng thụ phấn tới đ
Đối chứng thụ phấn trong nhà màng cần chia theo nhà, dựng vách lưới hoặc so theo vụ, vì ong dú bay khắp nhà nên không chia hàng được như vườn ngoài tr
Ong dú nhỏ, không đốt, bay gần tổ và chịu vào những bông hoa nhỏ — đặc điểm làm nó hợp với việc thụ phấn trong vườn trái, nhà màng và vườn rau. Trang này dành cho nhà vườn: ong nhỏ thụ phấn thế nào, cây nào hưởng lợi, đặt tổ ra sao và giữ ong an toàn khi phun thuốc.